Genel Bilgiler

Gebelik, antibiyotik kullanýmý gibi nedenlerle ortaya çýkan bu durum tedaviye kolay cevap verir. Ancak kronik vajinal mantar enfeksiyonu hem cinsel hem de psikolojik sorunlara yol açabilir. Vajinal mantar enfeksiyonlarýna yol açan mikroorganizmalardan en sýk görüleni Candida Albikans adý verilen bir maya hücresidir. Vakalarýn %67-95’inde bu mantar hücresi sorumlu olarak bulunduðundan, vajinal mantar enfeksiyonlarý genelde vajinal kandidiyazis þeklinde tanýmlanýr.

Candida Albikansýn vajinada zaten normalde bulunan bir organizma mý olduðu yoksa belirti vermeyen kadýnlarda saptandýðýnda mutlaka tedavi edilmesi gereken bir patojen mi olduðu günümüzde dahi açýklýða kavuþturulamamýþ bir sorudur. Erkek semeninde üretilemediði için cinsel yolla bulaþan bir hastalýk olarak kabul edilemez.Ancak yapýlan araþtýrmalarda eþlerin benzer tipte mantar hücresi taþýdýklarý saptandýðý için pekçok hekim tedavide eþ tedavisi de uygulamayý uygun görmektedir.

NASIL BULAÞIR?
Vajinal mantar enfeksiyonunda üreyen mikroorganizmalar genellikle baþkasýndan bulaþmaz. Kiþinin zaten kendi vajinasýnda bulunan maya hücreleri çeþitli nedenler ile aktif hale gelip enfeksiyon yaratmaktadýrlar. Dolayýsý ile havuzdan vb. bulaþma söz konusu deðildir. Çok nadiren cinsel iliþki ile bulaþabilir. Ancak bir kadýnda mantar enfeksiyonu olmasý mutlaka cinsel iliþki ile bulaþtýðý anlamýna gelmez. Hayatýnda hiç cinsel iliþkide bulunmamýþ bakire kýzlarda hatta küçük çocuklarda bile mantar enfeksiyonu olabilir.

RÝSK FAKTÖRLERÝ
Vajinada belirti vermeden bulunan kandidalar çeþitli faktörlerin etkisi ile aktif hale geçerler ve klasik belirtiler ortaya çýkar. Ancak önemli bir gerçek de vakalarýn %50’sinde bu tür bir faktör olmadan hastalýðýn ortaya çýktýðýdýr.Vajinal mantar enfeksiyonlarýný tetikleyen faktörler þunlardýr:

• Antibiyotikler: Geniþ spekrtumlu olarak tabir edilen güçlü antibiyotikler vajinanýn normal pH dengesini bozarak mantar enfeksiyonu için uygun ortam hazýrlarlar. Vajinitte en sýk etkili olan antibiyotikler tetrasiklin ve penisilin grubu ilaçlardýr.
• Gebelik: Özellikle gbeliðin son 3 ayýnda hücresel baðýþýklýðýn azalmasý ile kandida geliþimi kolaylaþýr. Yine gebelikte vajinada glikojen adý verilen maddenin artýþý da bu olayý hýzlandýr. Vajinada glikojenin artmasýna ise kanda östrojen ve progesteron miktarýnýn yükselmesi neden olur.
• Þeker Hastalýðý: Kan þeker düzeylerinin dengesiz seyrettiði kontrolsüz diabette idrar ve vajinal salgýlarda þeker düzeyleri artar, bu da mantar için uygun bir ortam hazýrlar.
• Ýmmunosupresyon: Baðýþýklýk sisteminin baskýlanmasý demektir. Ýlaçlar ya da sistemik hastalýklar sonucu hücresel baðýþýklýk sisteminin baskýlanmasý kandidiazisi hýzlandýrýr.
• Doðum Kontrol haplarý: Eski tipte yüksek doz oral kontraseptiflerin vajinal kandidiasiz için uygun zemin hazýrladýðý ileri sürülse de günümüzdeki düþük doz ilaçlar ile bu görüþ geçerliliðini yitirmiþtir.
• Rahim içi araç (spiral): Etkisi tam olarak bilinmemektedir. Ancak kandidiazis için predispozan faktör olduðu ileri sürülmektedir.
• Hormon kullanýmý: Östrojen ve progesteron içeren ilaçlarýn alýmý kandidiazis görülme oranýný arttýrýr.
• Naylon giysiler: Özellikle kilolu kadýnlarda giyilen naylon giysiler ve çamaþýrlar bölgede sýcaklýk ve nem artýþýna neden olurlar. Bu durum mantar hücreleri için altýn deðerinde bir fýrsattýr. Geliþen enfeksiyon tekrarlama ve kronikleþme eðilimindedir.
• Lokal allerjenler: Renkli tuvalet kaðýtlarý, parfümler, yüzme havuzundaki ilaçlar, tampon ve pedler alerjiye neden olabilirler. Alerjik zemin üzerinde ise daha sonra mantar enfeksiyonu geliþebilir.
• Metabolik hastalýklar: Tiroid hormonu bozukluðu gibi hastalýklar kandidiazis için uygun zemin hazýrlar
• Þiþmanlýk
• Kronik servisit
• Radyasyon

