Gebelikte tiroid hastalýðý gebelikten öncede var olabileceði gibi gebeliðin kendisi ile de ortaya çýkabilir. Tiroid hastalýklarý endokrinoloji ve metabolizma hekimlerince izlenmesi önemlidir. Tiroid bezi boynumuzun ön tarafýnda yer alan kabaca kelebeðe benzeyen kadýnlarda 18–25 gram aðýrlýðýnda olan temel bezlerinden birisidir. Vücudumuzun en çok kanlanan organlarýnýn baþýndadýr. Temel iþlevi; vücudumuzun geliþmesi, metabolizmasý, ýsý dengesi gibi ve daha birçok yaþamsal görevde rol oynayan T3 ve T4 adlý tiroid hormonlarýný üreterek, ihtiyaç anýnda kan dolaþýmýna katmaktýr. Beynimizin tabanýnda yer almýþ bulunan hipofizden salýnan Tiroid Uyarýcý Hormon (TSH) adlý hormon tarafýndan tiroid hormon düzeyi ayarlanýr. Vücudumuzda tiroid hormonu üretimi, Tiroid bezindeki hücrelerde diþarýdan alýnan iyot, aminasitlerle birleþtirilerek hormona dönüþtürülür. Gebelikte iyot ihtiyacýndan artýþ olur. Gebelikte böbrekler yoluyla iyot atýlýmý artar. Fetüsün iyot ihtiyacýnýn artmasý da iyot alýmýný artýrýr.
Gebelikte ayrýca tiroid hormonu baðlayan globulin adýndaki taþýyýcý protein düzeyinde de artýþ olur. Bu 2.5 kata kadar çýkabilir. Gebeliðin 20. haftasýna kadar, hormon artýþý tepe noktasýna kadar çýkmaya devam edebilir. Gebelik durumunda bu yüzden özellikle serbest T3 ve T4 düzeylerini ölçmemiz daha önemlidir. Gebelikte TSH baskýlanýr, T3 ve T4 hormon düzeyleri proteinlere baðlý olduklarýndan düzeylerinde artýþ olur. Serbest T3 ve T4 deðerleri de artar bazen bu yükselme normal sýnýrýn üzerine de hafifçe çýkabilir.
Gebeliðin devamýný saðlayan HCG adlý hormonun TSH tiroid reseptörlerine uyarýcý etkisi (HCG hormonunun bu reseptörlere baðlanmasý ile) sonucunda tiroid hormon düzeyinde artýþ gözlenir. Bu gebeliðin ilk 12 haftasýnda belirgin olup 16. haftaya kadar devam edebilir. Çoðul gebeliklerde, gebelikle ortaya çýkan kanserlerden olan koryokarsinomlarda HCG nin tiroid hormon düzeyini artýrmasý daha da belirginleþir. Özellikle gebeliðin ilk aylarýnda serbest T4 düzeyi HCG düzeyi ile yakýndan iliþkili olarak kýsmý olarak artýþ gösterebilir.
Tiroid bezinin büyümesi guatr olarak adlandýrýlýr. Gebelikte normalde tiroid bezi biraz büyür. Tiroid bezindeki büyüme genel bir büyümenin ötesinde içerisinde nodüllerin yeraldýðý bir büyüme þeklinde de olabilir. Bu nodüllerin tiroid sintigrafinde iyot tutup tutmamasýna göre, eðer tutarsa sýcak, tutmazsa soðuk nodül olarak adlandýrýlýr. Sýcak nodüller genelde tiroid hormonu üretirler. Soðuk nodüllerde ise kanser geliþme riski daha yüksektir. Tiroid sintigrafisini gebelikte çekimi uygun deðildir. Ancak gebeliðin ilk 3 ayýnda yanlýþlýkla çekilirse gebelik sonlandýrýlmaz. Bu dönemde çocukta henüz tiroid bezi oluþumu ve bezde hormon üretimi baþlamamýþtýr. Gebeliðin ilerleyen dönemlerinde çocukta tiroid hormonu üretimi baþlayacaðý için ciddi sorunlara yol açabilir. Gebeliðin erken döneminde annenin tiroid bezinde büyüme baþlar ve tiroid hormon salýným düzeyinde artýþ olur. Bezdeki büyüme ultrasonografik olarak %20–25 kadardýr. Var olan bir guatr gebelikte daha da büyüyebilir. Bu büyüme gebelikten sonra kalýcý olabilir. Sýk aralýklý gebeliklerde guatrdaki büyüme artabilir.
