x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
GEBELÝK VE ASTIM
Astým, gebelikte en sýk görülen sistemik kronik hastalýklardan biridir ve tüm hamilelerin %4-7’sinde görüldüðü bildirilmektedir. Hayatý tehdit edecek þiddette astým ataðý ise tüm gebelerin %0. 2’ de ortaya çýkar.
Astým ilk kez hamilelikte ortaya çýkabileceði gibi, gebelik önceden var olan astýmý daha da kötüleþebilir. Ýyi ve düzenli tedavi edilmemiþ astým, anne ve bebek için ciddi sorunlar yaratabilir.
Hamilelikte solunum sisteminde ortaya çýkan fizyolojik deðiþiklikler
Hamilelik dönemi solunum sisteminde bazý deðiþikliklere neden olur. Bu deðiþikliklerin hepsi normal kabul edilir ve vücudun gebeliðe uyumu için gereklidir.
Özellikle son dönemlerde genel ödeme paralel olarak ve östrojen hormonunun etkisiyle solunum yollarýnda da ödem ve þiþlikler olur. Bunun sonucunda burun týkanýklýðý, akýntý, horlama ortaya çýkabilir.
Rahim büyüdükçe diyafram kasýný yaklaþýk 4 cm yukarý iter ve göðüs çapý 2cm artar. Progesteron hormonu ise akciðer kapasiteleri üzerinde deðiþikliðe neden olur. Buna baðlý olarak hamile bir kadýn daha hýzlý soluk alýp verir ve kandaki oksijen ve karbondioksit oranlarý deðiþir.
Normal gebelikte nefes darlýðý sýk görülür ve sýklýkla altta yatan bir kalp-akciðer hastalýðý yoktur. Gebelerin %50’sinde nefes darlýðý þikayeti vardýr. Gebeliðin erken haftalarýnda dahi (20haftadan önce) dahi solunum ihtiyacý artmýþ gibi hissedilir, bu durum 28-31. haftada tepe noktasýna ulaþýr. Þikayetler sýklýkla istirahatte görülür. Gebelikte akciðer fonksiyonlarý bozulmaz, fakat solunum sistemi hastalýklarý gebelikte daha ciddi seyredebilir.
Ayrýca tüm bu deðiþimler hamile kadýnlarda daha kolay ve þiddetli solunum yetmezliði ortaya çýkmasýna zemin hazýrlar. Nefes darlýðý yakýnmasý ile baþvuran gebede akciðer tromboembolisi (pýhtý atmasý) ve kalp hastalýðý mutlaka ekarte edilmelidir ki bu son derece güçtür. Bunun için ayrýntýlý öykü, fizik muayene, kan tetkikleri, atardamar kanýnda oksijen bakýlmasý ya da parmak ucundan satürasyon bakýlmasý ilk planda yapýlacak tetkikler olup; þüphe halinde multislice BT, sintigrafi dahil birçok ileri tetkik yapýlmalýdýr.
Gebeliðin astým üzerindeki etkileri
Astýmda tedavi görmeyen hamilelerin %50’sinde deðiþiklik olmazken, %25’inde iyileþme, %25’inde ise kötüleþme saptanmýþtýr. Gebelik öncesinde astýmý kontrol altýna alýnamayan hastalarda kötüleþme ve ataklarda artýþ daha sýk görülür. Tekrarlayan gebelik durumlarýnda astým bir önceki gebelikte nasýl seyretmiþse bu gebeliðinde de sýklýkla benzer seyreder.
Astýmý olan gebelerde doðum sýrasýnda da dikkatli olunmalýdýr. % 1-10 hastada doðum sýrasýnda ataklar izlenebilir. Tercih edilen normal doðumdur. Sezeryan uygulananlarda hastalýðýn kötüleþme riski 18 kat daha fazladýr.
Astýmlý gebelerde aþýrý bulantý-kusma görülme riski 3 kat, kanama riski 2 kat artmýþtýr.
Hastalýk genelde gebeliðin son dönemlerinde düzelme eðilimi gösterir ve akut ataklarýn sýklýðý azalýr. Bunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte progesteron hormonundaki deðiþimlerin neden olduðu düþünülmektedir.
Akut ataklar en sýk gebeliðin 24. haftalarý civarýnda görülürken ortaya çýkan deðiþimler doðumdan 3 ay kadar sonra gebelik öncesi haline döner.
