Genel Bilgiler

Gözlerin paralel bakmamasýna þaþýlýk denilmektedir. Gözlerin biri düzgün bakarken diðeri içe, dýþa, yukarý veya aþaðý kayabilir. Kayma sürekli veya gelip geçici þekilde olabilir, sürekli olarak tek gözde olabilir veya dönüþümlü olarak iki göz kayabilir. Þaþýlýk çocuklarýn %4’ünde gözlenebilir. Ýleri yaþlarda da ortaya çýkabilir. Kýz ve erkeklerde eþit oranlarda rastlanabilir. Kalýtýmsal olabilir, fakat þaþýlýk problemli birçok hastanýn hiçbir akrabasýnda þaþýlýk gözlenmeyebilir. 

Normal (çift taraflý) görmede her iki gözde ayný hedefe yönlenmiþtir. Beynin görmeyle ilgili kýsmý her iki gözden gelen iki ayrý resmi tek bir üç-boyutlu görüntü haline getirebilir. Þaþýlýk bir göz kaydýðý için beyne 2 deðiþik resim gelir. Çocuk beyni kayan gözden gelen görüntüyü dikkate almamayý öðrenir. Bu da derinlik hissinin kaybolmasýna ve o gözde tembelliðin (az görmenin) geliþmesine neden olur. Þaþýlýk eriþkinde geliþirse, beyin her iki gözden de gelen görüntüleri algýlamayý öðrenmiþ olduðundan, kayan gözden gelen görüntüyü ihmal edemez ve çift görme þikayeti ortaya çýkar. 

ÞAÞILIK SEBEP VE BELÝRTÝLERÝ NELERDÝR ?

Þaþýlýkta gözlerin kaymasýna yol açan gerçek neden hala tam olarak bilinememektedir. Gözün hareketlerini göz küresini saran 6 kas saðlar. Her gözde iki kas gözü içe ve dýþa çekerken, diðer 4 kas gözün yukarý, aþaðý ve dönme hareketlerini saðlar. Her iki gözün hedefe düzgün bakabilmesi için, bir gözdeki tüm kaslarýn diðer gözde ayný iþi yapan kaslarla dengede olmasý ve birlikte çalýþmasý gereklidir. 

Beyin, göz kaslarýnýn hareketlerini kontrol eder. Beyninde organik problemi olan çocuklarda genellikle þaþýlýða rastlanýr. Katarakt ya da göz yaralanmasý gibi bir gözde görmeyi çok azaltan durumlarda da uzun süre sonra þaþýlýk geliþebilir. Þaþýlýðýn en önemli belirtisi gözde kaymadýr. Kayma parlak bir gün ýþýðýnda ortaya çýkabilir. Bazen de çocuðun gözlerini düzgün tutabilmek için kendisine bir baþ pozisyonu geliþtirdiði gözlenir. Derinlik hissinin kaybý þikayet olarak karþýmýza çýkabilir. Eriþkinlerde geliþen þaþýlýkta en sýk çift görme þikayetine rastlanýr. 


ÞAÞILIK TEÞHÝSÝ NASIL KONULUR ?

Çocuklar yeni doðduðunda ve okul öncesi çaðlarýnda çocuk doktoru ve göz doktorlarý tarafýndan olasý göz sorunlarý açýsýndan muayene edilmelidir. Özellikle ailede þaþýlýk veya görme tembelliði hikayesi varsa, bu muayene çok daha önem kazanýr. Bebeklerde çoðunlukla kayýyormuþ gibi görünen göz (yalancý þaþýlýk) ile gerçek þaþýlýk arasýnda ayýrým yapabilmek zordur. Yalancý içe þaþýlýk, basýk burun kökü olan ve göz kapaklarýnýn iç kýsmýnda deri kalýntýlarý (epikantal kalýntýlar) olan çocuklarda veya iki göz arasý mesafesinin dar ve gözlerin derinde olduðu durumlarda, yana bakýþ pozisyonlarýnda gözlerin içe kaydýðýndan þüphelenilen durumdur. Çocuk büyüdükçe burun kökü geliþir, büyür, deri kývrýmlarý gerilir ve normal görünüm kazanýr. Ýki göz arasýndaki mesafenin fazla olmasý veya gözlerin öne çýkýk olmasý da yalancý dýþa þaþýlýk sebebidir. En sýk rastlanan þaþýlýk tipleri ÝÇE KAYMA ve DIÞA KAYMA’ dýr. 

ÝÇE KAYMA

Çocuklarda en sýk gözlenen þaþýlýk tipidir. Doðumdan sonraki 6 aya kadar çýkan þekline infantil tip denir ve ameliyatýnýn 1 yaþýna kadar yapýlmasý önerilir. Ýçe kaymalar genellikle hipermetropiyle birlikte görülür. Hipermetroplar uzaktaki cisimleri iyi görebilmek için uyum yaparlar. Uyum gözleri içe çeker. Hipermetropinin gözlükle tam düzeltilebilmesi sonucu, þaþýlýk tam düzelebilir. Bu akomodatif tip içe þaþýlýktýr. Bu tip þaþýlýkta çocuk büyüdükçe hipermetropik gözlük numarasý azaltýlarak, þaþýlýk kontrol edilir ve ameliyata gerek duyulmaz. 

