Erkeklerde en sýk görülen kanser çeþidi olan akciðer kanseri, kadýnlarda da sigara kullanýmýnýn artmasýyla beraber giderek daha sýk görülmektedir.

Avrupa Birliði ülkelerindeki tüm kanser olgularý içerisinde %21’lik paya sahip olan akciðer kanseri, ayný zamanda hastalýða baðlý yüksek ölüm oraný nedeniyle kansere baðlý ölümlerin %29’undan sorumludur. Amerika Birleþik Devletleri’nde 1991 yýlý verilerine göre, kadýn ve erkeklerde kansere baðlý ölümler arasýnda 1. sýrada yer alan bu hastalýk, kanser tedavisinde kaydedilen bütün geliþmelere raðmen önemini ve yerini korumaktadýr. En sýk görülen kanser türlerinden biri olan akciðer kanseri, büyük oranda sigara kullanýmýna baðlý olarak geliþtiðinden ayný zamanda önlenebilir tek kanser türü olarak tanýmlanabilir. Yapýlan bir çok araþtýrmada sigara kullanýmýndaki artýþa paralel olarak sýklýðýný arttýran bu hastalýðýn, sigara karþýtý kampanyalarýn baþarýlý olduðu ülkelerde sigara kullanýmýndaki azalma ile birlikte insidansýnýn azaldýðý saptanmýþtýr.

Akciðer kanseri ile iliþkili birçok risk faktörü tanýmlanmýþ olmakla birlikte bunlarýn en önemlisi sigara kullanýmýdýr. Akciðer kanseri olgularýnýn yaklaþýk %80-85’inde sigara hastalýktan sorumlu tutulmaktadýr. Özellikle squamous hücreli akciðer kanseri ve küçük hücreli akciðer kanseri ile sigara kullanýmý arasýndaki sebep - sonuç iliþkisi çok iyi tanýmlanmýþtýr. Günlük tüketilen sigara miktarý ve tiryakilik süresi ile akciðer kanseri olasýlýðý arasýnda doðrusal iliþki bulunmaktadýr. Yani daha fazla sigara içenlerde akciðer kanseri riski sigara içmeyenlere veya az sigara içenlere göre artmaktadýr.

Sigara kullanýmýnýn dýþýnda bazý metal ve kimyasal maddelere mesleksel maruziyet, asbest temasý, radon gazý, genetik bazý faktörler, radyasyon, önceden geçirilmiþ bazý akciðer hastalýklarý ve beslenme alýþkanlýklarý da akciðer kanseri için risk faktörleri olarak sayýlabilir. Örneðin ailesinde akciðer kanseri olan bireylerde akciðer kanseri görülme olasýlýðý biraz daha fazladýr. Özellikle ailede akciðer kanseri öyküsü ile birlikte sigara kullanýmý, riski daha da arttýrmaktadýr. Yine akciðer tüberkülozu, interstisyel fibrozis, büllöz amfizem ve doku harabiyeti ile seyreden diðer bazý akciðer hastalýklarýnda ortaya çýkan nedbe dokusu akciðer kanseri geliþimi için bir zemin oluþturabilir. Mezotelyoma(akciðer zarý kanseri) için bilinen en önemli risk faktörü olan asbest maruziyeti, ayný zamanda akciðer kanseri riskini de arttýrmaktadýr.

Akciðer kanseri, hücre tipine göre küçük hücreli akciðer kanseri (small cell) ve küçük hücreli dýþý akciðer kanseri (non-small cell) olmak üzere 2 temel grupta ele alýnýr. Küçük hücreli dýþý akciðer kanseri, squamous, adeno ve büyük hücreli kanser alt gruplarýndan oluþur. Küçük hücreli ve küçük hücreli dýþý akciðer kanserinin seyri ve tedavi yaklaþýmý bazý farklýlýklar gösterir (bkz. tedavi). Küçük hücreli akciðer kanserinin tüm akciðer kanserleri içindeki sýklýðý yaklaþýk %15-20 oranýndadýr. Küçük hücreli dýþý akciðer kanserleri arasýnda yer alan squamous hücreli kanser ülkemizde en sýk görülen tiptir ve büyük ölçüde sigara kullanýmýna baðlý olarak geliþir. Yine ayný grupta yer alan adeno kanser ise bizde daha seyrek görülmekle birlikte örneðin ABD’de en fazla görülen akciðer kanseri türüdür. Squamous hücreli kanser ve küçük hücreli kanser daha çok akciðerin santral bölümlerinde yani ana bronþlar ve lob bronþlarýnda yer alýrken, adeno kanser çoðu kez periferik akciðer alanlarýndan baþlar.

