x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Frengi ( Sifiliz )
Nedir?
Treponema pallidum denen bakterinin neden olduðu cinsel yolla bulaþan bir hastalýktýr. Baþka hastalýklardan ayýrdedilemeyecek
kadar çok sayýda belirti ve bulgulara sahip bir hastalýktýr.
Bulaþma
Frengi yarasýnýn insandan insana doðrudan temasý yoluyla bulaþýr. Yara genelde dýþ cinsel organlarda oluþur. Vajen, anüs
veya rectum içi gibi. Aðýz ve dudakta da olabilir. Vajinal, anal veya oral cinsel iliþki sýrasýnda bulaþýr. Gebe kadýnýn bebeðine de
bulaþýr. Frengi, tuvaletlerden, kapý kollarýndan, yüzme havuzlarýndan, sýcak su kazanlarýndan, banyo kazanlarýndan, kullanýlmýþ
giysilerden ve bulaþýklardan bulaþmaz.
Belirti ve bulgular
Frengi bulaþan kiþilerde yýllarca belirti olmayabilir ve tedavi olmazlarsa geç dönem komplikasyonlarýn oluþma riski artar. Ýnsandan
insana yarayla bulaþmasýna raðmen bu yaralar tanýnmayabilir. Böylece, kiþi enfeksiyonunun farkýna varamaz.
1.Devir
Frenginin ilk devresi genelde tek bir yara ile karakterizedir. Bu yaraya þankr denir. Birden fazla da olabilir. Frengi enfeksiyonunun
baþlangýcý ile ilk belirtilerin ortaya çýkýþý arasýnda 10-90 gün ( ortalama 21 gün ) vardýr. Þankr, genelde sert,yuvarlak, küçük ve
aðrýsýzdýr. Frengi mikrobunun girdiði noktada baþlar. Þankr 3-6 hafta sürer ve tedavisiz iyileþir. Yeterli tedavi edilmeyen kiþiler
hastalýðýn 2. devresine geçerler.
2.Devir
Ýkinci devir deri ve mukoza döküntüleri ile karakterizedir. Tipik olarak vücudun bir veya birden fazla bölgesinde döküntü þeklinde
baþlar. Genelde kaþýntý yoktur. Bu döküntü þankr iyileþtikten hemen sonra veya birkaç hafta sonra baþlar. Tipik olarak, kaba,
kýrmýzý veya kýrmýzý-kahverengi lekeler halinde olup ayak tabaný ve avuç içlerinde görülür. Bazen diðer hastalýklarýn döküntülerine
benzeyen deðiþik döküntüler de olur. Bazýlarý o kadar soluktur ki farkedilemez. Deri döküntülerine ek olarak, ateþ, lenf bezlerinde
þiþme, boðaz aðrýsý, bölgesel saç dökülmesi, baþaðrýsý, kilo kaybý, kas aðrýsý ve halsizlik görülür. Tedaviyle ya da tedavisiz
kaybolur. Tedavi olmadýysa hastalýk sessiz döneme geçer ve hatta geç döneme doðru ilerleyebilir.
3.Devir ve Sessiz Devir
Frenginin sessiz devri 1. ve 2. devir belirtileri kaybolunca baþlar. Kiþi, tedavi olmazsa belirti ve bulgu olmaksýzýn enfeksiyonu
taþýr. Hastalýk vücutta kalýr. Bu sessiz dönem yýllarca sürebilir. 3. devir yani geç dönem hastalarýn % 15 ’inde geliþir. Enfeksiyon
bulaþtýktan 10-20 yýl sonra ortaya çýkar. Frenginin bu geç döneminde, hastalýk iç organlarda harabiyete sebep olmaya baþlar.
Beyin, sinirler, gözler,kalp, kan damarlarý, karaciðer, kemikler, eklemler hastalanýr. Geç devir frengide, kas hareketlerinde
koordinasyon bozukluðu, felç, körlük ve bunama görülür. Ýç organ harabiyetleri ölümcül olabilir.
Gebe kadýna ve bebeðine etkisi
Gebelik sýrasýnda bebek bu bakteri ile enfekte olabilir. Annenin kaç zamandýr enfekte olduðuna baðlý olarak ölü doðum veya doðum
sonrasý bebek ölümü görülür. Enfekte bebek belirti ve bulgu olaksýzýn doðabilir. Hemen tedavi edilmezse birkaç hafta içinde ciddi
sorunlar geliþir. Tedavi olmamýþ bebekte büyüme geriliði veya ölüm olur.
Taný
Karanlýk alan mikroskopisi denilen yöntemle yaradan alýnan sürüntüde bakteri aranýr.
Kan testleriyle tanýya gidilir. Enfeksiyon alýndýktan kýsa bir süre sonra frengiye karþý antikorlar oluþur. Bunlar etkin, güvenilir ve ucuz
testlerdir. Hastalýk tamamen tedavi olsa bile kanda düþük düzeyde antikorlar aylarca ve yýllarca kalabilir.