Bazý durumlarda ise hipermetropinin tam düzeltilebilmesine raðmen, belirgin bir þaþýlýk kalabilir. Bu kýsmi akomodatif tiptir. Þaþýlýðýn gözlükle düzeltilmeyen kýsmý ameliyatla düzeltilir. Bazý çocuklarda yakýna bakýnca içeri kayma çok artar. Bu durumda bifokal gözlük, prizmalar, bazý göz damlalarý ve bazen cerrahi, tam düzeltmeyi saðlayabilir. Hipermetropiye ve akomodasyona baðlý olmayan tipteki içe þaþýlýklarda tedavi yalnýzca cerrahidir. Ýçe þaþýlýkla ameliyat gereksinimi varsa, cerrahi en kýsa sürede planlanýr. Ýçe þaþýlýðýn temel cerrahi prensibi, gözü içeri çeken kasýn göze yapýþma yerinden geriletilerek etkisinin zayýflatýlmasý ve/veya gözü dýþa çeken kasýn kýsaltýlarak etkisinin kuvvetlendirilmesi þeklindedir. 

DIÞA KAYMA

Ara sýra ortaya çýkan ve devamlý olan tipleri vardýr. Ara sýra dýþa kayma görünen þekli iki tiptir. Yakýna bakarken normal çift taraflý görmenin olduðu, uzaða bakarken ise gözlerden birinin dýþarý kaydýðý tipe diverjans fazlalýðý denir. Konverjans yetmezliði denilen diðer tipinde ise uzaða bakýþ normal iken, yakýna bakýþta gözler dýþarý dýþarý kayar. Bu tip dýþa þaþýlýklarda öncelikle miyopi ve astigmatizma tam düzeltilir. Ortoptik (göz kaslarýný çalýþtýrýcý) tedavi ve prizmalardan yararlanýlýr. Son çare cerrahidir. Hem yakýna hem de uzaða bakarken görülen devamlý dýþa kaymalarda da ayný tedavi yöntemleri geçerlidir. Dýþa kaymada cerrahi içe þaþýlýklarýn tam tersine olarak, gözü dýþa çeken kasýn yapýþma yerinin geriletilerek zayýflatýlmasý ve içe çeken kasýn kýsaltýlarak kuvvetlendirilmesi prensibine dayanýr. 


ÞAÞILIK AMELÝYATI NASIL YAPILIR ?

Genellikle genel anestezi altýnda yapýlýr. Bazý eriþkinlerde lokal anestezi de uygun olabilir. Ameliyat sadece göz küresini saran dokunun kaldýrýlmasý ve gözü hareket ettiren kaslara ulaþýlmasý ile baþlar. Sonra bir yada iki gözde kaslara gerekli kuvvetlendirme ve zayýflama iþlemleri uygulanýr. Ameliyat sonrasý iyileþme hýzlýdýr. Birkaç gün içinde normal yaþama dönülür. Ameliyat sonrasý gözlük veya prizma gerekebilir. Her insanýn her gözün kendisine göre iyileþme cevabý deðiþmekle birlikte, kayma ameliyat sonrasýnda az veya aþýrý düzelmiþse tekrar ameliyat yapýlabilir. Þaþýlýkta, erken ameliyat çok önemlidir. Çünkü bebeklerde gözlerin kaymasý düzeldikten sonra normal görme ve çift gözle derinlik hissi rahat geliþir. çocuk büyüdükçe görme ve derinlik hissinin tam geliþmesi mümkün olmasa da, þaþýlýk ortadan kaldýrýlýnca çevre (perifer) görmede artma olabilir. Þaþýlýk cerrahisi, gözleri normal paralel konumlarýna getirmek için yapýlýr. Þaþýlýk ameliyatý hiçbir þekilde gözlük kullanýmý ve görme tembelliði tedavisinin alternatifi deðildir. Ameliyat öncesinde kullanýlan gözlük ve uygulanan görme tembelliði tedavisine, ameliyat sonrasýnda da ayný þekilde devam edilir. 


GÖRME TEMBELLÝÐÝ NEDÝR ? TEDAVÝSÝ NASIL YAPILIR ?

Çocuklukta düzgün bakan ve yüksek kýrma veya organik bozukluðu olmayan gözlerin her ikisinde de iyi görme geliþir. Þaþýlýkta gözlerden birinin kaymasý sonucu, kayan gözde görme tembelliði oluþur. Yine iki göz arasýnda numara farklýlýklarý (özellikle hipermetropide) tembellik nedenleri arasýndadýr. Her iki gözün yüksek hipermetrop olmasý bir diðer nedendir. Bir gözün diðerinden az görmesi neden olan bir organik durum varlýðý (katarakt) yine tembellik nedenidir. Beyin, daha iyi gören gözün görüntüsünü algýlayýp az göreninkini ihmal eder. Böylelikle ihmal edilen göz tam görmeyi öðrenemez ve göz tembelliði geliþir. Eðer tembellik çok küçük yaþlarda (7-8 yaþýna kadar) tespit edilirse tedavisi genellikle mümkündür. Tedavide geç kalýnýrsa, görme tembelliði süreklilik kazanýr. Eriþkinde görme tembelliðinin tedavisi günümüz þartlarýnda mümkün deðildir.