Psoriasis yunanca kaþýnmak anlamýna gelir. Psoriasis kalýcý bir hastalýktýr. Sedef hastalýðýnda kýrmýzý ve üzerinde sedefimsi beyaz pullar bulunan yaralar, özellikle kafa derisi, diz ve dirseklerde ortaya çýkar.

Bazý vakalar o kadar hafiftirler ki bu kiþiler sedefleri olduðunu bile bilmezler. Bunun tam tersi bir þekilde psoriasis vücutta geniþ alanlarý tutabilir. Psoriasis ailesel özellik gösterebilmesine raðmen, kiþiden kiþiye bulaþma özelliðine sahip deðildir.

Psoriasisin sebebi nedir?

Hastalýðýn nedeni bilinmemektedir. Bununla beraber son zamanlarda yapýlan araþtýrmalar beyaz kan hücrelerindeki anormal fonksiyonun derideki enflamasyonu uyardýðý saptanmýþtýr. Bu enflamasyon yüzünden, deride ki ölü hücreler daha hýzlý bir þekilde 3-4 gün içerisinde dökülür. Derideki herhangi bir kesik, sýyrýk veya yanýktan 10-14 gün sonra bu alanlarda sedefe ait bulgular çýkmaya baþlar. Psoriasis boðaz enfeksiyonu gibi bazý enfeksiyonlardan ve bazý ilaçlarýn alýmýndan etkilenir. Kýþ aylarýnda cildin kurumasý ve güneþ ýþýðýnýn azalmasý nedeni ile alevlenmeler görülür.

Psoriasis tipleri

Hastalýk birçok þekilde görülebilir. Hastalýðýn þiddeti, süresi, vücutta daðýlýmý ve þekli kiþiden kiþiye deðiþiklik gösterir. Sýklýkla açýk kýrmýzý renkli lekeler þeklinde baþlar. Zaman içinde geniþleyerek üzerinde pullar geliþir. Yüzeydeki pullar kolaylýkla kaldýrýlabilirken, altta yerleþenler deriye daha yapýþýktýrlar. Bu kabuklar kaldýrýldýðýnda deri kanamaya hassasiyet gösterir. Bu kýrmýzý alanlar geniþleyerek oldukça büyük alanlarý kaplayabilirler. Diz, dirsek, kasýklar ve cinsel bölge, kollar, 

bacaklar, avuç içi ve ayak tabaný, saçlý deri sedefin sýk görüldüðü alanlardýr. Daha çok hep ayný alanlarda görülme eðilimindedir.

Týrnaklarda ince çukurcuklar meydana gelebilir. Týrnaklar kalýnlaþabilir ve yataðýndan ayrýlabilirler.

Kývrým bölgesindeki psoriasis koltuk altlarýnda, göðüslerin altýnda, kasýklarda kalçalarýn arasýnda ve cinsel bölgede görülür.

Guttat psoriasis genellikle çocuklarý ve genç eriþkinleri etkiler. Genellikle bir boðaz enfeksiyonunu takiben küçük yaðmur damlasý biçiminde küçük kýrmýzý üzeri pullu noktacýklar þeklinde ortaya çýkar. Haftalar veya birkaç ay içinde kendiliðinden geriler.

Psoriasis vakalarýnýn bir kýsmýnda bir eklem rahatsýzlýðý da bulunabilir. Deri tutuluma yaygýn olduðunda eklem bulgularý da þiddetlenir. Bazen de deri lezyonlarý iyileþtiðinde eklem bulgularý da geriler.

Psoriasis tanýsý nasýl konulur?

Dermatoloji uzmanlarý deri týrnak ve kafa derisini muayene ederek tanýyý koyarlar. Taný da eðer bir þüphe var ise biyopsi alýnýr.

Psoriasis nasýl tedavi edilir?