Tiroid nodülleri tiroid bezinin dokusundan kaynaklanan ancak dokudan farklýlaþma gösteren doku parçalarýdýr. Tiroid nodülleri dünyada en sýk olarak gözlenen endokrinoloji hastalýklarýnýn baþýnda gelmektedir. Çeþitli çalýþmalarda %5–10 kiþide var olduðu, iyot eksikliðinin var olduðu bölgelerde ise bu oranýn çok daha yüksek olduðu gözlenmiþtir. Tiroid nodülleri elle muayenede %3–7 oranýnda saptanabilir. Ultrasonografi ile bu oran oldukça yüksektir.
Tiroid nodüllerinde %1–4 oranýnda Tiroid kanserleri gözlenebilir. Tiroid kanserleri milyonda 20–60 kiþide gözlenmektedir. Tiroid kanserleri diðer kanserler gibi oldukça saldýrgan olmayýp bütün kanserler göz önüne alýndýðýnda tiroid kanserlerinden dolayý ölenler bütün kanserli ölümlerin arasýnda %0,4 oranýndadýr. En sýk gözlenen kanser grubu papiller tiroid kanseridir. Bir nodülün kansere dönüþümünü; kiþinin yaþýna, hormonsal durumuna, nodüldeki büyümeye, özgeçmiþinde boyun bölgesine radyasyon almasýna, nodülün ultrasonografik olarak düzensiz olmasýna, sintigrafik olarak nodülün soðuk olmasý, genetik riskin yüksek olmasý, kiþide doðuþtan bazý bozukluklarýn olmasýndan etkilenir. Tiroid ince iðne biyopsisinde þüpheli veya kanserli hücrelerin saptanmasý cerrahi tedavinin gerekliliðini saðlar. Ýnce iðne aspirasyon biyopisisi zararsýz iþlemdir. Kesin sonuç vermeyebilir. Eðer gebelikten önce tiroid bezinde nodüller varsa muhakkak bir endokrinoloji hekimince hastanýn görülmesi yararlýdýr. 2.5 cm ve üstü soðuk nodüller varsa, genel görüþ cerrahi tedavi öncelikli olarak uygulanmalýdýr. 10 mm 25 mm arasýndaki nodüllerde ultrasonografý takiplerinde eðer nodül çapýnda büyüme ve biyopside þüpheli durum varsa cerrahi tedavi düþünülmelidir. 10 mm ve altýndaki nodüllerde ültrasonografi ile yýllýk takipler yeterlidir. Gebelikte saptanan 10 mm ve altý nodüller için gebelikte sonrasýna izlenebilir.
Tiroid kanseri saptandýðýnda ve kanserli dokunun büyüklüðü 10 mm ve üstü bir boyuttaysa cerrahi tedaviyi takiben radyoaktif iyot tedavisi uygulanýr. Gebelikte Tiroid kanseri saptandýðýnda genelde gebeliðin ortalarýnda cerrahi olarak Tiroid bezinin tamamen alýnmasý kabul görmüþtür. Gebelikte tiroid kanseri tedavisine sadece cerrahi tedavi uygulanýr radoyaktif iyot tedavisi gebelikten sonraya býrakýlýr. Bu gecikme hasta için riskin artmasý anlamýný çýkarmaz. Çünkü tiroid kanserleri özellikle papiller kanser diðer kanserler kadar saldýrgan deðildir. Ýyi bir cerrahi tedavi ve gerekirse ardýndan uygulanacak olan radyoaktif iyot tedavisi ile tamamen iyileþme þansý çok yüksektir. Gebelikte radyoaktif iyot tedavisi verilmez. Doðumdan sonraki dönemde, gereken hastalara radyoaktif iyot tedavisi planlanabilir. Radyoaktif iyot tedavisi döneminde emzirme önerilmez. Radyoaktif iyot tedavisinden sonra en 6 ile 12 ay gebelik planlanmaz.
