Genel Bilgiler
Uykuya dalma, uykuyu sürdürme ve sonlandýrmaya iliþkin sorunlar,
dinlendirici olmayan uyku, insomnia (uykusuzluk) karþýlýðý kabul
edilmektedir. Gündüzleri yorgunluk hissi, duygu alanýnda deðiþmeler
(huzursuzluk, hýrçýnlýk gibi), verimlilikte azalma, hatta düþünsel
iþlevlerde bozulma tabloya eþlik edebilmektedir.
Uykunun Dönemleri
Uykuda farklý 5 dönem dikkati çekmektedir. Bu dönemlerden birisi REM
(Rapid Eye Movement) diðerleri ise Non-REM olarak adlandýrýlmaktadýr.
Non-REM dönemi kendi içinde iki ana bölüme ayrýlabilir:
Yüzeyel uyku (1. dönem ve kýsmen 2. dönem); Derin uyku (3. ve 4.
dönemler). Bu dönemleri içine alacak þekilde bir taným yapýlýrsa uyku,
uyanýklýkla 5 uyku dönemi arasýndaki periyodik geçiþlerdir denebilir.
Genellikle kýsa bir uyanýk dönemden sonra insanlar 1., 2., 3. ve 4.
döneme girmektedir. Uykunun baþlamasýndan yaklaþýk 90-120 dakika sonra
da ilk REM dönemi ortaya çýkmaktadýr. Daha sonra da 90-120 dakikalýk
aralarla bir gecede 3-5 REM döneminden geçilmektedir. Genç eriþkin insan
uykusunun yaklaþýk olarak %5-10’unu 1. dönem, %45-60’ýný 2. dönem,
%20-25’ini 3. ve 4. dönem ve %20-30’unu REM dönemi kapsamaktadýr. Genel
olarak uykunun ilk üçte birlik bölümünde Non-REM, son üçte birlik
döneminde de REM uykusu daha fazla yer almaktadýr.
Yüzeyel uyku, uyku-uyanýklýk geçiþi arasýndaki dönemi oluþturmakta olup
bu dönemde insanlar kolaylýkla uyandýrýlabilmektedir. Derin uyku
sýrasýnda insanýn uyandýrýlabilmesi için daha þiddetli uyarana ihtiyaç
vardýr. Bu dönemdeki deðiþimlerin, bedensel dinlenmeye, yenilenmeye
hizmet ettiði kabul edilmektedir. Derin uykunun yeterince uyunmadýðý ya
da deneysel olarak ortadan kaldýrýldýðý durumlarda ise insanlar
dinlenemediklerinden, sabah yorgun kalktýklarýndan, yeni bir günün
yükünü taþýyacak durumda olmadýklarýndan yakýnmaktadýrlar.
Rüyalarýn Görülme Zamaný
Rüyalarýn % 80’inin REM sýrasýnda görüldüðü bilinmektedir. Bu dönemdeki
deðiþimler, fizyolojik aktiviteler açýsýndan uyanýklýða benzerlik
göstermektedir. REM’in iþlevi konusunda iki temel açýklama vardýr:
birincisi, REM’in amacý gün içinde yaþananlarý unutmaktýr, ikincisi, REM
uyanýklýkta alýnan bilgilerin düzenlenmesinde hizmet eder.REM’in birey
için gerekli bulunmayan kayýtlarý silerek, gerekli olanlarý düzenleyerek
ertesi güne duygusal ve düþünsel olarak hazýrlanmaya hizmet ettiði
söylenebilir.Ayrýca hayvan deneyleri, öðrenme ile REM arasýnda yakýn
iliþki olduðunu ortaya koymaktadýr.
Uyku Bozukluklarýnýn Yaygýnlýðý
Uyku bozukluklarýnýn genel populasyonda yaygýnlýðý % 15-35 civarýnda
olup, % 10-20 oranýnda aðýr ve kalýcý bir þekilde uykusuzluktan
yakýnanlar bulunmaktadýr. Ýnsanlarýn % 50’si yaþamlarýnýn bir döneminde
uykusuzluk çekmektedirler. Bu insanlarýn yarýsýnýn sorunlarýnýn ciddi
boyutta olduðunu ifade etmeleri, uykusuzluðun önemli ve oldukça yaygýn
olduðunun bir göstergesi olarak kabul edilebilir.
Yaþa ve Cinsiyete Göre Uyku Sorunlarýnýn Deðiþimi
Araþtýrmalar kadýnlarýn daha fazla uykusuzluk yakýnmasý bulunduðunu
göstermektedir. Yaþýn ilerlemesiyle birlikte uyku ihtiyacý da
azalmaktadýr. Gençlerin daha çok uykuya dalma güçlüðü çektikleri,
yaþlýlarýn ise uykuyu sürdürmeye iliþkin sorunlarýnýn ön planda olduðu
dikkati çekmektedir. Yaþlýlýkla artan hastalýklarýn uykusuzluk oluþumuna
katkýsý da yadsýnamaz. Süregen uykusuzluk, kadýnlarda, yaþlýlarda ve
bedensel ya da ruhsal hastalýklarý olanlarda yaygýndýr.
Uykusuzluðun Ýnsaný Üzerindeki Etkileri
Uykusuzluk, hasta için uyuyamamanýn ötesinde anlam taþýmakta,
psikososyal, mesleki alanlarda da sorunlara yol açmaktadýr.
Araþtýrmalar, uykusuzluðu olan insanlarýn günlük yaþamlarýnda ve genel
saðlýk alanlarýnda daha çok sorunlarý olduðunu, giderek yaþam
kalitesinin düþtüðünü ve zaman/enerji yönünden daha çok yardým aramaya
yöneldiklerine iþaret etmektedir.
Ruhsal Bozukluklarda Uyku Sorunlarýnýn Görülmesi
Psikiyatrik bozukluklarda uykusuzluk yakýnmasýnýn % 75 oranýnda
bulunduðu dikkati çekmektedir. Bunlarýn içinde depresyonda ortaya çýkan
uyku bozukluklarý özel bir yer tutmaktadýr. Depresyonda olan kiþilerin
uyku örüntüsündeki deðiþiklikler biyolojik gösterge olarak kabul
edilmektedir. Bu örüntüdeki tipik özellikler, kýsa sürede REM dönemine
girme, geceleri sýk uyanma, sabahlarý erkenden uyanma olarak
özetlenebilir. Anksiyete (kaygý) tablolarýnda ise çoðu zaman uykuya
giriþ sorunlarý ön plandadýr. Bu hastalarýn bir bölümü gerginlik
nedeniyle, yeterince gevþeme elde edemediklerinden uykuya zorlukla
girebilmektedirler.