Tedavideki amaç inflamasyonu azaltmak ve ölü hücrelerin atýlýmýný yavaþlatmaktýr. Nemlendirici kremler pullanmayý azaltýr, ölü hücrelerin atýlýmýný kontrol altýna alýr ve kaþýntýyý azaltýr. Bazý nadir hastalarýn dýþýnda diyet yapýlmasý psoriasiste fayda saðlamaz.

Tedavi seçeneði hastanýn genel saðlýk durumu, yaþý, yaþam sitili ve hastalýðýn þiddetine göre belirlenir. Doktorunuz kortizon, sentetik D vitamini veya antralin içeren kremleri tedaviniz için verebilir. Bu tedaviler doðal güneþ ýþýðý veya ultraviyole ýþýðý ile birlikte uygulanabilir. Çok þiddetli psoriasisli hastalar ýþýk tedavisi ile birlikte veya yalnýz baþýna alýnan hap tedavileri kullanabilir. Güneþ ýþýnlarý psoriasise iyi gelir, fakat dikkatli olunmalýdýr. Ultraviyole(mor ötesi) ýþýk tedavisi bu cihazýn bulunduðu bir merkezde yapýlabilir.

Tedavi Tipleri

Steroidler ( Kortizon) - Kortizonlu krem, merhem, losyonlar sedefi geçici olarak iyileþtirir ve hastalýðý kontrol altýna alýr. Cinsel 

bölge, kasýklar ve yüz gibi bölgelere hafif kuvvette kortizon içeren ilaçlar uygulanmalýdýr. Yüksek kuvvetteki ilaçlar saçlý deri, diz, dirsek, ayak tabaný ve avuç içi gibi bölgelere kapalý olarak uygulanýrlar. Bu uygulama dikkatli bir biçimde Dermatoloji uzmanýnýn kontrolünde yapýlmalýdýr. Güçlü kortizonlu kremlerin deride incelme, kýlcal damarlarda geniþleme ve deri renginde deðiþiklik yapma gibi yan etkileri vardýr. Bu ilaçlarý birden bire kesmek hastalýðýn alevlenmesine neden olabilir. Bir kaç aylýk bir tedaviden sonra psoriasis kortizonlu kremlere direnç kazanabilir. Dermatoloji uzmanlarý tedavi edilemeyen alanlara kortizon enjeksiyonu yapabilir. Yan etkilerden kaçýnmak için küçük miktarlarda enjeksiyon yapýlmalýdýr.

Saçlý derinin tedavisi - Bu bölgenin tedavisi hastalýðýn þiddeti, saçlarýn uzunluðu ve hastanýn yaþam stili gibi faktörlere göre deðiþir. Bir çok çeþit þampuan, yað, solüsyon ve sprey tarzýnda ürün kullanýlabilir. Bu tip ürünler kömür katraný veya kortizon içerirler. Hastalar saç diplerini tahriþ etmeden nazikçe þampuanlamalýdýr.

Antralin - Bu tedavi psoriasisli alanlarýn kalýnlýðýný azaltýr. Ciltte hafif tahriþe, elbise ve deride hafif boyanmaya neden olur.

Vitamin D - Sentetik olarak üretilmiþ D vitamini olan kalsipotriol tedavide kullanýlabilir. Bu tedavi sýnýrlý alanda psoriasisi olan hastalarda etkilidir ve diðer tedavilerle birlikte de uygulanabilir. Yan etkilerden kaçýnmak için sýnýrlý miktarda uygulanýr. Eczanelerde satýlan sýradan D vitamini ilaçlarýnýn sedef üzerine bir etkisi yoktur.

Retinoidler - Vitamin A ile baðlantýlý ilaçlar içeren jeller psöriasisde tek baþýna ve kombine tedavide uygulanabilirler. Gebelerde ve gebe kalmak isteyen bayanlarda kullanýlmamalýdýr.