Genel olarak eðer astým hamilelikten önce kötü ve þiddetli ise hamilelik sýrasýnda daha da þiddetleneceði öngörülebilir. Ýkinci ya da daha sonraki hamileliklerini yaþayanlarda ise ilk hamilelikte ortaya çýkan deðiþikliklere benzer deðiþimler beklenmelidir.
Hormon düzeyleri astýmýn klinik seyrini etkiler, ayrýca erkek fetusu olan annelerin gebeliklerinde düzelme daha sýk görülür. Bu durumdan daha çok gebelik hormonu progesteron sorumludur.
Akut astým durumunda anne durumunun en iyi göstergelerinden biri de fetusun iyilik halidir. Fetusun durumunda kötüleþme olmasý annenin durumunda kötüleþme olduðunu gösterir.
Gebelik sýrasýnda astým ataðýný tetikleyen faktörlerden biri de artmýþ gastroösefageal refludur.
Astýmýn gebelik üzerindeki etkileri
Gebelikte AstýmAstýmýn gebelik üzerine etkisi de tartýþmalýdýr, fakat birçok çalýþmada gebeliðin uyardýðý hipertansiyon, bulantý ve kusmalarda, vajinal kanama görülme sýklýðýnda, anne ölümlerinde artýþ, erken doðum, düþük doðum aðýrlýklý bebek, büyüme geriliði, kronik hipoksi (oksijen yetersizliði), anne karnýnda ölümün arttýðý görülmüþtür.
Bunlar daha çok kontrolsüz astým durumunda görülür. Akut astým nedeniyle tedavi gereken gebelerin %19 kadarýnda erken doðum görülmektedir. Kontrolsüz astým anne ve bebek ölümü ve sakatlýðýna yol açabilir. Bunun sebebi olarak rahim kan akýmýnýn azalmasý gösterilmektedir.
Gebelerde klinik deðerlendirme hayli zordur. Hafif astým bulgularý normal gebelerde de görülebilir, fakat durumun ciddiyetini gösteren iþaretler arasýnda zorlu solunum, kalp hýzý artýþý, soluk verme süresi uzamasý, yardýmcý solunum kaslarýnýn kullanýlmasý yer alýr.
Bunu dýþýnda hasta eðitimi ve ataklarý uyarýcý faktörlerden kaçýnýlmasý, ilaç tedavisi gebe olmayan hastalarla aynýdýr.
Astým ataðýnda gebeler daha erken dönemde hastaneye yatýrýlmalýdýr; anne yanýnda fetusun hayatý da göz önünde bulundurulmalýdýr. Annenin durumu tedaviye raðmen kötüleþmeye devam ediyorsa agresif tedavi ve erken dönemde yapay solunum mutlaka göz önünde bulundurulmalýdýr. Akut astýmý olan tüm hastalara erken dönemde kortizon verilmelidir, fakat gebelik sýrasýnda daha yüksek dozlara ihtiyaç olabilir.
Ýnhaler kortizon kullanýldýðýnda astým ataklarýný gebelerde %55 oranýnda azaltýrlar ve sistemik kortizon kullanmaya gerek kalmaz, bu nedenle orta-aðýr astýmlý gebelere düþük doz düzenli inhaler kortizon verilmelidir.
Ýyi kontrol edilen bir astým varlýðýnda hem anne adayý hem de bebekte sorun çýkma olasýlýðý oldukça düþüktür. Öte yandan iyi kontrol edilmeyen olgularda ortaya çýkan istenmeyen etkilerin altýnda yatan temel sebep yan etkilerinden çekinerek yetersiz ilaç kullanýlmasýdýr. Bu oldukça yanlýþ bir yaklaþýmdýr çünkü astým ilaçlarý doktor kontrolünde gebelikte güvenli olarak kabul edilen maddelerdir.
Tedavi
Astýmlý bir hamilenin tedavisi hamile olmayanlardan çok farklý deðildir ve genelde ayný tür ilaçlar kullanýlýr. Astým tedavisinde kullanýlan ilaçlarýn gebelik ve bebek üzerinde zararlý etkileri gösterilmemiþtir ve bu nedenle güvenli olarak kabul edilirler. Asýl korkulmasý gereken kontrol edilemeyen astýmýn neden olduðu bebekteki zararlý etkilerdir.
