x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Parkinson Hastalýðýnda Rehabilitasyon
Rehabilitasyon, hastalýk sonrasý oluþan özrü ortadan kaldýrmak veya mümkün olan en az düzeye indirmek, kiþinin evinde, iþinde ve sosyal yaþantýsýnda kendine ve topluma faydalý olabilmesi uygulanan týbbi, fiziksel, psikososyal ve mesleki yaklaþýmlar sürecidir. En önemli hedef hasta kiþinin toplumsal hayata yeniden döndürülmesidir. Parkinson hastalýðýnda gözlenen en önemli bulgular, kas ve eklemlerde sertlik (rijidite), vücut pozisyonunun öne doðru eðilmesi, hareketlerin yavaþlamasý ve ellerde titremedir. Bu bulgular, hastalarda hareket ve yürüme güçlüðü, ince el becerilerine yönelik aktivitelerde zorluk, sýk düþmeler, uyku bozukluðu, yaygýn aðrýlar, konuþma, yutma ve solunum güçlüðü gibi pek çok sorunu da beraberinde getirir.
Sonuçta en önemli tehlike kiþinin günlük yaþantýsýnda bir baþka kiþinin yardýmýna ihtiyaç duymasý, yani fonksiyonel baðýmsýzlýkta kayýptýr. Bu nedenle yaþam kalitesinde önemli ölçüde bozulmaya neden olan hastalýklarýn baþýnda sayýlan parkinson hastalýðýnýn tedavisinde, fizyoterapi ve rehabilitasyon yaklaþýmlarý, normal fonksiyonun ve baðýmsýzlýðýn devam ettirilmesi amacýyla diðer týbbi tedavilerin yanýnda önemli bir yer tutmaktadýr. Hastalýðýn bulgularý çeþitlilik gösterdiði için rehabilitasyon yaklaþýmlarý, uzman hekimler, hemþire, fizyoterapist, konuþma terapisti, psikolog gibi içinde pek çok saðlýk elemanýnýn bulunduðu geniþ bir ekip çalýþmasýný gerektirir. Rehabilitasyonun birinci basamaðýný hasta ve ailesinin en erken dönemde hastalýðýn bulgularý, ilaç tedavisi ve genel tedavi prensipleri konusunda bilgilendirilmesi oluþturur. Evde düþmelerin önlenmesi, beslenme, kilo kontrolü, transferler, egzersiz tedavisi gibi konularda aile eðitiminin saðlanmasý ve gerekli düzenlemeler konusunda önerilerde bulunulmalýdýr. Bir diðer aþama fizyoterapi yaklaþýmlarýdýr.
Fizyoterapistin planlayýp uygulayacaðý egzersiz tedavisi, sýcak uygulamalar ve gevþeme teknikleriyle, kaslarda meydana gelen sertlikler azaltýlmaya, esneklik korunmaya çalýþýlýr, böylece hareket kolaylýðý saðlanýr. Göðüs fizyoterapisi ve solunum egzersizleri ile solunum açýsýndan gözlenebilecek problemlerin önüne geçilir, yorgunlukla mücadele edilebilir. Etkili bir denge eðitimi sýk düþmelerle mücadelenin baþýnda yer almaktadýr. Hastanýn yatak içi, ev ve dýþarýdaki hareketlerinde kolaylaþtýrýcý teknikler ve emniyetli yürüyüþ hasta ve ailesine öðretilir.
Yürüme, bisiklete binme ve dans
Yeni taný konmuþ hastalarda henüz kalýcý sorunlar oluþmadýðýndan daha çok koordinasyon, denge ve fiziksel uygunluk üzerinde durulabilir. Yürüme, bisiklete binme, dans veya grup egzersizleri, fonksiyonelliðin geliþimi kadar sosyalizasyonun geliþimi açýsýndan da önemlidir. Parkinson rehabilitasyonunun en önemli adýmlarýndan biri ise iþ ve uðraþý tedavisidir. Ýnce el becerilerine yönelik aktiviteler, yazý yazma eðitimi, yürümeye yardýmcý araç ve gerecin seçimi ve eðitimi, ev içi çevresel düzenlemeler ile günlük yaþamý kolaylaþtýrýcý cihazlarla hastalarýn fonksiyonelliði arttýrýlmaya çalýþýlýr. Mesleki rehabilitasyon ise hastanýn mevcut iþ kapasitesinin deðerlendirilip, iþe geri dönüþ için gerekli stratejilerin kuvvetlendirilmesi ve iþyerinde kolaylaþtýrýcý uygulamalarý içerir.