Otoimmün hastalýklar dediðimiz vücut baðýþýklýk sistemindeki bozulmalardan kaynaklanan hastalýklarýn en çok görüldüðü yerlerden biriside Tiroid bezidir. Tiroid bezini tutan bu hastalýklara otoimmün tiroid hastalýklar denilmektedir. Kadýnlarda erkeklere göre 4–6 kat daha fazla görülmektedir. Tiroid bezinin iltihabi hastalýklarýna tiroidit denir. Tiroiditlerin en önemli kýsmýný otoimmün tiroiditler oluþturmaktadýr. En sýk gözleneni Hashimato Tiroiditidir. Otoimmün tiroiditlerde antikor dediðimiz vücudun baðýþýklýk sistemince oluþturulan maddeler vardýr. Tiroiditlerde en sýk olarak Anti T ve Anti M adlý iki antikor yer alýr. Gebelikte tiroid hastalýklarý gebelik süresince ve sonrasýnda da görülmektedir. Gebeliðin kendiside immün sistemi etkileyen bir olay olduðundan gebeliðe özgü tiroid hastalýklarda vardýr (postpartum Tiroidit gibi).
Tiroid hormon düzeyinin istenilen düzeyde olmamasý hipotiroidi olarak tanýmlanýr. Hipotiroidi gebelikten öncede var olabilir. Hipotiroidite TSH yükselir. FT4 ve FT3 düzeyleri düþer. Hipotiroidi çok ileri düzeyde ise gebelik mümkün olmayabilir. Hipotiroidiye daha önce geçirilmiþ Tiroid ameliyatý sonrasý tamamlayýcý olarak Tiroid ilacýnýn alýnmamasý, Hashimoto gibi bir tiroiditin olmasý, doðuþtan kaynaklanan Tiroid eksikliði ve daha önce radyoaktif iyot tedavisi öyküsüsün olmasý sayýlabilir. Gebelikte Tiroid hormon ihtiyacý %20–30 oranýnda artar. Gebelikten önce eðer annede bir Tiroid hormon yetmezliði varsa tamamlama tedavisi baþlanmalýdýr. Kan hormon düzeyi normal, ancak tiroiditi varsa antikor yüksekliði annede düþük riskini artýrabilir. Bu hastalara da düþük dozda da olsa tiroid hormonu eklenmelidir. Hipotiroidisi olanlar ve tiroiditi olan gebe hastalar 4–6 haftada bir TSH ve gerekirse FT4 kan düzeyleri istenmelidir. Tedavideki hedef TSH düzeyinin 2,5’ in altýnda olmasýný saðlamaktýr. Hipotiroidit tablosunda annede kabýzlýk, halsizlik, yorgunluk, bitkinlik, kan basýncýnda yükseklik, eklempsi, düþük riski olabilir. Eðer gebelik devam ederse bebekte zekâ ve motor geliþim kusuru geliþebilir. Gebelikte annede hipotiroidi saptandýðýnda bir an önce tiroid hormonu eklenmelidir. Gebeliðin hangi döneminde olursa olsun tedaviye baþlandýðýnda çocuk bir an önce geliþimini tamamlar. Hipotiroidisi gebelikten önce de varolup L-tiroksin tedavisi alan hastalar gebeliklerinde ilaç dozunu yaklaþýk olarak %30 oranýnda artýrýlmasý gerekmektedir. Özellikle gebeliðin 2. yarýsýndan sonra ihtiyaç belirginleþmekte olup gebelikten sonrada dozu düþürmek gerekmektedir. L-tiroksin tedavisinin emzirme döneminde bir sakýncasý yoktur. Ancak çocukta da hipotiroidi ve tiroidit riskine karþýn çocuk hekimince görülmesi yararlýdýr.
Tiroid hormon düzeyinin olmasý gerekenden daha yüksek olmasý hipertiroidi olarak adlandýrýlmaktadýr. Gebelikte tiroid hormon yüksekliði/fazlalýðý gözlenebilir. Hipertiroidinin annede düþük, preeklempsi, kalp yetmezliði gibi risklere, çocukta ise, gebelik yaþýnýn düþüklüðü, düþük vücut aðýrlýðý, düþük, prematüre, kalp bozukluklarý olarak karþýmýza çýkabilir. Gebelikte bir hipertiroidi durumu ile hekim karþýlaþtýðýnda; daha önce varolan bir hipertiroidi nedenini öncelikli olarak araþtýrmasý önemlidir.
