Genel Bilgiler

menopause (menopoz diye okunur) denir, yani kanamanýn durmasý anlamýna gelir. Menopoz temel olarak yumurtlamanýn durmasý (doðal) veya yumurtalýklarýn alýnmasý (cerrahi) veya çalýþamayacak kadar hasar görmesine baðlý ortaya çýkar. Bu dönemde kadýnlýk hormonlarýndan olan östrojen yumurtalýklardan daha az salgýlanýr ve bu döneme özgü deðiþiklikler ve þikayetler baþlar.
Menopoza girme yaþý tüm dünyada ortalama 45-55 dir. 40 yaþýndan önce menopoza girmek “erken menopoz” olarak tanýmlanýr.
Menopoz, kadýn hayatýnýn doðal bir aþamasýdýr ve ortalama hayatýn üçte biri menopoz döneminde geçer. Bu dönem kadýndan kadýna deðiþiklikler gösterebilir, bazý þanslý kadýnlarda bu dönem cok rahatlýkla farkedilmeden geçirilirken, çoðu kadýnda da bedensel ve ruhsal çeþitli þikayetler görülür. Hatta öylesine etkiler ki, kadýnýn yaþam kalitesinin azalmasýna ve pek çok hastalýðýn ortaya çýkmasýna neden olur. Günümüzde menopoz tedavi edilmesi gereken bir hastalýk gibi görülmekte ve kadýnýn yaþam kalitesini yerine getirebilecek, azalan yumurtalýk hormonlarýnýn yerine geçebilecek hormonlar laboratuar ortamýnda üretilmektedir.
40 yaþýndan sonra kadýnlarda yumurtlamanýn azalmasýna baðlý düzensiz adet kanamalarý, ateþ basmasý, terleme ve psikolojik deðiþiklikler belirli aralýklarla görülmeye baþlar. Daha sonraki dönemde yakýnmalar giderek daha sýk görülür ve adet kanamasý tamamen durur. 1 yýl boyunca adet kanamasýnýn olmamasý ve yapýlacak hormon tetkikleriyle menopoz tanýsý konur. Menopozda yumurtalýklarýn östrojen üretmemesine baðlý ateþ basmasý, terleme, çarpýntý, uykusuzluk, sinirlilik, depresyon, unutkanlýk, halsizlik, cinsel istekte azalma, vaginada kuruma, aðrýlý cinsel iliþki, kemik erimesi (osteoporoz), idrar kaçýrma gibi þikayetler ortaya çýkmaktadýr. Menopoza geçiþ döneminde görülen adet düzensizlikleri gebelikten ve düzensiz kanamaya neden olan genital sistemin kötü huylu hastalýklarýndan ayýrt edilmelidir.

MENOPOZDA GÖRÜLEN DEÐÝÞÝKLÝKLER:

ATEÞ BASMASI: Ateþ basmasý, menopoz dönemindeki kadýnlarýn büyük bir çoðunluðunda rastlanan, yüz bölgesinden baþlayýp boyun ve göðüs kýsmýna, bazen de tüm vücuda yayýlan, yoðun terlemeye neden olan sýcak basmasý halidir. Genellikle menopozun ilk yýllarýnda ortaya çýkan bu durum bazý kadýnlarýn günlük yaþamýný etkileyecek kadar þiddetli olabilirken, bazýlarýnda önemsenmeyecek kadar hafif geçebilmektedir.
Ateþ basmasý ataklarla seyreder, bu ataklar esnasýnda gerçekten bedensel ýsý da artmaktadýr. Genellikle menopozun ilk yýllarýnda görülür, daha sonra ortadan kalkar. Bazý kadýnlarda 5 yýldan uzun sürebilir.
Ateþ Basmasý Neden Olur?
Ateþ basmasýnýn beyinde hipotalamus bölgesinde östrojen hormonu etkisinin azalmasý ve beden ýsýsýný ayarlayan "termostat" mekanizmada nörotransmitter madde dengesinin azalmasýyla ortaya çýktýðý düþünülmektedir. Östrojen hormonu beyin iþlevleri üzerinde oldukça önemli etkilerde bulunur. Menopoz döneminde santral sinir sisteminde östrojen etkisinin azalmasýna baðlý olarak ateþ basmasý, uyku bozukluklarý, duygusal deðiþiklikler, hafýza bozukluðu ve Alzheimer hastalýðý ortaya çýkabilmektedir.
Ateþ basmasý ataklarý östrojen hormonu tedavisiyle kontrol altýna alýnabilmekle beraber özellikle ruhsal stress durumlarýnda tedaviye ek olarak baþka ilaçlar ilave etmek gerekebilmektedir.
DUYGUSAL DEÐÝÞÝKLER: Menopozun ortaya çýktýðý yaþ kadýnda sýklýkla önemli bazý sosyal deðiþikliklerin de ortaya çýktýðý bir zamana denk gelir. Menopoz döneminde kadýn öncelikle yýllardan beri alýþýk olduðu bedensel bir iþlevini yitirmiþ olmanýn üzüntüsünü yaþar. Her ay adet görmeye alýþmýþ bir kadýn adet kanamalarý ortadan kalkmasýný yaþlanmanýn baþlamasý ile eþdeðer tutar.
UYKU BOZUKLUKLARI: Menopoz dönemi bir yandan ateþ basmalarý, diðer yandan ruhsal deðiþikliklerin etkisiyle uykusuzluðun ortaya çýkmasýna yada uyku kalitesinin azalmasýna neden olabilir. Dolayýsýyla gerginlik, sinirlilik, yorgunluk, halsizlik, unutkanlýk, yorgun uyanma ve konsantrasyon bozukluklarýna yol açabilmektedir.
Menopoz döneminde ortaya çýkan uyku bozukluklarýnýn tedavisinde östrojen hormonu tedavisinin önemli bir yeri vardýr. Östrojen hormonunun uykuya dalma süresini kýsalttýðý ve uyku kalitesini arttýrdýðý kanýtlanmýþtýr.
CÝLT DEÐÝÞÝKLÝKLERÝ: Cildin saðlamlýðýný ve elastikiyetini veren en önemli madde cildin yapýsýnda bulunan kollajen adlý bað dokusudur. Cilt kýrýþýklýklarý kalýtsal özelliklere baðlý olarak kiþiden kiþiye deðiþken olmakla beraber kadýnlarda östrojen hormonunun cildin kollajen içeriðini korumada önemli iþlevi olduðu gösterilmiþtir.
Yapýlan çalýþmalar östrojen tedavisi alan kadýnlarda cilt kýrýþýklýklarýnýn daha az yaþandýðýný saptamýþtýr.