Müzik eþliðinde grup tedavileri
Konuþma tedavisi ile ses, solunum kontrolü, þiddet ve hýz kontrolü üzerinde odaklanýlýr. Ayna karþýsýnda mimik ve dil kaslarýna yönelik egzersizleri içerir. Çiðneme ve yutma fonksiyonu geliþtirilmeye çalýþýlýr.
Parkinsonlu hastanýn seksüalite, hobiler, sürücülük, sosyal yaþam gibi her türlü psikososyal ihtiyaçlarýna danýþmanlýk yapýlmalýdýr. Müzik eþliðinde yapýlan grup tedavilerinin sosyalizasyonun geliþtirilmesi ve motivasyonun arttýrýlmasýna katkýsý büyüktür. Fizyoterapistlerden parkinsonlu hasta ve ailelerine birkaç pratik öneri:
Sabahlarý yataktan kalkmadan önce kol, bacak ve gövdenize esneme hareketleri uygulayýn.
Yürüme sýrasýnda ”donma” meydana geliyorsa hastanýn adým atmasýný kolaylaþtýrmak amacýyla bir ayaðýnýzý hastanýn ayaðýnýn önüne yerleþtirin ve üzerinden atlamasýný isteyin. Bu iþlem için ters ”L” þeklindeki bastonlardan da faydalanabilirsiniz.
Evde düþmeye neden olabilecek halý, kilim, eþik veya düzensiz eþyalarý kaldýrýn.
Ev içinde yürüyüþ sýrasýnda yere birbirine paralel çizilmiþ çizgilerden yararlanýn. Adým atmanýn kolaylaþtýðýný göreceksiniz.
Egzersizleri ve yürüyüþü müzik eþliðinde yapýn. Bu, ritim ve hareket duygusunu geliþtirecektir. Saðlýklý günler dileðiyle..
Yrd. Doç. Fizyoterapist Sibel Aksu
Rehabilitasyon, hastalýk sonrasý oluþan özrü ortadan kaldýrmak veya mümkün olan en az düzeye indirmek, kiþinin evinde, iþinde ve sosyal yaþantýsýnda kendine ve topluma faydalý olabilmesi uygulanan týbbi, fiziksel, psikososyal ve mesleki yaklaþýmlar sürecidir. En önemli hedef hasta kiþinin toplumsal hayata yeniden döndürülmesidir. Parkinson hastalýðýnda gözlenen en önemli bulgular, kas ve eklemlerde sertlik (rijidite), vücut pozisyonunun öne doðru eðilmesi, hareketlerin yavaþlamasý ve ellerde titremedir. Bu bulgular, hastalarda hareket ve yürüme güçlüðü, ince el becerilerine yönelik aktivitelerde zorluk, sýk düþmeler, uyku bozukluðu, yaygýn aðrýlar, konuþma, yutma ve solunum güçlüðü gibi pek çok sorunu da beraberinde getirir.
Sonuçta en önemli tehlike kiþinin günlük yaþantýsýnda bir baþka kiþinin yardýmýna ihtiyaç duymasý, yani fonksiyonel baðýmsýzlýkta kayýptýr. Bu nedenle yaþam kalitesinde önemli ölçüde bozulmaya neden olan hastalýklarýn baþýnda sayýlan parkinson hastalýðýnýn tedavisinde, fizyoterapi ve rehabilitasyon yaklaþýmlarý, normal fonksiyonun ve baðýmsýzlýðýn devam ettirilmesi amacýyla diðer týbbi tedavilerin yanýnda önemli bir yer tutmaktadýr. Hastalýðýn bulgularý çeþitlilik gösterdiði için rehabilitasyon yaklaþýmlarý, uzman hekimler, hemþire, fizyoterapist, konuþma terapisti, psikolog gibi içinde pek çok saðlýk elemanýnýn bulunduðu geniþ bir ekip çalýþmasýný gerektirir. Rehabilitasyonun birinci basamaðýný hasta ve ailesinin en erken dönemde hastalýðýn bulgularý, ilaç tedavisi ve genel tedavi prensipleri konusunda bilgilendirilmesi oluþturur. Evde düþmelerin önlenmesi, beslenme, kilo kontrolü, transferler, egzersiz tedavisi gibi konularda aile eðitiminin saðlanmasý ve gerekli düzenlemeler konusunda önerilerde bulunulmalýdýr. Bir diðer aþama fizyoterapi yaklaþýmlarýdýr.