Özellikle hiperemezis gravidarum dediðimiz gebeliðin ilk dönemlerinde gördüðümüz bulantý kusmalarla olan dönemde bu durum daha belirgin olabilir. Ancak tiroid hormon düzeyleri asla çok yükselmez. Normal sýnýrlar arasýnda üst sýnýra daha çok yakýn olabilen bu durum gebeliðin 18. haftasýna kadar sürebilir. TSH düzeyleri normalin alt sýnýrýnda ya da daha da baskýlanmýþ olabilir. HCG düzeyleri yüksek olabilir. Serbest T4 düzeyleri yüksek hatta sýnýrdan biraz daha da yüksek olabilir. Gebede kilo kaybý ve açýklanamayan çarpýntý olabilir. Hiperemezis Gravidarum ile birliktelik gösterir. Bulantý ve kusmalar çok belrigindir. Sývý ve tuz kaybý olabilir. Ýzlemde HCG düzeylerinin normale gelmesi ile Tiroid hormon düzeylerinizde normalleþtiði görülmüþtür. Hastayý izleyen kadýn-doðum hekimi böyle bir tablo ile karþýlaþtýðýnda bir endokrinoloji uzmanýna hastayý konsülte etirmelidir. TSH, serbest T4, serbest T3 düzeylerinin yanýnda, Tiroid antikorlarý bakýlmalý ve gereðinde Tiroid ultrasonografisi çekilmelidir. Tiroid sintigrafisi gebelerde sakýncalý olup çektirilmez. Gebeliðe baðlý tiroid hormon yüksekliðinde, tiroid antikorlarý saptanmaz, guatr genelde yoktur ve en geç gebeliðin 20. haftasýnda kendiliðinden düzelir. tiroid hormonunu baskýlayýcý tedavi genelde önerilmez. Hiperemezis Gravidarum tablosu çok aðýr seyrediyorsa ve gebeliðin 20. haftasýndan sonra da yükseklik devam ediyorsa düþük dozlarla tiroid hormonu baskýlayýcý tedavi verilebilir. Bu tablodaki hastalarda genelde ýlýmlý bir Graves hastalýðý da birlikte olabilir.
Graves hastalýðý bütün gebelik süresince ortaya çýkabilir. Gebelikte alevlenebilen bir hastalýktýr. Daha önce Graves Hastalýðý olanlarda uzun süreli iyilik hali varsa gebelik önerilmelidir.
Gebelikte Graves Hastalýðý ortaya çýktýðýnda genelde gebeliðe baðlý tiroid hormon yüksekliði tablosundan daha aðýr seyreder. Hastalýk bir vücudun baðýþýklýk sitemindeki bir bozukluktan kaynaklanýr. Hastalýktaki hormon düzeyleri gebeliðe baðlý yükselmelerden çok daha yüksektir. Graves hastalýðýnda tiroid antikorlarý anlamlý düzeyde yüksektir. Kalp atým sayýsý dakikakda 120 ve üzerinde olabilir. Graves hastalýðýnýn göz bulgularý olabilir. Gebenin geçmiþinde hipertiroidi ataklarý veya buna baðlý tedavi öyküsü olabilir. Gebe çok yakýndan izlenmelidir. Ýzlem bir endokrinoloji uzmanýnca saðlanmalýdýr. Gebelikte hastada daha önce varolan bir sýcak nodül hormon üreterek hipertiroidi oluþturabilir. Gebelikteki hipertiroidi tablosunda propyilthiouracil adýndaki ilaç verilebilir. Diðer ilaçlarýn verilmesi önerilmez. Propyilthiouracilin fetüse bir zararý yoktur. Düþük dozlarla kullanýlmasý önerilmektedir. Emzirme döneminde düþük dozlarda kullanýlabilir. Çocuðun belirli aralýklarla çocuk hekimince izlenmesi ve gereðinde kan tiroid hormonu düzeylerine bakýlmasý yararlýdýr.
