Çocuklarla Ýletiþimde Öfke Kontrolü ve Ben Dili 

Öfke, tüm insanlarýn farklý doz ve sýklýkta hissettiði, uygun ifade edildiði takdirde son derece saðlýklý bir duygudur. Fakat kontrolden çýkýp hem kiþinin kendisine hem de çevredeki kiþilere zarar veren, yýkýcý bir hale geldiðinde gerek sosyal gerek akademik yaþamda sorunlara neden olmaktadýr.

Ýnsanlar neden öfkelenir?

Engellendiðinde, haksýzlýða uðradýðýný düþündüðünde, bir tarafý incindiðinde yada yaralandýðýnda, tacize uðradýðýnda, hayal kýrýklýðýnda, saldýrýya uðradýðýnda, kendini tehdit altýnda hissettiðinde insanlar öfkeleniyor.

Ayný yetiþkinler gibi, çocuklar da bu nedenlerle öfkelenir.

Çocuklarýn öfkelenmesinde, bunlara ek olarak baþka deðiþkenler de rol oynar. Zaman zaman çocuklar, dünyayý onlarýn bütün isteklerinin anýnda yerine getirilmesi gereken bir yer olarak görebilirler. Bu durum sýnýrlarýn yeterince belirli olmadýðý, aile içi rollerin karýþtýðý ortamlarda daha sýk ortaya çýkabilir. Ýstekleri yerine getirilmediðinde çýðlýk çýðlýða baðýrabilir, teselli edilemez þekilde aðlayabilir, kendilerini yerlere atabilirler. Bazýlarý karþýsýndaki kiþilere zarar verecek davranýþlar içine girebilirler.

Çocuklarýn bu öfke gösterisi ise, bakýmlarýndan sorumlu yetiþkinleri çileden çýkartan nedenlerin baþýnda gelir. Öfkeyi doðru þekilde ifade edebilme becerisine “öfke kontrolü” denir.

Yani saldýrgan davranýþlar sergilemeden, sözlü veya fiziksel þiddet kullanmadan, çocuðun kendisine ve çevresindekilere zarar vermeyecek þekilde duygusunu ifade etme becerisi olarak tanýmlayabiliriz.

Öfkeyi mutlaka ifade etmek gerek. Doðru bir þekilde ifade edilemeyen öfke, þiddete dönüþür. Öfkeyle hareket ettiðimizde istemediðimiz kadar sert davranýr, sonra o kadar piþman oluruz ki, bu davranýþýmýzý, gereksiz tavizlerle telafi etmeye uðraþýrýz.

Sevgili küçüklerimiz bunu çok çabuk fark eder, ve bizim bu zaafiyetimizi iþine yarayacak þekilde kullanmak konusunda da hýzla ustalaþýr. 

Öfkeyi kontrol edebilmek için ilk adým, duygularýmýzý sözel olarak ifade edebilmektir. Ýletiþimde kullandýðýmýz sözcükler ve konuþma biçimimiz, karþýmýzdakiler üzerinde farklý etkiler býrakýr.

Söyleme þeklimiz, bazen söylediklerimizin önüne geçer.

Oysa duygularýmýzý, karþýmýzdakini kýrmadan, incitmeden anlatmanýn çok kolay yollarý var…

Çocuklarýmýza söylemek istediðimiz þeylerde, mesajlarýnýzý davranýþ üzerine yoðunlaþtýrýn, çocuðun kiþiliði üzerine deðil…

Örneðin: “saygýsýzsýn, herkesin seni beklemesinden rahatsýz olmuyorsun” desek çocuðumuz nasýl tepki verir, “seni bekledik, zamanýnda gelmediðin için yemekler buz gibi oldu” desek nasýl bir tepki verir acaba

Doðrudan ve belirgin ifadeler kullanýn

Yukarýdaki örnek üzerinden gidecek olursak, “eve zamanýnda gel, yemeðe geç kalma” ne demek, açýkça tanýmlamazsak çocuðumuz bizim ne kastettiðimizi anlamayabilir. Geç ne demek, zamanýnda ne demek, açýkça ifade edersek, doðru anlaþýldýðýmýza emin olabiliriz.

Bu durumda, örneðin, “saat 7de yemek yiyeceðiz, en geç 6de evde olmaný istiyorum” dediðimizde anlaþýlmayan bir nokta kalmadýðýna emin olabiliriz.

Normal sesinizi kullanýn

Ýletiþimde sesimizin yükselmesi, kontrolü kaybettiðimizi gösterir. Kendimizi doðru ifade etmek istiyorsak, normal ses tonumuzla konuþmamýz daha etkili olacaktýr.

Öfkeli davranýþýn baþlýca nedenlerinden biri, kendimizi istediðimiz gibi ifade edememek demiþtik.