MENOPOZDA GÖRÜLEN HASTALIKLAR:

Menopoz ve Kalp-Damar hastalýklarý: Östrojen hormonu kandaki yararlý kolesterolü arttýrýrken zararlý kolesterolü azaltmaktadýr, damarlar üzerine gevþetici etkiye sahiptir ve kalp damar hastalýklarýndan koruyucu etkisi vardýr. Menopoz döneminde östrojen hormonu azaldýðýndan bu koruyucu etkisi ortadan kalkar. Damar sertliði ve kalp krizi riski %60 artar. Dýþarýdan verilen östrojen bu riski %25-50 oranýnda azaltýr.
Menopoz ve Kemik Erimesi ( Osteoporoz): Osteoporoz kemik dokusunun temel minerali olan kalsiyumun kaybedilmesine baðlý kemikte görülen erime halidir. Yaþýn ilerlemesi ve menopozda östrojen eksikliðine baðlý hýzla artan kemik erimesi sonucu bel aðrýlarý, boy kýsalýðý, kamburluk, sessiz omurga kýrýklarý ortaya çýkar. Ortalama boy 65 yaþýna kadar 4 cm, 75 yaþýna kadar 9 cm kýsalýr. Omurgada çökme kýrýklarýna ve göðüs kafesinin kemik yapýsýnýn bozulmasýna baðlý solunum sýkýntýsý geliþebilir. Çarpma, düþme sonucu kolayca kalça, el bileði ve diðer kemikler kýrýlabilir. En tehlikeli olan kalça kýrýðýdýr ve hastalarýn %12-20’si ilk 2 yýl içinde kaybedilir. Geride kalanlarsa sürekli bakýma ihtiyaç duyacak hale gelmektedir.
Menopoz ve Ýdrar Yollarý Enfeksiyonu: Östrojen hormonu eksikliði idrar yollarý ve idrar torbasýný da (mesane) etkiler. Menopozda vagina ve idrar deliði (üretra) zayýflar, rahim ve vagina sarkar, vagina kurur, mesane fonksiyonlarý bozulur ve idrar kaçýrma ortaya çýkabilir. Aðýzdan veya vaginadan uygulanan östrojen hormonu ile bu þikayetler azalýr veya düzelir.

MENOPOZ TEDAVÝSÝ

Menopoz tanýsý erken aþamada konulup erken tedaviye baþlanmalýdýr. Problem östrojen hormonunun eksikliðinden kaynaklandýðý için temel tedavi eksilen hormonu yerine koymaktýr, yani östrojen vermek gerekir. Östrojen aðýzdan, cillten veya vaginadan verilebilir. Ancak hormon kullanýmýna engel durumlar vardýr. Hormon kullanýmýn sakýncalý olduðu durumlarda osteoporozu (kemik erimesi) engellemek için Kalsiyum desteði,D vitamini ve bifosfonatlar kullanýlmalýdýr. Kalsiyumdan zengin diyet ( süt, peynir yoðurt..vs) aðýrlýk verilmelidir. Her gün düzenli yürüyüþler veya hafif aðýrlýk kaldýrma gibi kaslarý güçlendiren egzersizler oldukça faydalýdýr. D vitamininin yararýný arttýrmak için güneþli günlerde güneþ ýþýðýndan mümkün olduðunca faydalanýlmalýdýr.

Hormon Kullanýmýnýn Sakýncalý Olduðu Durumlar:
Yeni kalp krizi ( myokard enfaktüsü ) geçirmiþ olanlar,
Geçrilmiþ inme, damar týkanýklýðý,
Karaciðer fonksiyonlarýnýn bozuk olmasý,
Meme veya rahim kanseri varlýðý
Tromboemboli ( damar içi pýhtýlaþma problemi)

Dikkatli Kullanýlacak Durumlar:
Yüksek tansiyon,
Safra kesesi hastalýklarý ve taþ,
Þeker hastalýðý,
Migren tipi baþ aðrýlarý,
Rahimde myom,
Kan yaðlarýnýn yüksek olmasý (kolesterol ve trigliserit)

Tedaviye baþlamadan evvel genel vücut ve jinekolojik muayene yapýlmalýdýr.
Karaciðer fonksiyonlarý (karaciðer enzimleri, yað, kolesterol deðerleri ölçülmelidir.
Rahim aðzý kanserini araþtýrmak için servikal pap smear alýnmalý, rahim kalýnlýðýný ölçmek için vaginal ultrason yapýlmalýdýr.
Meme kanserini araþtýrmak için mamografi çekilmelidir.
Açlýk kan þekeri ve EKG istenmelidir.
Kemik yoðunluðu ölçümü duruma göre istenebilir.