Gebelikten sonraki 1 yýl içerisinde otoimmün bir bozukluða baðlý olarak annelerde bir tiroidit çýkabilir. Bu tabloya postpartum tiroidit denilmektedir. Bu hastalýkta ilkin bir tiroid hormon yüksekliði ardýndan bir düþük tiroid hormon düzeyinin olduðu bir dönem ile iyileþme dönemi þeklinde bir sýralama göstermektedir. En sýk olarak yaklaþýk olarak %50 oranýnda tiroid bezinin aðrýsýz büyümesi, antikor pozitifliði ve eðer sintigrafi çekilecekse uptake oranýnýn düþük olduðu görülecektir. Gebelikten sonra yorgunluk, halsizlik, çarpýntý, duygusal durumda bozukluklar ve tiroid bezinde büyüme baþlýca yakýnmalardýr. Bu hastalýk döneminde gerekirse hekim tarafýndan beta blokerler, düþük doz tiroid hormonu üretimini baskýlayýcý ilaçlar ve hipotiroidi döneminde L-tiroksin verilebilir. Bazý hastalara da düþük doz kortikosteroid tedavisi baþlangýçtaki tiroid hormon yükseklik dönemini kýsalttýðý gözlenmiþtir. Gebelikte veya gebelik sonrasýnda boyunda aðrý ile karakterize olabilen ve genelde üst solunum yolu hastalýklarý ile karýþtýrýlan bir hastalýkta subakut tiroidittir. Bu hastalýkta eritrosit sedimantasyon hýzý ve CRP yükselebilir. Bu hastalara istirahat beta blokerler, antiinflamatuar grubu bazý aðrý kesiciler ve gerekirse kortikosteroid içeren ilaçlar endokrinoloji hekimince verilebilir
Gebelikte ayrýca tiroid hormonu baðlayan globulin adýndaki taþýyýcý protein düzeyinde de artýþ olur. Bu 2.5 kata kadar çýkabilir. Gebeliðin 20. haftasýna kadar, hormon artýþý tepe noktasýna kadar çýkmaya devam edebilir. Gebelik durumunda bu yüzden özellikle serbest T3 ve T4 düzeylerini ölçmemiz daha önemlidir. Gebelikte TSH baskýlanýr, T3 ve T4 hormon düzeyleri proteinlere baðlý olduklarýndan düzeylerinde artýþ olur. Serbest T3 ve T4 deðerleri de artar bazen bu yükselme normal sýnýrýn üzerine de hafifçe çýkabilir.
Gebeliðin devamýný saðlayan HCG adlý hormonun TSH tiroid reseptörlerine uyarýcý etkisi (HCG hormonunun bu reseptörlere baðlanmasý ile) sonucunda tiroid hormon düzeyinde artýþ gözlenir. Bu gebeliðin ilk 12 haftasýnda belirgin olup 16. haftaya kadar devam edebilir. Çoðul gebeliklerde, gebelikle ortaya çýkan kanserlerden olan koryokarsinomlarda HCG nin tiroid hormon düzeyini artýrmasý daha da belirginleþir. Özellikle gebeliðin ilk aylarýnda serbest T4 düzeyi HCG düzeyi ile yakýndan iliþkili olarak kýsmý olarak artýþ gösterebilir.
Tiroid bezinin büyümesi guatr olarak adlandýrýlýr. Gebelikte normalde tiroid bezi biraz büyür. Tiroid bezindeki büyüme genel bir büyümenin ötesinde içerisinde nodüllerin yeraldýðý bir büyüme þeklinde de olabilir. Bu nodüllerin tiroid sintigrafinde iyot tutup tutmamasýna göre, eðer tutarsa sýcak, tutmazsa soðuk nodül olarak adlandýrýlýr. Sýcak nodüller genelde tiroid hormonu üretirler. Soðuk nodüllerde ise kanser geliþme riski daha yüksektir. Tiroid sintigrafisini gebelikte çekimi uygun deðildir. Ancak gebeliðin ilk 3 ayýnda yanlýþlýkla çekilirse gebelik sonlandýrýlmaz. Bu dönemde çocukta henüz tiroid bezi oluþumu ve bezde hormon üretimi baþlamamýþtýr. Gebeliðin ilerleyen dönemlerinde çocukta tiroid hormonu üretimi baþlayacaðý için ciddi sorunlara yol açabilir. Gebeliðin erken döneminde annenin tiroid bezinde büyüme baþlar ve tiroid hormon salýným düzeyinde artýþ olur. Bezdeki büyüme ultrasonografik olarak %20–25 kadardýr. Var olan bir guatr gebelikte daha da büyüyebilir. Bu büyüme gebelikten sonra kalýcý olabilir. Sýk aralýklý gebeliklerde guatrdaki büyüme artabilir.
Tiroid nodülleri tiroid bezinin dokusundan kaynaklanan ancak dokudan farklýlaþma gösteren doku parçalarýdýr. Tiroid nodülleri dünyada en sýk olarak gözlenen endokrinoloji hastalýklarýnýn baþýnda gelmektedir. Çeþitli çalýþmalarda %5–10 kiþide var olduðu, iyot eksikliðinin var olduðu bölgelerde ise bu oranýn çok daha yüksek olduðu gözlenmiþtir. Tiroid nodülleri elle muayenede %3–7 oranýnda saptanabilir. Ultrasonografi ile bu oran oldukça yüksektir.
