x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Kist nedir ?
Kýsaca tanýmlamak gerekirse kist, "içi sývý dolu kesecik" lere verilen genel isimdir. Kistler çevre dokulardan sahip olduklarý ve "kist duvarý" denilen bir zar ile ayrýlýrlar.
Yumurtalýk kistleri týbbi literatürde "over kistleri" olarak adlandýrýlýr. Burada over kelimesi "yumurtalýk" anlamýna gelmektedir.
Halk arasýnda kist sözcüðü yanlýþ bir þekilde "kirst" olarak da telaffuz edilebilmektedir.
Kistler iyi huylu (selim) ve kanseröz (neoplastik) kistler olarak basitçe ikiye ayrýlabilir.
Over kistleri nasýl tespit edilir?
Çoðu kadýn hayatýnýn bir döneminde yumurtalýklarýnda kist problemi ile karþý karþýya gelebilir. Yumurtalýklardaki kistler genellikle belirti vermeyip, çoðu zaman rutin jinekolojik kontroller sýrasýnda fark edilir.
Genellikle masum olan ve herhangi bir tedavi dahi gerektirmeyen bu problemler, yanlýþ inanýþlarla halk arasýnda kansere meyilli bir durum olarak görülerek gereksiz yere endiþe yaratmaktadýr.
Over kistleri diðer organlarýn kistlerinden ayrýdýr !
Yumurtalýklar embriyolojik orijinleri açýsýndan çok deðiþik türdeki hücreleri bünyelerinde barýndýrýr. Bu özellikleri ile yumurtalýklar vücuttaki diðer tüm organlardan ayrýlýrlar.
Yumurtalýklarýn diðer önemli özellikleri ise hormonal etkilere cevap verici olmalarýdýr. Deðiþik hormonlara cevap olarak yumurtalýklar büyüyebilir veya kistleþebilir.
Yumurtalýk kistleri veya týbbi literatürdeki ismi ile "Over kistleri" deðiþik türlerde olabilir.
Kistler nasýl oluþur?
Vücudumuzdaki hiçbir hücre sürekli kalýcý deðildir. Tüm hücrelerimiz bir yandan ölürken diðer yandan yenileri yapýlýr. Yine bütün hücreler deðiþik miktar ve yapýlarda bir tür sývý salgýlarlar.
Hücrelerde üretilen sývýlarýn emiliminden fazla olmasý durumunda dokular arasýnda sývý birikimi olur. Dokular arasý biriken normalden fazla sývýya "ödem" adý verilir. Ödemler, vücudun deðiþik yerlerindeki þiþliklerle kendilerini gösterirler.
Eðer doku dýþýnda biriken sývýlar bir zar tarafýndan çevrelenir, bir kesecik halini alýr ve içeride sývý alýþveriþi engellenirse ortaya çýkan bu lezyonun adý "kist" olur. Vücutta bulunan hemen hemen bütün organlarda kist ortaya çýkabilir (Beyin kistleri, akciðer kistleri, karaciðer kistleri gibi…).
Ancak yumurtalýk dýþýndaki organlarýn kistleri genelde çok daha çabuk ve kolay belirti verir. Bunun nedeni diðer organlarda meydana gelen kistlerin bu organlarýn fonksiyonlarýný bozmalarýdýr.
Yumurtalýk kistlerinin bir kýsmý bu þekilde fonksiyon bozukluðu ile belirti verirken, çok büyük bir bölümü ne fonksiyonlarda bir kayba neden olur ne de uzunca bir süre belirti verir.
Yumurtalýk kistlerinin belirtileri nelerdir?
Over kistleri kabaca; habis (malign, kötü huylu) ve selim (benign, iyi huylu) olarak ayrýlabilirler. En sýk görülen kistler iyi huylu olanlardýr.
Yumurtalýklar diðer organlara göre belirti verme açýsýndan daha fakirdirler. Çoðu kez bir çok büyümelerine raðmen hiçbir þikayet yaratmazlar ve ancak rutin kontroller esnasýnda fark edilirler.
Yandaki resimde 25 cm boyutuna kadar ulaþmasýna raðmen hastada karýnda þiþkinlik harici bir þikayet yaratmamýþ olan iyi huylu bir over kistinin ameliyatla çýkarýlmasý izlenmektedir.