Astým tedavisinde amaç en iyi solunum fonksiyonuna ulaþarak ataksýz bir dönem saðlamaktýr. Tedavide genel prensipler ise mümkün olan en az sayýdaki ilacýn kullanýlmasý, en uygun solunum fonksiyonunun saðlanmasý, havayolu iritanlarýndan (tahriþ ediciler) kaçýnýlmasý, astýmý alevlendiren üst solunum yolu enfeksiyonlarý, sinüzit ve reflünün tedavi edilmesidir.
Gebelerde astým tedavisinin amacý hipoksi yani oksijen azlýðýna neden olan ataklarýn önlenmesi ve ideal solunum fonksiyonunun saðlanarak bu hipoksinin bebeðin geliþimi üzerindeki olumsuz etkilerinin engellenmesidir.
Tedavide belki de en önemli faktör hasta eðitimi ve bilinçlendirmedir. Öte yandan hastalýðýn ve gebeliðin solunum sisteminde neden olduðu deðiþimler sýk aralýklarla yapýlacak olan solunum fonksiyon testleri ile deðerlendirilmeli, hastaya göre tedavi dozu ve þemasý belirlenmelidir. Doktorunuza haber vermeden ilaç dozlarýný deðiþtirmeniz olumsuz etkilerin ortaya çýkma riskini arttýracaktýr.
Astým ataklarýný tetikleyen ev tozu, küf, mantar, evcil hayvanlar, sigara dumaný, kirli hava, kokular, yiyecek katký maddeleri gibi alerjenlerden kaçýnmak ilaç gereksinimini de en alt düzeye indirecektir.
Gebe kalmayý planlayan bir kadýnda ise önceden astým kontrol altýna alýnmalýdýr.
Astýmlý Annenin Bebeðinde Astým Riski
Astým hastasý anne adaylarýnýn en büyük endiþelerinden birisi de bebeklerinde de bu hastalýðýn ortaya çýkma olasýlýðýdýr. Yapýlan araþtýrmalar astýmlý annelerden dünyaya gelen bebeklerin %20’sinde bu hastalýðýn görüldüðünü ortaya koymaktadýr. Bu oran genel popülasyonda görülen oranýn çok üzerindedir. Ancak anne sütü ile besleme, alerjen faktörlerden kaçýnma, bebeðin bulunduðu ortamda sigara içmeme gibi basit önlemler bu oranlarýn azaltýlmasýnda yardýmcý olabilmektedir.
Astým, gebelikte en sýk görülen sistemik kronik hastalýklardan biridir ve tüm hamilelerin %4-7’sinde görüldüðü bildirilmektedir. Hayatý tehdit edecek þiddette astým ataðý ise tüm gebelerin %0. 2’ de ortaya çýkar.
Astým ilk kez hamilelikte ortaya çýkabileceði gibi, gebelik önceden var olan astýmý daha da kötüleþebilir. Ýyi ve düzenli tedavi edilmemiþ astým, anne ve bebek için ciddi sorunlar yaratabilir.
Hamilelikte solunum sisteminde ortaya çýkan fizyolojik deðiþiklikler
Hamilelik dönemi solunum sisteminde bazý deðiþikliklere neden olur. Bu deðiþikliklerin hepsi normal kabul edilir ve vücudun gebeliðe uyumu için gereklidir.
Özellikle son dönemlerde genel ödeme paralel olarak ve östrojen hormonunun etkisiyle solunum yollarýnda da ödem ve þiþlikler olur. Bunun sonucunda burun týkanýklýðý, akýntý, horlama ortaya çýkabilir.
Rahim büyüdükçe diyafram kasýný yaklaþýk 4 cm yukarý iter ve göðüs çapý 2cm artar. Progesteron hormonu ise akciðer kapasiteleri üzerinde deðiþikliðe neden olur. Buna baðlý olarak hamile bir kadýn daha hýzlý soluk alýp verir ve kandaki oksijen ve karbondioksit oranlarý deðiþir.
Normal gebelikte nefes darlýðý sýk görülür ve sýklýkla altta yatan bir kalp-akciðer hastalýðý yoktur. Gebelerin %50’sinde nefes darlýðý þikayeti vardýr. Gebeliðin erken haftalarýnda dahi (20haftadan önce) dahi solunum ihtiyacý artmýþ gibi hissedilir, bu durum 28-31. haftada tepe noktasýna ulaþýr. Þikayetler sýklýkla istirahatte görülür. Gebelikte akciðer fonksiyonlarý bozulmaz, fakat solunum sistemi hastalýklarý gebelikte daha ciddi seyredebilir.
