Genel Bilgiler

Ýshal

Ýshal normalden sýk(genellikle 3kez/günden sýk), miktarca fazla, sulu ve þekilsiz kaka yapmaktýr. Genellikle kusma ile birlikte seyreder. Gýda alerjileri, virüsler, bakteriler, parazitler, gýda zehirlenmeleri gibi birçok neden ishal oluþturabilir.

Ülkemizde bundan 5-10 yýl önce 5 yaþ altý çocuk ölümlerinde ilk sýrada akciðer hastalýklarý varken günümüzde Pnömokok ve Hemofilus aþýlarýnýn kullanma girmesiyle birinciliðe ishal –kusma ve buna baðlý sývý kayýplarý yerleþmiþtir.

Ýshalin öldürücü olabilmesinin nedeni vücuttan çok fazla tuz ve su kaybettirmesidir. Örneðin kolera hastalýðý dünya çapýnda ciddi salgýnlar yapmýþ ve birçok can kaybýna sebebiyet vermiþtir. Bu nedenle ishalde esas dikkat edilmesi gereken ve aciliyet gerektiren konu ishalin nedenini saptamaktan önce vücutta su ve tuz kaybý oluþup oluþmadýðýný hýzlýca deðerlendirmektir. Aðýz kuruluðu önemli bir bulgudur. Dil dudaklardan daha önemlidir. Vücut ishalle veya varsa kusma ile olan sývý kayýplarýný tolore etmek için diðer sývý kayýplarýný azaltmaya çalýþýr. Yani tükürük azalýr. Sývý kaybý sürerse yavaþ yavaþ idrar miktarý da azalmaya baþlar. Süt çocuklarýnda býngýldak içe çöker, gözler çukura kayar. Çocuk belirgin halsiz ve huzursuzdur. Bu bulgular acil sývý tedavisi baþlanmasý gerektiðini gösteren bulgulardýr
.
Ýshalde deðerlendirilmesi gereken ikinci konu ateþtir. Koltukaltý 38,5-39 derece ve üzeri ateþ doktora baþvurmayý gerektirir. Ateþin yaný sýra mukus ve kan içeren kakalar “dizanteri” dediðimiz bakteri kökenli ishalleri düþündürür. Bu durumda da doktora baþvurmak ve uygun tetkiklerle ishalin sebebini araþtýrmak uygun olur.

Tablo ilk baþlangýçta çok aðýr deðilse bile 2 saatten sýk aralýklarla kaka yapmak, aðýzdan besin almayý reddetmek, her aldýðýný kusmak hastanede deðerlendirmeyi ve gerekirse damardan sývý tedavisi yapýlmasýný gerektirebilecek risklerdir.

Biz çocuk doktorlarý; çocuðun genel durumu bozuk deðilse, sývý kaybý bulgularý geliþmemiþse, aðýzdan beslenebiliyorsa kakada mukus görsülse dahi antibiotik kullanýmýndan kaçýnmaya çalýþýrýz. Çünkü özellikle Salmonella grubu bakterilerin varlýðýnda antibiotik kullanmak bakterinin safra kesesinde aylarca taþýyýcý olarak kalmasýna neden olabilir. Ýshalde antibiotik kullanýmý doktorunuzun vermesi gereken bir karardýr.

Ýshal kesiciler baðýrsak hareketlerini azaltýp kakanýn baðýrsak içinde göllenmesine neden olurlar. Bu nedenle çocuk ishallerinde ishal kesicilerin hemen hiç yeri yoktur. Ýshalin en önemli tedavisi kaka ve varsa kusma ile kaybedilen su ve tuzun yerine konmasýdýr. Bebek anne sütü alýyorsa emzirmeye devam edilmelidir. Elma, havuç, þeftali, muz, yoðurt, ayran , makarna , pilav gibi kakayý katýlaþtýracak besinler seçilmelidir. Kusma eþlik ediyorsa sývý gýdalarý az miktarlarda ,sýk aralýklarla vermek daha uygun olur.

Baðýrsaklarýmýzda bulunan bize faydalý mikroorganizmalar ishal süresinin kýsaltýlmasýnda bize yardýmcý olabilirler. Probiyotik olarak adlandýrýlan bu dost mikroorganizmalarý içeren saþe, çiðneme tableti ya da kapsül formundaki preparatlar ishal sýrasýnda sývý besin desteklemesine ek olarak verilebilir.
Ýshalin en sýk nedenleri rotavirüs, adenovirüs gibi virüslerdir. Ýshal etkenlerinin önemli bir kýsmý ince baðýrsaðýn iç yüzeyinde bulunan ve sindirim enzimlerini de taþýyan epitelyum tabakasýný da bozduðundan ishal sonrasý bu doku kendini onarýncaya dek bulgular sürebilir. Baðýrsak epitelinin kendini onarma süresi yaklaþýk 2 haftadýr.

Baðýrsak epitelindeki hasardan en çabuk ve en çok etkilenen enzim, süt þekerini(laktozu) sindiren LAKTAZ enzimidir. Ýshal sýrasýnda ve hemen sonrasýnda þekerli gýda alýmýnýn ; laktoz sindirimini yapan bu enzimin eksikliði nedeniyle ishali arttýrabileceði unutulmamalýdýr. Tam sindirilememiþ karbonhidrat(þeker) içeren kaka ciltle temas ettiðinde ciddi piþikler oluþturur. Bu nedenle bez kullanan bebeklerde kakanýn ciltle temasýný kesmek için kalýn tabaka halinde bariyer kremleri sürmek ; kaka sonrasý popoyu ýlýk su altýnda yýkayýp iyi kurulamak ve biraz havalandýrmak yardýmcý olur.
Hastalýk bulaþmasýný azaltmak için pek çok hastalýkta olduðu gibi ishalde de en önemli önlemlerden biri el temizliðidir. Çocuklarýmýzý tuvalet sonrasý ve beslenme öncesi ellerini yýkamaya mutlaka alýþtýrmalýyýz. Yine el yýkamaya yakýn önemi olan ikinci bir önlem de yediklerimizin ve içtiklerimizin temizliðidir. Açýkta satýlan gýdalardan uzak durmak gerektiði konusunda çocuklarýmýzý bilinçlendirmeliyiz.

Okullar kapandý ve nihayet yaz tatiline girdik. Tatilin zevkini çýkarýrken iyi bakým yapýlmamýþ havuzlarýn da ishal, konjonktivit ve cilt yaralarý gibi birçok saðlýk sorununa yol açabileceðini hatýrda tutalým. Sýcak hava nedeniyle zaten terle normalden fazla su ve tuz kaybediyoruz. Vücut yüzeyleri kilolarýna göre bizlerden fazla olan çocuklarýmýzý sývý alýmý konusunda uyaralým. Sizlere ve çocuklarýmýza tatil süresince hastalýksýz ve mutlu günler dilerim.
Saðlýkla kalýn.