Hücrelerin mikroskop altýndaki görüntülerine dayanarak baþlýca iki tip akciðer kanseri vardýr: küçük hücreli akciðer kanseri ve küçük hücreli olmayan akciðer kanseri.

 

Kanserler genellikle ilk ortaya çýktýðý dokuya göre adlandýrýlýr. Akciðer kanseri ilk önce akciðerde baþlar. Küçük hücreli akciðer kanseri akciðer dokularýnda kanser (habis, kötü huylu) hücrelerinin bulunduðu bir hastalýktýr. Akciðerler göðüs boþluðumuzun büyük kýsmýný dolduran koni þeklinde, süngerimsi yapýda bir çift organdýr . Akciðerlerin baþlýca görevi, vücut hücrelerinin artýk maddesi olan karbondioksiti vücuttan atmak ve yaþam için temel gereksinim olan oksijeni vücuda almaktýr. Akciðerler baþlýca "bronþ" denen hava içeren tüplerden, "alveol" denen hava keseciklerinden, kan ve akkan (lenf sývýsý) damarlarýndan oluþmuþtur.

Akciðer kanseri günümüzde bir salgýn hastalýktýr ve erkeklerde, tüm dünyada en çok öldüren kanser türüdür. Kardiovasküler hastalýklardan sonra ölüm nedenleri arasýnda 2. sýrada yer almaktadýr. ABD’de 1987’den beri  kadýnlarda da birinci öldürücü kanserdir. 1996 yýlýnda ABD’de 64,000 kadýn akciðer kanserinden, 44,000 kadýn meme kanserinden ölmüþtür. kadýnlarda 1960’lardan sonra ortaya çýkan sigara içme alýþkanlýðýndaki hýzlý artýþa baðlýdýr. ABD dýþýndaki geliþmiþ ülkelerde de hýzla birinci neden olmaktadýr. Tüm dünya ortalamasýna baktýðýmýzda erkeklerde birinci, kadýnlarda meme kanserinden sonra ikinci sýradadýr. Dünya Saðlýk Örgütü 1985 yýlýnda geliþmekte olan ülkelerde 300,000 kadýnýn sigaraya baðlý hastalýklardan öldüðünü, bunun %21.1’inin akciðer kanserine baðlý olduðunu bildirmiþtir.

 

Her yýl yeni ortaya çýkan hasta sayýlarý tüm dünyada artmaya devam etmektedir. 2000 yýlýnda dünyada 2 milyon yeni akciðer kanseri saptanacaðý, bunlarýn %60’ýnýn geliþmekte olan ülkelerde olacaðý hesaplanmaktadýr. Artýþ hýzý özellikle kadýnlarda daha belirgindir. Oysa akciðer kanseri XX. YY.’ýn baþýnda son derece nadir bir hastalýktý. Tütünün sigara haline dönüþmesi ve tüketiminin hýzla yaygýnlaþmasý sonucu 1940’larda akciðer kanseri salgýný ortaya çýkmýþtýr ve bu salgýn etkisini, bütün dünyada, artan þekilde devam ettirmektedir.

Ülkemizde resmi rakamlara göre her yýl 35,000-40,000 yeni akciðer kanseri hastasý ortaya çýkmakta artacaðý düþünülmektedir. Çünkü ülkemizde güvenilir saðlýk istatistikleri yoktur. Ülkemizde akciðer kanserlerinin çoðu erkeklerde görülmektedir. Kadýn: erkek oraný 1: 7-8 civarýndadýr. Ancak 1980’lerden sonra ülkemizde de kadýnlardaki artan sigara tiryakiliði bu oraný en geç 5-10 yýl içinde kadýnlar lehine belirgin þekilde etkileyecektir. Saðlýk Bakanlýðý verilerine göre 1983-1989 yýllarý arasýnda ülkemizde kanser sýklýðý 32/100.000’dir. Bunun %26’lýk bölümünü ilk sýradaki akciðer kanseri oluþturmaktadýr. 1991-1992 verilerine göre solunum sistemi kanserlerinin oraný, tüm kanserler içinde %43’tür. Yine ayný verilere göre yapýlan tahminlerde, gerçek kanser sýklýðý 120-130/100.000 olmalýdýr. Akciðer kanserinin bölgelere göre daðýlýmýna bakýlýnca sýrayla Ege Bölgesi %39.5, Marmara Bölgesi %26.9, Doðu Anadolu Bölgesi %26.1, Güneydoðu Anadolu Bölgesi %18.2, Akdeniz Bölgesi %18.1, Ýç Anadolu Bölgesi %16.6 oranýndadýr.