Ayrýca tüm bu deðiþimler hamile kadýnlarda daha kolay ve þiddetli solunum yetmezliði ortaya çýkmasýna zemin hazýrlar. Nefes darlýðý yakýnmasý ile baþvuran gebede akciðer tromboembolisi (pýhtý atmasý) ve kalp hastalýðý mutlaka ekarte edilmelidir ki bu son derece güçtür. Bunun için ayrýntýlý öykü, fizik muayene, kan tetkikleri, atardamar kanýnda oksijen bakýlmasý ya da parmak ucundan satürasyon bakýlmasý ilk planda yapýlacak tetkikler olup; þüphe halinde multislice BT, sintigrafi dahil birçok ileri tetkik yapýlmalýdýr.
Gebeliðin astým üzerindeki etkileri
Astýmda tedavi görmeyen hamilelerin %50’sinde deðiþiklik olmazken, %25’inde iyileþme, %25’inde ise kötüleþme saptanmýþtýr. Gebelik öncesinde astýmý kontrol altýna alýnamayan hastalarda kötüleþme ve ataklarda artýþ daha sýk görülür. Tekrarlayan gebelik durumlarýnda astým bir önceki gebelikte nasýl seyretmiþse bu gebeliðinde de sýklýkla benzer seyreder.
Astýmý olan gebelerde doðum sýrasýnda da dikkatli olunmalýdýr. % 1-10 hastada doðum sýrasýnda ataklar izlenebilir. Tercih edilen normal doðumdur. Sezeryan uygulananlarda hastalýðýn kötüleþme riski 18 kat daha fazladýr.
Astýmlý gebelerde aþýrý bulantý-kusma görülme riski 3 kat, kanama riski 2 kat artmýþtýr.
Hastalýk genelde gebeliðin son dönemlerinde düzelme eðilimi gösterir ve akut ataklarýn sýklýðý azalýr. Bunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte progesteron hormonundaki deðiþimlerin neden olduðu düþünülmektedir.
Akut ataklar en sýk gebeliðin 24. haftalarý civarýnda görülürken ortaya çýkan deðiþimler doðumdan 3 ay kadar sonra gebelik öncesi haline döner.
Genel olarak eðer astým hamilelikten önce kötü ve þiddetli ise hamilelik sýrasýnda daha da þiddetleneceði öngörülebilir. Ýkinci ya da daha sonraki hamileliklerini yaþayanlarda ise ilk hamilelikte ortaya çýkan deðiþikliklere benzer deðiþimler beklenmelidir.
Hormon düzeyleri astýmýn klinik seyrini etkiler, ayrýca erkek fetusu olan annelerin gebeliklerinde düzelme daha sýk görülür. Bu durumdan daha çok gebelik hormonu progesteron sorumludur.
Akut astým durumunda anne durumunun en iyi göstergelerinden biri de fetusun iyilik halidir. Fetusun durumunda kötüleþme olmasý annenin durumunda kötüleþme olduðunu gösterir.
Gebelik sýrasýnda astým ataðýný tetikleyen faktörlerden biri de artmýþ gastroösefageal refludur.
Astýmýn gebelik üzerindeki etkileri
Gebelikte AstýmAstýmýn gebelik üzerine etkisi de tartýþmalýdýr, fakat birçok çalýþmada gebeliðin uyardýðý hipertansiyon, bulantý ve kusmalarda, vajinal kanama görülme sýklýðýnda, anne ölümlerinde artýþ, erken doðum, düþük doðum aðýrlýklý bebek, büyüme geriliði, kronik hipoksi (oksijen yetersizliði), anne karnýnda ölümün arttýðý görülmüþtür.
Bunlar daha çok kontrolsüz astým durumunda görülür. Akut astým nedeniyle tedavi gereken gebelerin %19 kadarýnda erken doðum görülmektedir. Kontrolsüz astým anne ve bebek ölümü ve sakatlýðýna yol açabilir. Bunun sebebi olarak rahim kan akýmýnýn azalmasý gösterilmektedir.
Gebelerde klinik deðerlendirme hayli zordur. Hafif astým bulgularý normal gebelerde de görülebilir, fakat durumun ciddiyetini gösteren iþaretler arasýnda zorlu solunum, kalp hýzý artýþý, soluk verme süresi uzamasý, yardýmcý solunum kaslarýnýn kullanýlmasý yer alýr.
Bunu dýþýnda hasta eðitimi ve ataklarý uyarýcý faktörlerden kaçýnýlmasý, ilaç tedavisi gebe olmayan hastalarla aynýdýr.