Tiroid nodüllerinde %1–4 oranýnda Tiroid kanserleri gözlenebilir. Tiroid kanserleri milyonda 20–60 kiþide gözlenmektedir. Tiroid kanserleri diðer kanserler gibi oldukça saldýrgan olmayýp bütün kanserler göz önüne alýndýðýnda tiroid kanserlerinden dolayý ölenler bütün kanserli ölümlerin arasýnda %0,4 oranýndadýr. En sýk gözlenen kanser grubu papiller tiroid kanseridir. Bir nodülün kansere dönüþümünü; kiþinin yaþýna, hormonsal durumuna, nodüldeki büyümeye, özgeçmiþinde boyun bölgesine radyasyon almasýna, nodülün ultrasonografik olarak düzensiz olmasýna, sintigrafik olarak nodülün soðuk olmasý, genetik riskin yüksek olmasý, kiþide doðuþtan bazý bozukluklarýn olmasýndan etkilenir. Tiroid ince iðne biyopsisinde þüpheli veya kanserli hücrelerin saptanmasý cerrahi tedavinin gerekliliðini saðlar. Ýnce iðne aspirasyon biyopisisi zararsýz iþlemdir. Kesin sonuç vermeyebilir. Eðer gebelikten önce tiroid bezinde nodüller varsa muhakkak bir endokrinoloji hekimince hastanýn görülmesi yararlýdýr. 2.5 cm ve üstü soðuk nodüller varsa, genel görüþ cerrahi tedavi öncelikli olarak uygulanmalýdýr. 10 mm 25 mm arasýndaki nodüllerde ultrasonografý takiplerinde eðer nodül çapýnda büyüme ve biyopside þüpheli durum varsa cerrahi tedavi düþünülmelidir. 10 mm ve altýndaki nodüllerde ültrasonografi ile yýllýk takipler yeterlidir. Gebelikte saptanan 10 mm ve altý nodüller için gebelikte sonrasýna izlenebilir.
Tiroid kanseri saptandýðýnda ve kanserli dokunun büyüklüðü 10 mm ve üstü bir boyuttaysa cerrahi tedaviyi takiben radyoaktif iyot tedavisi uygulanýr. Gebelikte Tiroid kanseri saptandýðýnda genelde gebeliðin ortalarýnda cerrahi olarak Tiroid bezinin tamamen alýnmasý kabul görmüþtür. Gebelikte tiroid kanseri tedavisine sadece cerrahi tedavi uygulanýr radoyaktif iyot tedavisi gebelikten sonraya býrakýlýr. Bu gecikme hasta için riskin artmasý anlamýný çýkarmaz. Çünkü tiroid kanserleri özellikle papiller kanser diðer kanserler kadar saldýrgan deðildir. Ýyi bir cerrahi tedavi ve gerekirse ardýndan uygulanacak olan radyoaktif iyot tedavisi ile tamamen iyileþme þansý çok yüksektir. Gebelikte radyoaktif iyot tedavisi verilmez. Doðumdan sonraki dönemde, gereken hastalara radyoaktif iyot tedavisi planlanabilir. Radyoaktif iyot tedavisi döneminde emzirme önerilmez. Radyoaktif iyot tedavisinden sonra en 6 ile 12 ay gebelik planlanmaz.
Otoimmün hastalýklar dediðimiz vücut baðýþýklýk sistemindeki bozulmalardan kaynaklanan hastalýklarýn en çok görüldüðü yerlerden biriside Tiroid bezidir. Tiroid bezini tutan bu hastalýklara otoimmün tiroid hastalýklar denilmektedir. Kadýnlarda erkeklere göre 4–6 kat daha fazla görülmektedir. Tiroid bezinin iltihabi hastalýklarýna tiroidit denir. Tiroiditlerin en önemli kýsmýný otoimmün tiroiditler oluþturmaktadýr. En sýk gözleneni Hashimato Tiroiditidir. Otoimmün tiroiditlerde antikor dediðimiz vücudun baðýþýklýk sistemince oluþturulan maddeler vardýr. Tiroiditlerde en sýk olarak Anti T ve Anti M adlý iki antikor yer alýr. Gebelikte tiroid hastalýklarý gebelik süresince ve sonrasýnda da görülmektedir. Gebeliðin kendiside immün sistemi etkileyen bir olay olduðundan gebeliðe özgü tiroid hastalýklarda vardýr (postpartum Tiroidit gibi).
