Yemek borusu, aðýzdan baþlayýp midede sonlanan kastan yapýlmýþ özel bir tüptür. Görevi yutulan gýda ve içecekleri mideye ulaþtýrmaktýr. 

Günümüzdeki birçok kanser türü gibi “yemek borusu kanseri” de çevresel etkenlerle yakýndan iliþkilidir. Bunlarýn baþýnda sigara içmek yer alýr. Bu ve özellikle yanýnda alkol alýnmasý yemek borusu kanseri riskini artýrmaktadýr.

1. Erkeklerde, 

2. Þiþmanlarda,

3. Sigara içenlerde,

4. Kronik alkol tüketicilerinde,

5. Ýleri yaþta, 

6. Kronik reflü hastalýðýna baðlý Barrett yemek borusu geliþenlerde,

7. Taze meyve ve sebzeleri az tüketen kiþilerde,

8. Kaza veya intihar amacýyla toksik madde içenlerde 

9. Yemek borusu hastalýklarýndan biri olan ’akalazya hastalýðý’nda daha sýk görülür.

Ayrýca aþýrý sýcak içecekler, sebze ve meyveden fakir yaðlý öðünler, gastroözofageal reflü (mideden geriye asitli mide içeriðinin yemek borusuna kaçmasý) denilen mide asit sývýsýnýn oluþturduðu yemek borusu hasarý da kanser oluþumunu artýrmaktadýr. 

Yemek borusu kanseri; yassý hücreli (genelde yemek borusunun üst kýsmýnda) ve adenokarsinom (genelde yemek borusunun alt kýsýmda) olarak iki farklý tipte olabilir. 

Fakat belirtiler her ikisinde de aynýdýr, deðiþmez. Ýlk baþlarda kanser dokusu küçük olduðu için her hangi bir belirti yoktur. Ancak ilerledikçe bazý belirtiler ortaya çýkar. Bunlarýn içinde en önemlisi yutma güçlüðüdür. Bu durum kanser ilerledikçe yemek borusunun geçiþini týkamasýndan kaynaklanýr. Sanki kursakta yemek takýlmýþ hissi oluþur. Diðer belirtiler arasýnda yemek sonrasý kusma (özellikle sindirilmemiþ gýda), yemek sýrasý veya sonrasýnda artan göðüste veya sýrtta aðrý, kilo kaybý, kanlý kusma, yutma ile birlikte öksürük, ses kýsýklýðý ve hazýmsýzlýk sayýlabilir. 

Bu belirtiler baþka birçok hastalýkta da olabileceði için bu yakýnmalarýnýz olursa mutlaka doktorunuza baþvurunuz; ek bazý testler ve tetkikler yapýlacaktýr. 

Kanser ilerledikçe kanseri oluþturan hücreler bulunduklarý dokudan ayrýlýr. Lenf sývýsý (özel bir çeþit kan sývýsý) organ yakýnýndaki lenf düðümlerine (lenf bezelerine) ve kan yolu ile bedenin baþka yerlerine yayýlabilir.

Yemek borusu kanseri tanýsý genellikle hastanýn þikâyetlerinden yola çýkýlarak konulur.

Aþaðýdaki belirtilerin bazýlarýnýn varlýðý yemek borusu kanseri þüphesini uyandýrmalýdýr;

1. En sýk görülen belirti yutma güçlüðüdür. Bu baþlangýçta yutulan gýdalarýn yemek borusundan geçerken takýlmasý þeklindedir. Baþlangýçta daha çok katý gýdalar yutulamaz iken, zaman içinde hasta su bile içemez,

2. Kusma veya yutulan gýdalarýn aðza geri gelmesi,

3. Gýdalarýn yutulmasý sýrasýnda aðrý oluþmasý,

4. Üst karýn bölgesinde yanma hissi veya aðrý,

5. Tükürük salgýsýnýn artmasý.

6. Kilo kaybý, zayýflama.

7. Ses kýsýklýðý, öksürük.

TANI: 

Kan testleri yanýnda tanýda en çok kullanýlan tetkikler ilaçlý yemek borusu grafisi (baryumlu özofagus grafisi) ve endoskopi (ucunda ýþýklý bir kamera olan bir kanülle, yemek borusunun incelenmesi) tetkikidir. Endoskopide týkayan kitle saptanýp doku tanýsýný doðrulamak için parça (biyopsi) alýnýr. Bu parça mikroskop altýnda deðerlendirilir ve kesin taný netleþtirilir. 

Hastalýðýn yaygýnlýðýnýn derecesini deðerlendirmek için endoskopi ile ultrason yapýlabilir. Bunda tümörün derinliði ölçülür. Bilgisayarlý tomografi (BT) ile hastalýðýn baþka yerleri tutup tutmadýðý saptanmaya çalýþýlýr. Baþka yeni yöntemler de (PET-pozitron emisyon tomografisi, MRI-manyetik rezonans inceleme) hastalýðýn durumunu deðerlendirmek için kullanýlabilir.