Akciðer kanseri belirtileri lokal belirtiler ve akciðer dýþý belirtiler olmak üzere 2 grupta incelenebilir : 

Lokal belirtiler doðrudan akciðere yerleþen tümörün ve onun bölgesel lenf bezlerine metastazlarýnýn ortaya çýkardýðý öksürük, balgam çýkarma, nefes darlýðý, göðüs, omuz, kol veya sýrt aðrýsý, kan tükürme, ses kýsýklýðý, yüz ve boyunda þiþme, hýþýltýlý solunum gibi belirtilerdir. Ancak hastalýðýn baþlangýç döneminde olgularýn büyük çoðunluðunda belirti yoktur. Birçok olguda ise öksürük erken bir belirti olmakla birlikte hastalarýn büyük çoðunluðu sigara kullandýðýndan öksürüklerinin sigaraya baðlý olduðunu düþünerek hekime baþvurmazlar. Bu nedenle uzun süren (3 haftadan uzun) öksürük varlýðýnda veya önceden varolan öksürüðün karakterinde bir deðiþme ortaya çýktýðýnda, örneðin öksürükle birlikte balgamla karýþýk kan gelmesi gibi durumlarda mutlaka kontrolden geçmek gerekir.

Akciðer kanserinin akciðer dýþý belirtileri, tümörün diðer organlara metastazlarýna baðlý olabildiði gibi tümörden salýnan bazý immünolojik ve hormonal maddelere baðlý da olabilir.

Metastaz belirtileri organa özgü olup örneðin kemik metastazlarýnda aðrý, beyin metastazýnda bilinç bozukluðu, kasýlmalarla seyreden nöbet, görme bozukluklarý olabilir.

Metastaz belirtilerinin dýþýnda iþtahsýzlýk, kilo kaybý, kuvvet kaybý, halsizlik, ateþ gibi þikayetler olgularýn birçoðunda görülebilir. Ayrýca özellikle küçük hücreli akciðer kanserinde tümörden salýnan bazý hormonal maddelere baðlý olarak parmaklarda çomaklaþma, deri lezyonlarý, nörolojik tablolar, kan tablosunda bozulma gibi bulgular olabilir.

Yukarýdaki belirti ve bulgularla hekime baþvuran hastalarda ayrýntýlý bir öykü ve fizik   

  muayenenin ardýndan taný için atýlacak ilk adým standart akciðer grafisi (2 yönlü) çekilmesidir. Birçok olguda bu görüntüleme yöntemi ile tümör ya da tümörün oluþturduðu enfeksiyon, plörezi, atelektazi (akciðerin çökmesi) gibi tablolar saptanabilir. Akciðer grafisinde tümör ya da tümör ile iliþkili olabilecek diðer görünümlerin saptanmasý halinde atýlacak 2. adým genellikle akciðerin bilgisayarlý tomografisinin çekilmesidir. Bilgisayarlý tomografi görülen lezyon hakkýnda detaylý bilgi verdiði gibi standart akciðer grafisinde görülemeyecek kadar küçük olan diðer lezyonlarýn görülmesine de olanak saðlar. Standart akciðer grafisi ve bilgisayarlý tomografilerin incelenmesinden sonra hastalýðýn bölgesel yayýlýmý ve lokalizasyonu ortaya çýkar. Hekim bu noktada artýk kesin taný için gerekli olacak biyopsi yönteminin ne olacaðýna karar verebilir. Örneðin cerrahi müdahale düþünülen olgularda ve santral bölgede yer alan tümörlerde bronkoskopi yapýlmasý hem evreleme hem de taný için gerekli iken, bronkoskopi ile ulaþýlamayacak periferik bölgelerde yer alan tümörlerde bilgisayarlý tomografi rehberliðinde iðne biyopsisi tercih edilebilir. Yine bu ilk incelemelerin sonucunda tümöre cerrahi bir giriþim düþünülmüyorsa taný için ilk aþamada balgam muayenesi istenebilir. Bu tür hastalarda balgamýn sitolojik incelemesi sonucunda tanýya ulaþýlamaz ise diðer yöntemlere baþvurulur.                                                                                                                                                                           

  Akciðer grafisi ve bilgisayarlý tomografi ile görüntülenen tümörde balgam, plevra sývýsý sitolojisi, bronkoskopi veya iðne biyopsisi gibi yöntemlerle hücre tipi tanýsý da konulduktan sonra elde edilen sonuca göre evreleme çalýþmalarýna baþlanmalýdýr. Kanserde evreleme hastalýðýn seyri ve uygulanacak tedavi yönteminin belirlenmesi açýsýndan son derece önemlidir ve mutlaka yapýlmasý gerekir.