Yumurtalýk kistlerinin en sýk belirtileri:
Adet düzensizlikleridir (En sýk verdikleri belirtidir) ,
Karýnda þiþlik,
Karýn veya kasýk aðýsý,
Sindirim sitemi bozukluklarý (kabýzlýk, aðrýlý dýþkýlama),
Ýdrar yolu þikayetleri (sýk idrara çýkma) gibi özgün olmayan (non-spesifik) belirtilerdir.
Over kisti dýþýndaki pek çok durum da benzeri þikayetler yarattýðýndan, bu tür yakýnmalarý olan kiþiler genelde durumlarýný önemsemezler.
Çok fazla büyümeyen bir over kisti karýn boþluðu içerisinde kendine rahatlýkla yer bulabileceði için bir þiþlik yapmaz.
Aðrý, over kirstlerinde görülen nadir bir bulgudur. Eðer aðrý varsa bu kitlenin büyüdüðünü, iltihaplandýðýný ya da bir endometriozis probleminin de olabileceðini gösterir.
Yumurtalýkta kistleri olan kiþilerde nadiren kistlerin kendi etrafýnda dönmesi ("torsiyon") veya patlamasý ("rüptür") þiddetli aðrý ve akut karýn tablosuna yol açabilir. Bu problemler halk arasýnda "kistin patlamasý veya kistin kanamasý" olarak adlandýrýlmaktadýr. Akut karýn aðrýsý yapan bu durumlarda acil ameliyat gerekebilir.
Kistler mesaneye baský yaparak sýk idrara çýkma, "rektum" denilen barsaðýn son kýsmýna basý yaparak kabýzlýk veya aðrýlý dýþký yapma þikayetlerine neden olabilirler. Zaman zaman da iþtahsýzlýk, kilo kaybý, hafif bulantý gibi sindirim sistemi yakýnmalarý olabilir.
Unutulmamasý gereken nokta, yumurtalýktaki kistlerin çok farklý türlerinin olduðu ve yarattýðý þikayetlerin türüne baðlý olabileceðidir.
Yumurtalýk kistleri nasýl teþhis edilir?
Over kistleri, genelde rutin muayeneler veya baþka bir sebepten dolayý yapýlan jinekolojik muayene ve jinekolojik ultrasonografiler sonucunda saptanýrlar.
(Yandaki resimde vajinal yolla yapýlmýþ bir ultrasonda over kirsti görünümü izlenmektedir).
Yumurtalýk kistlerinin iyi veya kötü huylu olduklarý nasýl anlaþýlýr?
Kistlerin iyi huylu olup olmadýðýnýn deðerlendirilmesinde;
Hastanýn yaþý, (ileri yaþlarda veya menopoz sonrasý kötü)
Kitlenin büyüklüðü ve þekli, (büyük ve düzensiz görünümde ise kötü)
Basit kist ya da solid (içi katý) yapýda oluþu, (komplike kist ise kötü, basit kist ise iyi)
Etrafa yapýþýk olup olmadýðý (yapýþýk ise kötü)
Hassasiyet olup olmadýðý önemlidir.
Pelvik ultrasonografide saf kist görünümünde olan ve 5-6 cm’den küçük çapta olan kistlerin iyi huylu (selim) ve fonksiyonel kist olma olasýlýðý yüksektir.
Ultrason muayenesinde içinde papillomatöz (karnýbaharýmsý) çýkýntýlarý olan, solid yapýlý, 5-6 cm’den büyük, batýnda asit (sývý birikimi) yapan, çevre dokulara yapýþýk (immobil), böbreklerde "üreter" denen idrar kanalýna basý yaparak geniþlemelere (hidronefroz) sebep olan kistlerin kötü olma olasýlýðý yüksektir.
Ayrýca menopoz sonrasý (postmenopozal dönemde) ortaya çýkan kistler de habis olma potansiyeline sahiptir.
Tanýda hastanýn ve kitlenin durumuna göre bazen bilgisayarlý tomografi (BT), manyetik rezonans (MRI), hormon tetkikleri ve kanda tümör belirteçleri (tumor marker’larý) incelenerek tedavi için bir karara varýlýr.
Tumor markerlarý (tümör belirteçleri) nedir?
Yumurtalýk kistlerinin durumlarýný ve gidiþatýný izlemek için kanda bakýlan tümör belirteçleri (tumor markýr’larý) önemlidir. Tumor markerlarý arasýnda en sýk olarak Ca 125, Ca 15-3, Ca 19.9, kullanýlmaktadýr.