x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Adet kanamasý sýrasýnda aðrý hissedilmesine "dismenore" denmektedir.
Adet sancýsý alt karýn bölgesine lokalize olup, bele, sýrta ve bacaklara da yayýlabilir.
Aðrý genellikle adet baþlamadan bir gün önce baþlar. Adetin özellikle ilk günü çok þiddetlidir ve en çok 2-3 gün sürer.
Adet sancýsý olan kadýnlarda ayný zamanda bulantý, baþ aðrýsý, kabýzlýk veya ishal gibi yakýnmalar da izlenebilir.
Adet Sancýsý (Dismenore) Türleri
Adet sancýsýna neden olabilecek altta yatan herhangi bir hastalýk saptanmaz ise bu duruma "primer dismenore" denmektedir. Genellikle ilk adet kanamalarýndan itibaren olan dismenore türüdür.
"Sekonder dismenore" terimi ise adet sancýsýna neden olan altta yatan baþka bir hastalýk varlýðýnda kullanýlýr ve sonradan kazanýlmýþ bir problemdir.
Primer dismenore toplumdaki kadýnlarýn yaklaþýk olarak % 50’sini etkilemektedir. Genellikle adolesan dönemiyle birlikte baþlar ve ilerleyen yaþla birlikte veya gebeliklerden sonra þiddetini azaltýr.
Sekonder dismenore ise daha nadir görülür ve baþlangýçta yokken ilerleyen yaþla herhangi bir dönemde baþlayabilir.
Adet Sancýsý Neden Olur?
Adet döneminde oluþan sancýnýn nedeni adet kanýnýn dýþarý atýlmasý için oluþan rahimdeki kasýlmalar ve rahimdeki dolaþýmýn azalmasýdýr. Bu dönemde rahim içinden salgýlanan "prostaglandin" adý verilen maddeler sinir uçlarýný uyararak aðrý hissedilmesine sebep olmaktadýr. Prostaglandinler vucüdumuzdaki pek çok dokuda bulunan aðrý maddeleridir.
Bazý kiþilerde adet sancýlarý ile birlikte bulantý kusmalar da tabloya eklenebilir. Bulantý ve kusmalar da postaglandinlerin etkileri ile oluþmaktadýr ve dismenorenin þiddetli olduðunu göstermektedir.
Genel olarak yumurtlamanýn olduðu adet sikluslarýnda sancýlý adet görülür. Yani adet döneminde bir miktar dahi olsa sancý olmasý oldukça normaldir ve kadýnýn o adette yumurtladýðýnýn göstergesidir. Ancak bu aðrý bazen kadýnýn yaþam kalitesini bile etkileyebilir.
Bazý durumlarda rahimdeki kanýn dýþarý atýlýrken geçtiði servikal kanal normalden daha dar olabilir veya rahim ters pozisyonda (retrovert) olup kan kolayca boþalamaz. Bu durumlarda rahmin kasýlarak kaný dýþarýya atmaya çalýþmasý aðrýya neden olmaktadýr.
Sekonder dismenore ise masum bir hastalýk deðildir. Genellikle üreme organlarýný içine alan bir hastalýðýn göstergesidir. Özellikle "endometriozis" denilen hastalýkta belirgin olarak adet sancýsý vardýr ve bu ileri yaþlarda ortaya çýkmýþtýr.
Sekonder (ikincil) dismenorenin diðer nedenleri olarak; adenomiyozis, myomlar, uterus, tüplerin iltihabi hastalýðý (PID) ve spiral kullanýmý sayýlabilir. Ayrýca rahim aðzýndaki (serviks) "servisit" adý verilen enfeksiyonlar ve geçirilmiþ kürtajlara baðlý daralmalar da adet kanýnýn dýþarýya boþalmasýný engelleyerek dismenore þikayetine yol açabilir.
Adette Sancý Nasýl Taný Alýr?
Adet sancýlarýnýn tanýsý, hastanýn þikayeti ile kolayca konabilir. Ancak þikayetin herhangi bir nedene baðlý olup olmadýðý bir muayene ve ultrason tetkiki ile incelenmelidir. Gerekirse bazý kan ve hormon testleri istenebilir.
Hem taný hem de tedavi amacýyla özellikle ilaç tedavisine dirençli durumlarda teþhis ve tedavi amaçlý laparoskopi ameliyatý yapýlabilir.
Aðrýlý Adet Görme Nasýl Tedavi Edilir?
Primer dismenore tedavisinde non-steroid anti inflamatuar (NSAÝ) grubuna giren aðrý kesiciler oldukça etkilidir.
Bu aðrý kesicilerin kullanýmýna adet baþlamadan bir gün önce baþlandýðýnda etkileri daha da belirginleþir.
Non steroid anti-inflamatuar ilaçlar dokuda üretilen prostaglandinlerin üretimlerini engelleyerek kiþilerin aðrý ve bulantý þikayetlerini azaltmakta veya tamamen geçirmektedirler.
Aðrý kesicilere raðmen aðrý kesilmemiþse uygun kiþilerde doðum kontrol haplarý kullanýlabilir. Doðum kontrol haplarý ile yumurtlama (ovulasyon) baskýlanarak genelde etkili bir þekilde tedavi saðlanabilir.
Sekonder dismenorede (belli bir nedene baðlý sancýlý adet görmede) ise tedavi nedene yönelik olmalýdýr.
Sekonder (ikincil) dismenore sebebi olabilecek myom, endometriosis, polip, spiral kullanýmý, endometrit veya servisit gibi nedenlerin varlýðý aydýnlatýlmalýdýr.
Tüm bu tedavilere raðmen aðrý yine de kesilmemiþse veya sekonder dismenore varsa altta yatan hastalýðý saptamak gereklidir. Bu amaçla laparoskopi uygulanarak karýn içi organlar izlenebilir ve bu sýrada bir takým cerrahi iþlemlerle þikayetler giderilebilir.