Astým ataðýnda gebeler daha erken dönemde hastaneye yatýrýlmalýdýr; anne yanýnda fetusun hayatý da göz önünde bulundurulmalýdýr. Annenin durumu tedaviye raðmen kötüleþmeye devam ediyorsa agresif tedavi ve erken dönemde yapay solunum mutlaka göz önünde bulundurulmalýdýr. Akut astýmý olan tüm hastalara erken dönemde kortizon verilmelidir, fakat gebelik sýrasýnda daha yüksek dozlara ihtiyaç olabilir.
Ýnhaler kortizon kullanýldýðýnda astým ataklarýný gebelerde %55 oranýnda azaltýrlar ve sistemik kortizon kullanmaya gerek kalmaz, bu nedenle orta-aðýr astýmlý gebelere düþük doz düzenli inhaler kortizon verilmelidir.
Ýyi kontrol edilen bir astým varlýðýnda hem anne adayý hem de bebekte sorun çýkma olasýlýðý oldukça düþüktür. Öte yandan iyi kontrol edilmeyen olgularda ortaya çýkan istenmeyen etkilerin altýnda yatan temel sebep yan etkilerinden çekinerek yetersiz ilaç kullanýlmasýdýr. Bu oldukça yanlýþ bir yaklaþýmdýr çünkü astým ilaçlarý doktor kontrolünde gebelikte güvenli olarak kabul edilen maddelerdir.
Tedavi
Astýmlý bir hamilenin tedavisi hamile olmayanlardan çok farklý deðildir ve genelde ayný tür ilaçlar kullanýlýr. Astým tedavisinde kullanýlan ilaçlarýn gebelik ve bebek üzerinde zararlý etkileri gösterilmemiþtir ve bu nedenle güvenli olarak kabul edilirler. Asýl korkulmasý gereken kontrol edilemeyen astýmýn neden olduðu bebekteki zararlý etkilerdir.
Astým tedavisinde amaç en iyi solunum fonksiyonuna ulaþarak ataksýz bir dönem saðlamaktýr. Tedavide genel prensipler ise mümkün olan en az sayýdaki ilacýn kullanýlmasý, en uygun solunum fonksiyonunun saðlanmasý, havayolu iritanlarýndan (tahriþ ediciler) kaçýnýlmasý, astýmý alevlendiren üst solunum yolu enfeksiyonlarý, sinüzit ve reflünün tedavi edilmesidir.
Gebelerde astým tedavisinin amacý hipoksi yani oksijen azlýðýna neden olan ataklarýn önlenmesi ve ideal solunum fonksiyonunun saðlanarak bu hipoksinin bebeðin geliþimi üzerindeki olumsuz etkilerinin engellenmesidir.
Tedavide belki de en önemli faktör hasta eðitimi ve bilinçlendirmedir. Öte yandan hastalýðýn ve gebeliðin solunum sisteminde neden olduðu deðiþimler sýk aralýklarla yapýlacak olan solunum fonksiyon testleri ile deðerlendirilmeli, hastaya göre tedavi dozu ve þemasý belirlenmelidir. Doktorunuza haber vermeden ilaç dozlarýný deðiþtirmeniz olumsuz etkilerin ortaya çýkma riskini arttýracaktýr.
Astým ataklarýný tetikleyen ev tozu, küf, mantar, evcil hayvanlar, sigara dumaný, kirli hava, kokular, yiyecek katký maddeleri gibi alerjenlerden kaçýnmak ilaç gereksinimini de en alt düzeye indirecektir.
Gebe kalmayý planlayan bir kadýnda ise önceden astým kontrol altýna alýnmalýdýr.
Astýmlý Annenin Bebeðinde Astým Riski
Astým hastasý anne adaylarýnýn en büyük endiþelerinden birisi de bebeklerinde de bu hastalýðýn ortaya çýkma olasýlýðýdýr. Yapýlan araþtýrmalar astýmlý annelerden dünyaya gelen bebeklerin %20’sinde bu hastalýðýn görüldüðünü ortaya koymaktadýr. Bu oran genel popülasyonda görülen oranýn çok üzerindedir. Ancak anne sütü ile besleme, alerjen faktörlerden kaçýnma, bebeðin bulunduðu ortamda sigara içmeme gibi basit önlemler bu oranlarýn azaltýlmasýnda yardýmcý olabilmektedir.