Akciðer embolisi, akciðer atardamarý veya onun dallarýndan bir ya da birkaçýnýn kan pýhtýsý ile týkanmasý sonucu ortaya çýkan klinik tablodur. Akciðer embolisi derin ven trombozu adý verilen genellikle bacak ve veya baldýr toplardamarlarýnda oluþan pýhtýnýn bir parçasýnýn yerinden kopup dolaþýma katýlmasý ve nihayetinde akciðer atardamarýna gelerek burada bir týkanmaya yol açmasý ile oluþur. Yani akciðer embolisini baþlý baþýna bir hastalýk olmaktan çok derin ven trombozunun komplikasyonu olarak ele almak daha doðru bir yaklaþýmdýr.

1856 yýlýnda Wirchow derin ven trombozu ve dolayýsýyle pulmoner emboli oluþumu için risk faktörlerini tanýmlamýþ ve bu risk faktörlerini 3 grupta ele almýþtýr.Wirchow’a göre, kanýn damar sisteminde dolaþýmýnýn yavaþlamasý veya durmasý yani venöz staz, bireyin pýhtýlaþma sisteminde aþýrý pýhtýlaþma yönünde bir farklýlaþma olmasý (hiperkoagülabilite) ve damar duvarýnda hasar oluþmasý derin ven trombozu için risk oluþturmaktadýr.

+ Uzun süreli olarak yatakta hareketsiz kalmak (ameliyat sonrasý dönemde veya yatalak hastalarda),

+ Ýleri yaþ,

+ Ciddi KOAH,

+ Pelvik venler, bacak ve baldýr venlerinde kan akýmýnda azalmaya yol açan gebelik; batýn içi tümörler,

+ Kalp yetersizliði,

+ Varisler,

Aþýrý pýhtýlaþma nedeniyle pulmoner emboli için risk oluþturan durumlar :

+ Aþýrý pýhtýlaþmaya neden olan genetik faktörler,

+ Kanser hastalýðý, bazý böbrek hastalýklarý, gebelik, bazý kan hastalýklarý,barsak hastalýklarý, doðum kontrol ilaçlarý gibi bazý ilaçlar,

+ Aþýrý kilo,

Damar duvarýnýn hasarý yoluyla pulmoner emboli için risk oluþturan durumlar :

+ Travma,

+ Cerrahi giriþimler en önemli risk faktörleri olarak sýralanabilir.

Akciðer atardamarýnýn uç dallarýný tutan küçük pulmoner emboli olgularýnýn çoðunda klinik bulgu yoktur yada hafif göðüs veya yan aðrýsý, hafif nefes darlýðý gibi çoðu kez hastanýn hekime baþvurmasýný gerektirmeyecek belirtiler vardýr.Daha büyük damarlarýn veya daha çok sayýda akciðer atardamarýnýn týkandýðý olgularda ise þiddeti deðiþmekle birlikte ani baþlangýçlý nefes darlýðý, göðüs, sýrt veya yan aðrýsý, öksürük ve hemoptizi (kan tükürme) görülür.

Hafif þiddetteki olgularda hekimin fizik muayene bulgularý normaldir hatta çok daha büyük damarlarýn týkandýðý birçok olguda da muayene bulgusu olmayabilir.

Pulmoner embolide erken taný hayat kurtarýcýdýr. Yapýlan çalýþmalarda hastanede yatan hastalarda önlenebilir ölüm nedenlerinin baþýnda pulmoner embolinin geldiði saptanmýþtýr. Yine pulmoner emboli nedeniyle yaþamýný yitirmiþ hastalarýn büyük çoðunluðunun taný konulamamýþ ve dolayýsýyla tedavi baþlanamamýþ hastalar olduðu görülmektedir. Ancak tüm bunlara karþýn pulmoner emboli tanýsýnýn konulmasý çoðu kez pek kolay deðilidir ve deneyim gerektirir. çünkü hastalýk belirtileri spesifik deðildir yani baþka hastalýklarda da karþýmýza çýkan belirtilerdendir ve çoðu kez fizik muayene ve ilk planda yapýlan akciðer grafisi, EKG, hemogram gibi tetkikler normaldir.Taný için hastadan ayrýntýlý bir anamnez alýnmasý gerekir ayrýca hekim gerek anamnez alýrken ve gerekse tetkikleri isterken pulmoner emboli olasýlýðýný düþünmeli ve buna yönelik olarak hastada risk faktörü varlýðýný araþtýrmalýdýr. Risk aktörlerinden bir veya birkaçýnýn varlýðý ile birlikte bir baþka nedene baðlanamayan ani nefes darlýðý ve arter kan gazý analizinde kandaki Oksijen miktarýnda düþme saptanmasý durumunda pulmoner emboli akla gelmelidir. Taný için standart akciðer grafisi, arter kan gazý analizi, EKG, EKO kardiografi, bacak ve baldýr toplardamarlarýnýn Dopler ultrasonografisi, akciðer sintigrafileri ve spiral BT gibi yöntemlerden yararlanýlýr.

Pulmoner embolide taný konulur konulmaz pýhtýlaþmayý önleyici ilaçlar ile tedaviye baþlanmalýdýr. Hatta risk faktörlerinin mevcudiyeti halinde birçok olguda kesin taný konulmadan önce yani tetkikler devam ederken tedavi baþlanýlýr. Tedavi süressi genellikle 3-6 ay arasý olup genetik faktörlere baðlý olduðu düþünülen olgularda bu süre daha uzun tutulur. Bu tür olgularda yaþam boyu tedavide önerilebilir.