Fizyoterapistin planlayýp uygulayacaðý egzersiz tedavisi, sýcak uygulamalar ve gevþeme teknikleriyle, kaslarda meydana gelen sertlikler azaltýlmaya, esneklik korunmaya çalýþýlýr, böylece hareket kolaylýðý saðlanýr. Göðüs fizyoterapisi ve solunum egzersizleri ile solunum açýsýndan gözlenebilecek problemlerin önüne geçilir, yorgunlukla mücadele edilebilir. Etkili bir denge eðitimi sýk düþmelerle mücadelenin baþýnda yer almaktadýr. Hastanýn yatak içi, ev ve dýþarýdaki hareketlerinde kolaylaþtýrýcý teknikler ve emniyetli yürüyüþ hasta ve ailesine öðretilir.
Yürüme, bisiklete binme ve dans
Yeni taný konmuþ hastalarda henüz kalýcý sorunlar oluþmadýðýndan daha çok koordinasyon, denge ve fiziksel uygunluk üzerinde durulabilir. Yürüme, bisiklete binme, dans veya grup egzersizleri, fonksiyonelliðin geliþimi kadar sosyalizasyonun geliþimi açýsýndan da önemlidir. Parkinson rehabilitasyonunun en önemli adýmlarýndan biri ise iþ ve uðraþý tedavisidir. Ýnce el becerilerine yönelik aktiviteler, yazý yazma eðitimi, yürümeye yardýmcý araç ve gerecin seçimi ve eðitimi, ev içi çevresel düzenlemeler ile günlük yaþamý kolaylaþtýrýcý cihazlarla hastalarýn fonksiyonelliði arttýrýlmaya çalýþýlýr. Mesleki rehabilitasyon ise hastanýn mevcut iþ kapasitesinin deðerlendirilip, iþe geri dönüþ için gerekli stratejilerin kuvvetlendirilmesi ve iþyerinde kolaylaþtýrýcý uygulamalarý içerir.
Müzik eþliðinde grup tedavileri
Konuþma tedavisi ile ses, solunum kontrolü, þiddet ve hýz kontrolü üzerinde odaklanýlýr. Ayna karþýsýnda mimik ve dil kaslarýna yönelik egzersizleri içerir. Çiðneme ve yutma fonksiyonu geliþtirilmeye çalýþýlýr.
Parkinsonlu hastanýn seksüalite, hobiler, sürücülük, sosyal yaþam gibi her türlü psikososyal ihtiyaçlarýna danýþmanlýk yapýlmalýdýr. Müzik eþliðinde yapýlan grup tedavilerinin sosyalizasyonun geliþtirilmesi ve motivasyonun arttýrýlmasýna katkýsý büyüktür. Fizyoterapistlerden parkinsonlu hasta ve ailelerine birkaç pratik öneri:
Sabahlarý yataktan kalkmadan önce kol, bacak ve gövdenize esneme hareketleri uygulayýn.
Yürüme sýrasýnda ”donma” meydana geliyorsa hastanýn adým atmasýný kolaylaþtýrmak amacýyla bir ayaðýnýzý hastanýn ayaðýnýn önüne yerleþtirin ve üzerinden atlamasýný isteyin. Bu iþlem için ters ”L” þeklindeki bastonlardan da faydalanabilirsiniz.
Evde düþmeye neden olabilecek halý, kilim, eþik veya düzensiz eþyalarý kaldýrýn.
Ev içinde yürüyüþ sýrasýnda yere birbirine paralel çizilmiþ çizgilerden yararlanýn. Adým atmanýn kolaylaþtýðýný göreceksiniz.
Egzersizleri ve yürüyüþü müzik eþliðinde yapýn. Bu, ritim ve hareket duygusunu geliþtirecektir. Saðlýklý günler dileðiyle..
Yrd. Doç. Fizyoterapist Sibel Aksu