Karþýmýzdakini kýrmadan duygularýmýzý söyleyebilmenin yollarýndan biri de, ben dili. 

Ben Dili’nin üç temel öðesi var…

Davranýþýn tanýmý

Davranýþýn somut etkisi

Bu davranýþ karþýsýnda bizim duygularýmýz…

Diyelimki komþunuz oturmaya gelmiþ, sohbet ediyorsunuz, çocuðunuz da durmadan kolunuzu çekiþtiriyor…

“öffff bi rahat býrak”

“git oyuncaklarla oyna”

“iþte böyle bu çocuk, iki laf ettirmez kimseyle…”

Dediðimizde çocuðumuz nasýl tepki verir?

“Konuþurken kolumu çekiþtirdiðinde ne seni anlayabiliyorum, ne arkadaþýmý, sözümü bitireyim, seni dinleyeceðim”

Dediðimizde nasýl tepki verir acaba

Ben dili, bozulmuþ iletiþimde sorumluluðu üzerimize almamýzý saðlayan bir yöntemdir.

“Çok sert konuþuyorsun” dediðimizde sorumluluk karþýmýzdakinde, onu suçluyoruz..

Oysa, “böyle konuþtuðunda çok kýrýlýyorum” dediðimizde, sorumluluk bizde…

“anlýyormusun” dediðimizde, sorumluluk karþýmýzdakindeJ Ben anlatýyorum ama sen anlayamýyorsun demiþ oluyoruz…

Oysa, “anlatabiliyormuyum” dediðimizde, sorumluluðu üzerimize almýþ oluyoruz….

Söylediklerimiz ayný, ama söyleme biçimi deðiþince kavga çýkartabilecek bir söylem, sorunu çözmenin ilk adýmý haline gelebiliyor.

“Çok daðýnýksýn, eþyalarýný ortalýða atýyorsun” yerine

“Eþyalarýný ortalýða attýðýnda takýlýp düþecek gibi oluyorum”

“Her zaman geç kalýrsýn zaten” yerine,

“Hava karardýktan sonra sokakta kalman beni endiþelendiriyor”

“Müziðin sesini bu kadar açtýðýnda seni bile duyamýyorum…”

“Hep bir aðýzdan konuþtuðunuzda hiç birinizi anlayamýyorum…”

Etkili iletiþim, duygularýn ve düþüncelerin suçlamadan, yargýlamadan iletilmesiyle mümkün olur.

Suçlayan/yargýlayan mesajlar, karþýmýzdakini, kendini savunmak zorunda býrakacaktýr.

Eleþtirilen, suçlanan kiþi ise misillemeye hazýrlandýðýndan, saðlýklý ilstiþim fýrsatý kaçmýþ demektir.

Tüm bunlara raðmen, öfkelendik diyelim… Olmayacak þey deðil

Ýþte o zaman, yapýlacak en iyi þey, mola almaktýr. Kýzgýnlýðýnýzýn öfkeye dönüþeceðini düþünüyorsanýz, mümkünse bulunduðunuz ortamdan uzaklaþýn. Baþka bir odaya geçmek, kýsa bir süre dýþarý çýkmak gibi… Ýki taraf da öfkeliyken alýnacak kýsa bir mola, öfkenin þiddete dönüþmesini önler.

Öfke Krizi Yaþayan Çocuðun Ebeveynlerinin Tutumlarý Nasýl Olmalý?

Çocuðumuzun kýzdýðý zaman öfke krizine girmek gibi bir alýþkanlýðý varsa;

Çocuðun öfkeli olmadýðý, ortamýn huzurlu olduðu bir zamanda bir aile meclisi toplayýp bu davranýþýn kabul edilemez olduðunu açýkça anlatmak gerek.

Önce kýsaca ve açýkça anlatacaðýz.

“Bundan sonra, istediðin þeyleri aðlayarak anlatmaný istemiyorum, anlaþtýk mý oðlum…”

“peki aðlarsan ne yapalým?”

“aðlamak istiyorsan aðlayabilirsin, ama ortalýkta deðil. Aðlamaya baþladýðýnda seni odana götüreceðim, orada istediðin kadar aðlayabilirsin. Aðlaman bitince çýkabilirsin.”

Verilmesi gereken mesaj verildi, çocuðun aðlama sonucunda baþýna gelecekler belli oldu…

Bundan sonra yapýlmasý gereken þey, kararlýlýkla dediðimizi uygulamak olmalý.

Çok aðladý, kusacak…

Ah týkanacak…

Kendine zarar verecek…

Düþüncesiyle çocuðumuzu aðlamasý bitmeden odadan çýkarýrsak, bir sonraki kriz çok daha þiddetli olacaktýr…

Buradaki anahtar sözcük, kararlýlýk…

Sert olmadan gösterilecek kararlýlýk, çocuðumuzun sýnýrýný öðrenmesini saðlayacak