 

Akciðer kanserinin baþlýca nedeni sigaradýr. Tüm akciðer kanserlerinin %80-90’ý tek baþýna sigaraya baðlýdýr. Risk sigara içme süresi, toplam içilen sigara, baþlama yaþý ve içilen sigaranýn tipine göre deðiþir. Sigara içen bir kadýnýn akciðer kanserine yakalanma riski içmeyen bir kadýna göre 1.5-153 kat daha fazladýr. Ayrýca, ayný miktar sigaraya maruz kalan kadýnlarýn erkeklere göre 1.5-3 kat daha fazla akciðer kanserine yakalanma riskleri olduðu hesaplanmýþtýr. Aktif sigaradan sonra akciðer kanserinin en önemli ikinci risk faktörü pasif sigara maruziyeti veya diðer isimler olarak çevresel sigara maruziyeti veya dumanaltý olmaktýr. Pasif sigara maruziyetinin tek baþýna ortalama 1.2-1.3 kat riski arttýrdýðý bildirilmektedir.

 

Ailede akciðer kanseri olmasý akciðer kanserine yakalanma riskini arttýrmaktadýr. Ailede akciðer kanseri olan ve hiç sigara içmemiþ bir kadýnýn akciðer kanseri riski 2.8 kat artmýþ iken; ailede akciðer kanseri olmayan ve sigara içen bir kadýnda bu risk 11.3 kat artmýþtýr; ailede akciðer kanseri olan ve sigara içen bir kadýnda ise bu riskin 30 kat arttýðý gösterilmiþtir.Ayrýca asbestos denen tozlarla uðraþan iþlerde çalýþan kiþilerde, çeþitli kimyasal maddelerle çalýþýlan iþ kollarýnda çalýþanlarda, daha önce akciðerden hastalýk geçiren ve akciðerde nedbe dokusu geliþen kiþilerde akciðer kanseri riski artmaktadýr.

 

Bazý beslenme özelliklerinin de akciðer kanseri riskini etkileyebileceði bilinmektedir. Ayrýca motorlu taþýtlara, fabrika bacalarýna baðlý hava kirliliklerinin, evlerde uygun olmayan þekilde odun-kömür yakarak ýsýnmanýn kanser yapýcý maddelerin oluþmasýna neden olduðu gösterilmiþtir. Hava kirliliðinin akciðer kanseri riskini arttýrabileceði düþünülmektedir ancak riskin derecesi belirlenememiþtir.Çevresel radon maruziyetinin de akciðer kanseri geliþimi ile iliþkili olabileceði, coðrafi olarak akciðer kanseri yüksekliðine yol açabileceði bilinmektedir. Küçük hücreli akciðer kanseri genellikle sigara içen veya içmiþ olan kiþilerde bulunmaktadýr. Bu birliktelik bazý araþtýrmalarda %98’lere kadar çýkmaktadýr.

 

ABD’de akciðer kanseri kadýnda da bir numaralý kanserdir. Toplumda sigara içiminin yaygýnlaþmasý ile akciðer kanser ölüm hýzlarýnýn artýþý arasýnda 15-20 yýl kuluçka süresi vardýr. Kadýnda akciðer kanseri ölümleri 1960’tan sonra hýzla artmýþtýr ve artmaya devam etmektedir. Bu grafiðe göre ülkemizde bayanlar arasýnda sigara tiryakiliðinin özellikle son 5-10 yýlda çok daha hýzla arttýðý düþünüldüðünde  kadýnlarda akciðer kanseri salgýnýnýn gittikçe ülkemizde de alevleneceði öngörülebilir.

 

Sigara içen erkeklere göre sigara içen kadýnlarýn küçük hücreli akciðer kanserine yakalanma riskleri daha fazladýr. Erkeklerde risk 11.4-37.5 kat artarken kadýnda 37.6-86 kat artmaktadýr. Sigara tüm akciðer kanser tipleri için belirgin risk faktörüdür, ancak sigara ile en güçlü iliþki kadýnda görülen küçük hücreli akciðer kanseridir. Kesin olarak kanýtlanmamýþ olmakla birlikte kadýnlýk hormonu olan estrojenin akciðer kanserinin tipi ve bazý özelliklerini etkileyebileceði ve cinsiyetler arasýnda akciðer kanseri farklýlýklarýndan sorumlu olabileceði düþünülmektedir.