Tiroid hormon düzeyinin istenilen düzeyde olmamasý hipotiroidi olarak tanýmlanýr. Hipotiroidi gebelikten öncede var olabilir. Hipotiroidite TSH yükselir. FT4 ve FT3 düzeyleri düþer. Hipotiroidi çok ileri düzeyde ise gebelik mümkün olmayabilir. Hipotiroidiye daha önce geçirilmiþ Tiroid ameliyatý sonrasý tamamlayýcý olarak Tiroid ilacýnýn alýnmamasý, Hashimoto gibi bir tiroiditin olmasý, doðuþtan kaynaklanan Tiroid eksikliði ve daha önce radyoaktif iyot tedavisi öyküsüsün olmasý sayýlabilir. Gebelikte Tiroid hormon ihtiyacý %20–30 oranýnda artar. Gebelikten önce eðer annede bir Tiroid hormon yetmezliði varsa tamamlama tedavisi baþlanmalýdýr. Kan hormon düzeyi normal, ancak tiroiditi varsa antikor yüksekliði annede düþük riskini artýrabilir. Bu hastalara da düþük dozda da olsa tiroid hormonu eklenmelidir. Hipotiroidisi olanlar ve tiroiditi olan gebe hastalar 4–6 haftada bir TSH ve gerekirse FT4 kan düzeyleri istenmelidir. Tedavideki hedef TSH düzeyinin 2,5’ in altýnda olmasýný saðlamaktýr. Hipotiroidit tablosunda annede kabýzlýk, halsizlik, yorgunluk, bitkinlik, kan basýncýnda yükseklik, eklempsi, düþük riski olabilir. Eðer gebelik devam ederse bebekte zekâ ve motor geliþim kusuru geliþebilir. Gebelikte annede hipotiroidi saptandýðýnda bir an önce tiroid hormonu eklenmelidir. Gebeliðin hangi döneminde olursa olsun tedaviye baþlandýðýnda çocuk bir an önce geliþimini tamamlar. Hipotiroidisi gebelikten önce de varolup L-tiroksin tedavisi alan hastalar gebeliklerinde ilaç dozunu yaklaþýk olarak %30 oranýnda artýrýlmasý gerekmektedir. Özellikle gebeliðin 2. yarýsýndan sonra ihtiyaç belirginleþmekte olup gebelikten sonrada dozu düþürmek gerekmektedir. L-tiroksin tedavisinin emzirme döneminde bir sakýncasý yoktur. Ancak çocukta da hipotiroidi ve tiroidit riskine karþýn çocuk hekimince görülmesi yararlýdýr.
Tiroid hormon düzeyinin olmasý gerekenden daha yüksek olmasý hipertiroidi olarak adlandýrýlmaktadýr. Gebelikte tiroid hormon yüksekliði/fazlalýðý gözlenebilir. Hipertiroidinin annede düþük, preeklempsi, kalp yetmezliði gibi risklere, çocukta ise, gebelik yaþýnýn düþüklüðü, düþük vücut aðýrlýðý, düþük, prematüre, kalp bozukluklarý olarak karþýmýza çýkabilir. Gebelikte bir hipertiroidi durumu ile hekim karþýlaþtýðýnda; daha önce varolan bir hipertiroidi nedenini öncelikli olarak araþtýrmasý önemlidir.
Özellikle hiperemezis gravidarum dediðimiz gebeliðin ilk dönemlerinde gördüðümüz bulantý kusmalarla olan dönemde bu durum daha belirgin olabilir. Ancak tiroid hormon düzeyleri asla çok yükselmez. Normal sýnýrlar arasýnda üst sýnýra daha çok yakýn olabilen bu durum gebeliðin 18. haftasýna kadar sürebilir. TSH düzeyleri normalin alt sýnýrýnda ya da daha da baskýlanmýþ olabilir. HCG düzeyleri yüksek olabilir. Serbest T4 düzeyleri yüksek hatta sýnýrdan biraz daha da yüksek olabilir. Gebede kilo kaybý ve açýklanamayan çarpýntý olabilir. Hiperemezis Gravidarum ile birliktelik gösterir. Bulantý ve kusmalar çok belrigindir. Sývý ve tuz kaybý olabilir. Ýzlemde HCG düzeylerinin normale gelmesi ile Tiroid hormon düzeylerinizde normalleþtiði görülmüþtür. Hastayý izleyen kadýn-doðum hekimi böyle bir tablo ile karþýlaþtýðýnda bir endokrinoloji uzmanýna hastayý konsülte etirmelidir. TSH, serbest T4, serbest T3 düzeylerinin yanýnda, Tiroid antikorlarý bakýlmalý ve gereðinde Tiroid ultrasonografisi çekilmelidir. Tiroid sintigrafisi gebelerde sakýncalý olup çektirilmez. Gebeliðe baðlý tiroid hormon yüksekliðinde, tiroid antikorlarý saptanmaz, guatr genelde yoktur ve en geç gebeliðin 20. haftasýnda kendiliðinden düzelir. tiroid hormonunu baskýlayýcý tedavi genelde önerilmez. Hiperemezis Gravidarum tablosu çok aðýr seyrediyorsa ve gebeliðin 20. haftasýndan sonra da yükseklik devam ediyorsa düþük dozlarla tiroid hormonu baskýlayýcý tedavi verilebilir. Bu tablodaki hastalarda genelde ýlýmlý bir Graves hastalýðý da birlikte olabilir.