Iþýk tedavisi - Güneþ veya yapay ultraviyole ýþýðý, hýzlý hücre büyümesini durdurur. Güneþ ýþýðý veya yapay ultraviyole deri 

kýrýþýklýklarý, deri kanseri ve göz hasarlarýna yol açmasýna raðmen, doktor kontrolünde kullanýldýðýnda etkili ve güvenli bir tedavi yöntemidir. Vücudunun her yerinde sedef bulgusu olan hastalar yapay ultraviyole ýþýðý yayan kabinlerde, tüm vücutlarýndaki sedef bulgularýný Dermatoloji uzmanlarýnýn kontrolünde tedavi ettirebilirler. Ilýman bölgelerde yaþayan psoriasis hastalarý direk doðal güneþ ýþýðýndan dikkatli bir þekilde yararlanabilirler. Fakat yapay veya doðal ultraviyole ýþýnlarý ile yapýlan tedaviler Dermatoloji uzmanýnýn kontrolü altýnda olmalýdýr.

PUVA - Eðer psoriasis diðer tedavilere cevap vermiyorsa ve vücudun her yerinde sedef mevcutsa PUVA tedavisi % 85-90 oranýnda faydalý olur. Bu tedavinin adý psoralen ve UVA kelimelerinin kýsaltýlmasý ile oluþur. Hastalar psorelen denen bir ilacý aldýktan sonra uygun miktarda ultraviyole A (UVA) ýþýðýna maruz býrakýlýrlar. Hastalýðýn iyileþmesi için ortalama 25 seanslýk 2-3 ay süren bir tedavi gerekir.Yýlda 30-40 tedavi seansý hastalýðý kontrol altýnda tutar. Psoralen göz lensinde biriktiðinden hastalar psorelen aldýktan sonraki 24 saat güneþ gözlükleri takýlmalýdýr. Uzun süreli PUVA tedavilerinin kýrýþýklarý ve deri kanseri riskini arttýrdýðý bilinmelidir. Bu nedenle PUVA tedavisi Dermatoloji uzmanýnýn gözetiminde dikkatlice yapýlmalýdýr.

Metotreksate- Diðer tedaviler baþarýsýz kaldýðýnda kanser tedavisinde kullanýlan bir ilaç olan metotreksat psoriasiste dramatik bir iyileþmeye neden olur. Özellikle karaciðer üzerine olan yan etkilerinden dolayý düzenli olarak kan tahlilleri yapýlarak takip edilmelidir. Bazen karaciðer biyopsisi de gerekebilir. Diðer yan etkileri mide rahatsýzlýðý, bulantý ve kusmadýr.

Retinoidler - þiddetli psoriasisi olgularda A vitamini türevi olan ilaçlar tek baþýna veya ultraviyole ýþýðý ile kombine olarak kullanýlabilirler. Deride dudaklarda ve gözlerde kuruma, kan yaðlarýnda yükselme gibi yan etkileri vardýr. Retinoidler gebe olan veya gebe olmayý düþünen gebe hastalarda kullanýlmamalýdýr. Bebekte önemli hasarlara yol açabileceði için tedavi esnasýnda ve tedavinin sonlanmasýndan 3 yýl içinde gebe kalýnmamalýdýr. Düzenli kan testleri ile dikkatli takip yapýlmalýdýr.

Siklosporin - Organ transplantasyonu yapýlan hastalarda organýn reddini engellemek için kullanýlan baðýþýklýk sistemini baskýlayýcýbir ilaçtýr. Diðer tedavilerin baþarýsýz olduðu psoriasis olgularýnda kullanýlabilir. Böbrek ve kan hücrelerine olan yan etkilerinedeniyle düzenli kan tahlilleri ile sýký takip yapmak gerekir.

Yukarýda bahsedilen tedaviler psöriasisde büyük oranda iyileþme saðlamalarýna raðmen, kalýcý bir tedavi saðlamazlar. Yeni ilaçlar üzerinde yapýlan çalýþmalar halen devam etmektedir.

Kaynak: Dermatoloji Uzmaný Dr. Þafak Metekoðlu