Küçük hücreli akciðer kanseri sýnýrlý ve yaygýn evre olmak üzere 2 evrede incelenir. Sýnýrlý evrede hastalýk göðsün tek bir tarafý ile sýnýrlýdýr, karþý akciðere veya diðer oraganlara yayýlým yoktur. Yaygýn evre küçük hücreli akciðer kanserinde hastalýk, akciðer dýþý diðer organlara ya da karþý akciðere metastaz yapmýþtýr. Sýnýrlý ve yaygýn evrelerde tedavi farklýlýk gösterdiðinden küçük hücreli akciðer kanseri tanýsý konulan olgularda en azýndan beyin tomografisi ya da MR’ý, kemik sintigrafisi ve üst batýn tomografisi veya ultrasonografisi ile uzak organ metastazlarý araþtýrýlmalýdýr.

Küçük hücreli dýþý akciðer kanserinin erken evrelerinde cerrahi tedavi saðkalým üzerine en etkili tedavi modalitesi olduðundan bu hastalýkta evreleme çalýþmalarý küçük hücreli akciðer kanserine göre daha detaylý incelemeleri gerektirir. Küçük hücreli dýþý akciðer kanserinde evreleme TNM sistemine göre yapýlýr. Bu sistemde T ile tümör boyutu, tümörün komþu doku ve organlarla iliþkisi, tümörün bronkoskopik görünümü gibi birçok özelliði tanýmlanýrken, N tümöre ait bölgesel veya uzak lenf bezlerindeki metastaz varlýðýný yada yokluðunu tanýmlar. M uzak organ metastazlarý ile iliþkili olup, M1 olarak tanýmlanan olgular yani uzak organ metastazý saptanan olgular doðrudan baþka bir incelemeye gerek olmaksýzýn evre IV olarak sýnýflandýrýlýr. TNM sistemine göre akciðer kanseri olgularý evre I, evre II, evre III ve evre IV olarak dört grupta ele alýnýr. Evre I ve II, erken evre akciðer kanseri olarak tanýmlanýr ve bu tür olgularda mutlaka cerrahi tedavi olanaklarý araþtýrýlmalýdýr.

Akciðer kanseri tedavisi multidispliner bir yaklaþým gerektirir. Yani akciðer kanserinin tedavisi ve takibi Göðüs Hastalýklarý, Onkoloji ve Göðüs Cerrahisi uzmanlarýnýn iþbirliði ile kararlaþtýrýlmalý ve yapýlmalýdýr.

Küçük hücreli akciðer kanserinde seçilecek tedavi yöntemi cerrahi dýþý yaklaþýmlar yani kemoterapi ve radyoterapi uygulamalarýdýr. Bu tür kanserin kombine kemoterapi ve radyoterapiye yanýtý genellikle çok iyidir ve kýsa sürede tümör ve metastazlarýnýn boyutlarýnda gerileme ya da radyolojik olarak silinme olduðu görülür. Sýnýrlý evre küçük hücreli akciðer kanseri olgularýnda kemoterapi ile birlikte uygulanan radyoterapi, sadece kemoterapi uygulanmasýna göre daha iyi sonuç vermektedir. Yine sýnýrlý evredeki hastalýkta beyne koruyucu radyoterapi uygulanmasý da tedavi yöntemleri arasýnda yer alýr. Yaygýn evrede ise seçilecek tedavi yöntemi kombine kemoterapidir ancak beyin metastazý varlýðýnda buraya radyoterapi uygulanmalýr.

Küçük hücreli dýþý akciðer kanseri tanýsý konulan ve evre I, II ve bazý seçilmiþ evre III olgularda tercih edilecek tedavi yöntemi cerrahi giriþim olmalýdýr. Bu tür olgularda cerrahi sonrasý gerekli görülürse kemoterapi yada radyoterapi uygulamalarý da yapýlabilir. Ýleri evre küçük hücreli dýþý akciðer kanserinde ise kemoterapi ve akciðer dýþý beyin, kemik gibi organ metastazlarý varlýðýnda buraya yönelik radyoterapi uygulanýlýr.

Akciðer kanserinden korunmanýn en etkin yolu sigarayý býrakmaktýr. Bunun dýþýnda endüstride kullanýlan bazý metal ve kimyasal maddelere karþý tedbir alýnmasý, hava kirliliði ile mücadele, radyasyon maruziyetinden kaçýnma, korunma önlemleri olarak sayýlabilir.

Akciðer kanserinde erken tanýnýn önemine iliþkin çok büyük hasta gruplarýný içeren çalýþmalar yapýlmýþ ve bu çalýþmalarda balgam sitolojisi, akciðer grafisi gibi taný yöntemleri tarama testi olarak kullanýlmýþtýr. Bu çalýþmalarýn sonuçlarý incelendiðinde ne yazýk ki kansere baðlý ölüm oranlarýnda tarama testi uygulanan hasta gruplarý ile uygulanmayan gruplar arasýnda önemli bir farklýlýk görülmediði saptanmýþtýr. Bununla birlikte sigara içen 40 yaþ üzerindeki bireylerde en azýndan yýlda 1 kez akciðer grafisi çekilmesi erken taný için önerilebilir.