Tedavi olmamýþ frengili gebe kadýnlar bebeklerini enfekte edip ölümüne sebep olacaðýndan tüm gebe kadýnlarýn frengi yönünden
testlerinin yapýlmasý gerekir.
Frengi ve HIV arasýndaki iliþki
Frenginin sebep olduðu genital yara ile HIV’ in bulaþýcýlýðý artar. Frenginin varlýðýnda HIV bulaþma riski 2-5 kez artar.
Yaraya ve ülsere sebep olan veya deri ve müköz membranlarýn bütünlüðünü bozan ülseratif lezyonlarla seyreden cinsel yolla bulaþan hastalýklarda ,frengi gibi, derinin koruyucu mekanizmasý bozulur. Enfeksiyonlara eðilim artar. Frengiye baðlý genital ülserler kolayca
kanar. Cinsel iliþki sýrasýnda oral veya rektal mukoza ile temas ettiðinde de HIV ’ in bulaþma riski artar. Diðer cinsel yolla bulaþan
hastalýklarýn da olmasý HIV ’ in bulaþmasýný kolaylaþtýrýr.
Tedavi
Frenginin erken dönemlerinde tedavi kolaydýr. Etkene yönelik antibiyotik tedavisi uygulanýr. Tedavi ile frengi mikrobu ölür ve daha ileri
yýkýmlara sebep olmasý engellenmiþ olur. Ama halihazýrda bir harabiyete neden olduysa bunu tedavi edemez.
Etkin bir tedavisi olduðundan cinsel yolla hastalýk bulaþma riski olan kiþilerin frengi yönünden zaman zaman araþtýrýlmasý gerekir.
Frengi tedavisi gören kiþinin yarasý tamamen düzelene kadar cinsel iliþkide bulunmasý yasaklanýr. Bu kiþilerin birlikte olduklarý diðer
kiþileri uyararak frengiyle ilgili testlerin yapýlmasýný ve gerekirse tedavi olmalarýný saðlamasý gerekir.
Frengi tekrar eder mi?
Frengi olmak hastalýðýn tekrar oluþmasýný engellemez. Baþarýlý bir tedaviden sonra bile hastalýk yeniden bulaþabilir.
Bir kiþinin frengi olduðu testlerle ortaya çýkar. Çünkü, frengi yaralarý vajen, rektum ve aðýz içinde gizlenebilir.Böylece, kiþi cinsel
iliþkide bulunduðu kiþinin hasta olduðunu açýkça göremez. Bu nedenle, þüpheli durumlarda tedaviden sonra yeniden test gerekebilir.
Korunma
Frengi de dahil olmak üzere, cinsel yolla bulaþan hastalýklardan en emin korunma þekli cinsel temastan uzak durmak ya da
testleri yapýlmýþ, enfekte olmadýðý bilinen tek bir eþle uzun süreli bir beraberliktir.
Alkol ve uyuþturucu kullanýmýndan da uzak durmak frenginin bulaþmasýndan korunmada önemlidir. Çünkü, bu gibi hallerde riskli
cinsel eylemlere katýlmak kolaylaþýr. Cinsel temesta olan eþlerin birbirlerine kendi HIV durumlarýný ve diðer cinsel yolla bulaþan
hastalýklarýnýn varsa hikayesini anlatmalarý bu hastalýklardan korunma önlemlerinin alýnmasýný kolaylaþtýrýr.
Frengi gibi genital ülserle seyreden hastalýklar, hem kadýnlarýn hem de erkeklerin genital bölgelerinde kondomla kapatýlabilen
bölgelerde olduðu gibi kondomun örtemediði bölgelerde de oluþabilirler. Doðru ve sürekli kondom kullanýmý enfekte bölgenin
temasýný engellediði sürece frengi, bunun yanýnda genital herpes ve þankroid , bulaþma riskini azaltýr.
Spermisitlerle ( özellikle N-9 ) kayganlaþtýrýlmýþ kondomlarýn diðer kayganlaþtýrýlmýþ kondomlara göre korunmada üstünlüðü
yoktur. N-9 ile kayganlaþtýrýlmýþ kondomlar cinsel yolla bulaþan hastalýklar ile HIV den korunmada önerilmemektedir.
Cinsel yolla bulaþan hastalýklarýn geçiþi ,frengi de dahil olmak üzere, genital bölgenin yýkanmasý, idrar yapma veya cinsel iliþki
sonrasýnda duþ yapmakla engellenemez.
Herhangibir olaðandýþý akýntý, yara veya döküntü özellikle genital bölgede farkedildiðinde cinsel iliþkinin sonlandýrýlarak acilen
uzman bir hekime danýþýlmasý gerekir.