BELÝRTÝLERÝ
Vajinal mantar enfeksiyonunun en önemli ve en sýk görülen belirtisi kaþýntýdýr. Bu kaþýntý geceleri þiddetlenir ve sýcak etkisi ile artar.

Hastalarýn çoðunda dýþ genital organlarda yanma vardýr. Özellikle idrar yaparken, idrarýn deðdiði bölgelerde þiddetli yanma hissi olur.

Bazý hastalarda cinsel iliþki esnasýnda aðrý olabilir.

Vajinal kandidiazisde akýntý her zaman olmaz. Eðer mevcut ise bu akýntý beyaz renkli ve içerisinde süt ya da peynir kesiði þeklinde tanýmlanan ya da kireç benzeri olarak nitelendirilen parçacýklar bulunur.

Akýntýda kötü koku görülmez. Kokunun olmasý kandidiazise eþlik eden ikinci bir enfeksiyonun varlýðýný akla getirmelidir.

Vulva ve vajinada kýzarýklýk ve þiþlik olabilir. Vajina duvarýnda mantar plaklarý bulunabilir.Bunlarýn görülmesi kandidiazis için tipiktir. Kaþýmaya baðlý olarak vulva derisinde soyulmalar ve küçük kanamalar olabilir.

TANI
Vajinal mantar enfeksiyonlarýnýn tanýsý güç deðildir. Genelde muayene esnasýnda hastanýn þikayetleri ve muayene bulgularýnýn birarada deðerlendirilmesi ilave bir laboratuvar tetkikine gerek kalmadan taný koydurur. Vajinal kandidiazisde kültür almanýn rolü yoktur. Bunun yerine alýnan akýntý örneðinin potasyum hidroksil ile muamele edildikten sonra mikroskop altýnda incelenmesi ve tipik mantar psödohiflerinin görülmesi tanýyý kesinleþtirir.

TEDAVÝ
Vajinal mantar enfeksiyonlarýnýn tedavisi hem çok kolay hem de zordur. Tedavi ile akut þikayetler büyük ölçüde giderilir. Ancak hastalarýn %5-25’inde hastalýk daha sonra tekrarlar. 1 yýl içinde en az 4 defa kandidazis ataðý geçirilir ise bu durumda tekrarlayan enfeksiyonladan söz edilmektedir. Bu yeniden ataklarýn nedeni mantar mayalarýnýn vajinadaki saðlam dokularýn içine girerek derinlere kadar ilerlemesi ve burada sessiz kalmalarý ve ilaçlardan da etkilenmemesi olarak açýklanmaktadýr.

Vajina hücreleri sürekli bir yenilenme içinde bulunduðundan üstteki hücreler dökülüp alttaki hücreler yüzeye çýktýkça bu mayalarda yüzeye yaklaþmakta ve uygun ortam bulduðunda yeniden enfeksiyona neden olmaktadýr. Bu duruma invazif kandidiyazis adý verilir. Ýnvazif kandidiazisin önlenmesinde predispozan faktörlerin ortadan kaldýrýlmasý þarttýr.

Tedavide hem sistemik hem de lokal ilaçlarýn kullanýlmasý gereklidir. Lokal ilaçlar hem vajinal ovül (fitil) hem de krem þeklinde olabilir. Tekrarlayan enfeksiyonlarda ise bazý yazarlar eþ tedavisi gerektiðini düþünmektedirler. Kronik bir enfeksiyon yoksa eþ tedavisi gerekli deðildir.

Aðýzdan alýnan sistemik tedavide tek günlükten 1 haftalýða kadar tedavi protokolleri ve ilaçlar mevcuttur. Ayný durum vajinal ovüller için de geçerlidir.

Tedavi esnasýnda naylon giysiler giyilmemesi, çamaþýrlarýn pamuklu olmasý, kaynatarak yýkanmasý ve buharlý ütü ile ütülenmesi, dar giysilerden kaçýnýlmasý, vajinanýn su ile yýkanmamasý bunun yerine nötr pH derecelerine sahip ve bu amaçla üretilmiþ sývý sabunlarýn kullanýlmasý tedaviyi kolaylaþtýrýr.