Yemek borusu kanserinin teþhisi için yemek borusunun ilaçlý film veya endoskopi ile incelenmesi yeterli olmaktadýr. Ancak hastalýðýn yayýlým derecesinin  anlaþýlmasýnda veya tedavi sonrasý takibi için endoskopik ultrasonografi, BT-bilgisayarlý tomografi, MRI-manyetik rezonans inceleme ve PET-pozitron emisyon tomografisi gibi görüntüleme yöntemleri kullanýlmaktadýr.

Yemek borusu kanserinin tedavisinde kullanýlan ana tedavi yöntemleri cerrahi, ilaç (kemoterapi) ve þua-ýþýn (radyoterapi) tedavisidir. Yemek borusu kanserinde en etkili tedavi yöntemi ’’cerrahi’’dir.

Tedavi þekli, hastalýðýn yaygýnlýk derecesi ve hastanýn genel saðlýk durumuyla da ilgilidir. Kanser erken aþamalarda yakalanabilirse ve hastanýn genel saðlýðý iyiyse, cerrahi öncelikle düþünülmesi gereken tedavi yöntemidir. Ancak tersi bir durum varsa, belirtileri kontrol etmek ve hastalýðýn ilerlemesini durdurmak amaçlý diðer tedavi yöntemleri uygulanabilir. 

        Yemek borusu boyundan baþlayýp karýn içine kadar devam eder. Bu konumu ve pek çok hayati organ ve damarlar ile yaptýðý yakýn komþuluk nedeni ile yemek borusu ameliyatlarýnýn gerçekleþtirilmesi diðer birçok ameliyattan daha zordur. Ameliyatta kanser, yayýlma olasýlýðý olan bezeleri (lenf nodlarýný) de kapsayacak þekilde steril-temiz cerrahi sýnýrlarla birlikte çýkarýlmalýdýr (Radikal özefajektomi + Lenfadenektomi). 

       Yemek borusu kanserlerinin çoðu taný konulduðunda ’lenf bezlerine yayýlmýþ’ durumdadýr. Lenf bezlerine yayýlma olduðunda yalnýz yemek borusunun çýkarýlmasý yetersiz bir tedavi yaklaþýmý olur ve baþka bir çözüm bulunamaz ise hastalýk kýsa bir süre içinde tekrarlar. Bu nedenle yemek borusu kanserlerinde kanserin yayýlma olasýlýðýnýn olduðu tüm lenf bezlerinin çýkarýlmasý gerekir. Bu iþlem ameliyatýn vazgeçilmez prensiplerinden biridir. 

Mümkünse geride hiç tümör dokusu býrakmadan cerrahi yapýlýr. Kanserin yerine ve seviyesine göre göðüs kafesi, karýn ve boyun açýlabilir. Bazý cerrahlar göðüs kafesi açýlarak lenf bezlerinin geniþ olarak çýkarýlmasýný savunmakta, diðerleri ise göðüs kafesinin açýlmasýnýn ek bir yarar saðlamadýðýný, sadece karýn ve boyun açýlarak yapýlan ameliyatýn yeterli olabileceðini belirtmektedir. 

Etkilenen yemek borusunun genelde hepsi ve çevre lenf düðümleri çýkartýlýr. Bu çýkarma iþleminden sonra genelde mide karýndan serbestleþtirilerek yemek borusunun olduðu yataða, boyuna doðru çekilir. Midenin üst ucu boyunda aðýz tabaný ile birleþtirilir, böylece gýda alýmý aðýzdan olabilir. Midenin kullanýlamadýðý durumlarda yemek borusu yerine sýrasýyla kalýn barsak ve ince barsak kullanýlýr.

Güç kaybý ve zayýflama belirginse ameliyat öncesi bir süre damardan beslenme destek tedavisi gerekebilir.

Kanserin yemek borusundaki yerine göre deðiþik ameliyat þekilleri kullanýlýr; 

1. Açýk (klasik) yöntem 

Yemek borusunun bir bölümünün çýkarýlmasý;

Mideye çok yakýn olan tümörlerde karýndan veya göðüs boþluðundan yapýlan kesi ile yemek borusunun sadece alt kýsmý çýkarýlýr. Çýkarma iþlemini takiben mide göðüs boþluðu içinde tekrar yukarýdaki yemek borusu bölümü ile cerrahi yöntemle birleþtirilir. Bazen bu iþlem için hem karný hem de göðüs boþluðunu açmak gerekir.