Graves hastalýðý bütün gebelik süresince ortaya çýkabilir. Gebelikte alevlenebilen bir hastalýktýr. Daha önce Graves Hastalýðý olanlarda uzun süreli iyilik hali varsa gebelik önerilmelidir.
Gebelikte Graves Hastalýðý ortaya çýktýðýnda genelde gebeliðe baðlý tiroid hormon yüksekliði tablosundan daha aðýr seyreder. Hastalýk bir vücudun baðýþýklýk sitemindeki bir bozukluktan kaynaklanýr. Hastalýktaki hormon düzeyleri gebeliðe baðlý yükselmelerden çok daha yüksektir. Graves hastalýðýnda tiroid antikorlarý anlamlý düzeyde yüksektir. Kalp atým sayýsý dakikakda 120 ve üzerinde olabilir. Graves hastalýðýnýn göz bulgularý olabilir. Gebenin geçmiþinde hipertiroidi ataklarý veya buna baðlý tedavi öyküsü olabilir. Gebe çok yakýndan izlenmelidir. Ýzlem bir endokrinoloji uzmanýnca saðlanmalýdýr. Gebelikte hastada daha önce varolan bir sýcak nodül hormon üreterek hipertiroidi oluþturabilir. Gebelikteki hipertiroidi tablosunda propyilthiouracil adýndaki ilaç verilebilir. Diðer ilaçlarýn verilmesi önerilmez. Propyilthiouracilin fetüse bir zararý yoktur. Düþük dozlarla kullanýlmasý önerilmektedir. Emzirme döneminde düþük dozlarda kullanýlabilir. Çocuðun belirli aralýklarla çocuk hekimince izlenmesi ve gereðinde kan tiroid hormonu düzeylerine bakýlmasý yararlýdýr.
Gebelikten sonraki 1 yýl içerisinde otoimmün bir bozukluða baðlý olarak annelerde bir tiroidit çýkabilir. Bu tabloya postpartum tiroidit denilmektedir. Bu hastalýkta ilkin bir tiroid hormon yüksekliði ardýndan bir düþük tiroid hormon düzeyinin olduðu bir dönem ile iyileþme dönemi þeklinde bir sýralama göstermektedir. En sýk olarak yaklaþýk olarak %50 oranýnda tiroid bezinin aðrýsýz büyümesi, antikor pozitifliði ve eðer sintigrafi çekilecekse uptake oranýnýn düþük olduðu görülecektir. Gebelikten sonra yorgunluk, halsizlik, çarpýntý, duygusal durumda bozukluklar ve tiroid bezinde büyüme baþlýca yakýnmalardýr. Bu hastalýk döneminde gerekirse hekim tarafýndan beta blokerler, düþük doz tiroid hormonu üretimini baskýlayýcý ilaçlar ve hipotiroidi döneminde L-tiroksin verilebilir. Bazý hastalara da düþük doz kortikosteroid tedavisi baþlangýçtaki tiroid hormon yükseklik dönemini kýsalttýðý gözlenmiþtir. Gebelikte veya gebelik sonrasýnda boyunda aðrý ile karakterize olabilen ve genelde üst solunum yolu hastalýklarý ile karýþtýrýlan bir hastalýkta subakut tiroidittir. Bu hastalýkta eritrosit sedimantasyon hýzý ve CRP yükselebilir. Bu hastalara istirahat beta blokerler, antiinflamatuar grubu bazý aðrý kesiciler ve gerekirse kortikosteroid içeren ilaçlar endokrinoloji hekimince verilebilir