Yemek borusunun tamamýnýn çýkarýlmasý;

Diðer bir ameliyat þekli yemek borusunun tamamýnýn çýkarýlmasýdýr. Bu iþlem iki veya üç ayrý kesi kullanýlarak yapýlabilir (Ivor Lewis – sað torakotomi+laparotomi; Sweet prosedürü – sol torakotomi+laparotomi; Sol torakoabdominal ozofajektomi) 

Bazý hastalarda karnýndan ve boynundan yapýlan iki ayrý kesi ile yapýlýr. Yemek borusu çýkarýldýktan sonra  hastaya midesinden veya kalýn basaðýndan yeni bir yemek borusu yapýlýr. Ancak iki kesi yapýlan bu ameliyatta kanser etrafýndaki lenf bezlerinin çýkarýlmasý teknik olarak mümkün deðildir. Bu kanserin bu bölgedeki lenf bezlerini tuttuðu hastalarýn daha sonraki tedavisinde önemli problemler yaratýr. 

Üç kesi yapýlan ameliyatlarda lenf bezleri yeterince temizlenebilir.Ancak yapýlan üç ayrý kesi nedeni ile ameliyat sonrasý dönem özellikle ileri yaþta olup ek problemleri olan hastalarda oldukça sýkýntýlýdýr. Bu hastalarda solunum sistemi ile ilgili çok ciddi problemler yaþanabilir.

2. Laparoskopik ve torakoskopik yöntem (Kapalý Ameliyat) 

Yemek borusu tedavisindeki önemli geliþmelerden biri de tüm bu ameliyatlarýn laparoskopik(kapalý) olarak yapýlabilmesidir. 

Yemek borusunun bir kýsmý göðüs bölgesinde bir kýsmý da karýn bölgesinde bulunur. Bu nedenle yemek borusu kanserinin ameliyatý, karýn bölgesi ve göðüs bölgesinden girilerek en az iki kesi ile yapýlýr. Torakoskopik yöntemde, göðüs bölgesine küçük 4-5 kesiden içeriye sokulan çaplarý 0.5-1 cm arasýnda deðiþen borucuklar yardýmý ile girilip ameliyat kapalý þekilde yapýlýr. Ayný þekilde laparoskopi ile de, karýn bölgesine ufak kesilerle girilip ameliyat kapalý bir þekilde gerçekleþtirilir. Yemek borusu ve çevre lenf bezleri birlikte çýkarýlýr. 

Yemek borusu kanserlerinin laparoskopik yöntemle yeterli kanserli doku temizliði saðlanarak  güvenli bir þekilde tedavi edilebileceði son yýllardaki çalýþmalarda gösterilmiþtir. Bu yöntemde ameliyat sonrasý dönemin çok daha iyi geçmesini saðlamak amacýyla, laparoskopik ve torakoskopik yöntemler birlikte kullanýlýr. Bu ameliyatta yapýlan iþlem üç kesili klasik yöntem ile aynýdýr. Ýþlem deneyimli ellerde güvenilir bir iþlemdir. Ameliyat sonrasý solunum problemleri çok daha az görülür. Hastalar çok daha az aðrý duyar, hastanede daha kýsa süre yatar ve daha kýsa bir süre içinde  normal yaþantýlarýna dönerler. Kozmetik görüntü oldukça iyidir. Laparoskopik-torakoskopik yemek borusu kanseri tedavisi, bu alanda en yeni ve etkili yöntemdir.

Bunun en temel nedenleri;

1. Hastanýn genel durumunun büyük bir ameliyata izin vermemesi,

2. Kanserin ameliyatla çýkarýlmasýnýn mümkün olmamasý ve

3. Kanserin uzak organlarý tutmasýdýr.

Bu þekilde tümörü olduðu yerde býrakýlan hastalarda hastayý beslenmesi amacýyla endoskopik stent, endoskopik gastrostomi ve ameliyatla by-pass gibi deðiþik tedavi seçeneklerinden yararlanýlabilinir.

Buraya bir giriþ cümlesi gerekiyor. Mesela; Cerrahiden önce/sonra(önce sonrasýný kesin bilmediðim için yazamadým) kemoterapi ve radyoterapi yapýlýr gibi…?Aþaðýdaki cümleler bu cümleyi açýklama niteliðinde.

Iþýn tedavisinde (radyoterapi) dýþardan veya içerden güçlü X-ýþýnlarý kanserin bulunduðu alana gönderilir. Kemoterapide ise, kanser hücrelerini öldüren veya çoðalmasýný durduran bazý ilaçlar kullanýlýr. Bu da ýþýn tedavisi gibi, genellikle cerrahiye ek olarak kullanýlýr. Radyoterapi genellikle ameliyat ve ilaç tedavisiyle (kemoterapi) birlikte uygulanýr.

Bu hastalýðýn tedavisi zor, bazý durumlarda da mümkün deðildir. Bu nedenle oluþmamasý için önlem almak, ilk olarak sigara içmemek, en iyi seçenektir.