Tüm Bölümler » Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon »
Osteoporoz Tedavisinde Fiziksel Aktivite ve Egzersizler
x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Osteoporoz Tedavisinde Fiziksel Aktivite ve Egzersizler
Osteoporoz rehabilitasyon programýnýn en önemli bölümünü oluþturur.
OP’da fiziksel aktivite ve egzersiz uygulamasýnýn amaçlarý:
Kas gücü ve kütlesini arttýrmak
Denge ve koordinasyonu geliþtirmek
Postürü düzeltmek ve deformiteleri engellemek
Eklem stabilitesini saðlamak
Kardiyorespiratuvar dayanýklýlýðý arttýrmak
Ortostatik hipotansiyonu önlemek
Ejosyonel stabiliteyi saðlamak, kiþinin kendine güvenini arttýrmak
Hýzlý kemik kaybýný yavaþlatmak ve durdurmak.
Egzersizin kemik kütlesine etkisi kemik yapýcý hücrelerin uyarýlmasý, kan akýmýnda artýþ, östrojen veya testosteron seviyesinde artýþ, mineraller ve kollajen dokuda deðiþiklikler ve kas gücünde artýþ þeklinde olmaktadýr.
A- GENEL EGZERSÝZLER
OP tedavisinde uygulanmasý önerilen herhangi bir egzersiz kemikler üzerinde aþýrý stres oluþturmamalý ve düþme riskini arttýrmamalýdýr.
Osteoporoz’da Uygulanan Egzersizler
a)Yürüme:
Tempolu ve hýzlý yürüme en yararlý ve en kolay uygulanan egzersizlerden biridir. Her yerde yapýlabilir, özel bir ekipman gerektirmez ve yaralanma riski minimaldir. Özellikle omurga ve alt ekstremite kemiklerine mekanik yüklenme saðlar. Kemik kitlesinin sürdürülmesi için mekanik güçler gereklidir. Egzersiz amaçlý yürüyüþ yapan kadýnlarda kalça kýrýðý riskinin % 30 azaldýðý gösterilmiþtir. Yürüme hýzý, bireyin rahat yürüme hýzýnýn biraz üstünde olmalýdýr. Hastaya eþit uzunlukta adým atmasý ve eþit þekilde kol salýnýmý yapmasý söylenir.
Her gün ya da haftada 3-4 gün en az 15-20 dakika arasý yürüyüþ önerilir. Önce 5 dakikalýk yürüyüþlerle baþlanýr ve her gün 1 dakika arttýrýlarak kiþinin optimal egzersiz seviyesine ulaþýncaya kadar süre uzatýlýr. Açýk havada yürüyüþün faydasý yüzün ve ekstre-mitelerin güneþ ýþýðýna maruz kalarak deride D vitamini oluþmasýna olanak saðlamasýdýr. Her gün ayný yerde yürüyüþ sýkýcý olabilir. Yürüyüþ esnasýnda küçük bir radyo ya da walkman dinlemek yararlý olabilir. Sert havalarda yürüyüþler kapalý büyük alýþveriþ merkezlerinde yapýlabilir. Yürüyüþ sonunda süre, mesafe ve nabýz sayýsý gibi parametreler günlük olarak kaydedilmelidir.
b)Yüzme ve su içi egzersizler:
Þiddetli OP’da, eðer kardiyovasküler durumun düzelmesi endike ise yüzme veya su içinde basitçe yürüme iyi ve baþlangýç için emniyetli olabilir. Ýmmobil hastalar da antigravite egzersizlerine baþlamadan önce su içi egzersizlerden yarar görebilirler. Yüzme üst ve alt ekstremitelerin yanýsýra sýrt ve karýn kaslarýný çalýþtýrýr. Stil önemli deðildir ancak hastanýn daha önceden yüzme bilmesi gerekir. Yeni baþlayan biri çok fazla enerji sarfedeceðinden bu aktivite uygun deðildir.
c)Bisiklet:
Yol bisikleti ya da sabit bisiklet olabilir. Her durumda bisiklete binerken dik duruþa, sele yüksekliðine, hýz ve direnç parametrelerine dikkat etmek gerekir. Hastaya nabýz saymasý ve aþýrý yüklenmelerden kendini korumasý öðretilmelidir.
d)Diðerleri:
Ýp atlama, koþma ve aerobik gibi egzersizler nisbeten zorlayýcý olduklarýndan ileri yaþtaki ve yerleþmiþ OP’u olan hastalara verilmemilidir. Bahçe iþleri, golf ve bowling yaþlý kiþiler tarafýndan benimsenmekle birlikte, dönerek ve eðilerek yapýlan fiziksel aktiviteler vertebral kýrýklara neden olabileceðinden risk içermektedir. Fazla enerji harcamayý gerektiren sert danslar da zayýf kemiklere zarar verebilir.
B- ÖZEL EGZERSÝZLER:
Eklem hareket açýklýðýný arttýrýcý egzersizler, postür egzersizleri, pektoral germe egzersizleri, denge ve koordinasyon egzersizleri, omurga ekstansörlerini güçlendirici aðýrlýklý egzersizler, karýn kaslarýna izometrik egzersizler, derin solunum ve gevþeme egzersizleri ve kardiyovaskuler fitnes egzersizleri þeklindedir. Egzersizlere 5 dakikalýk ýsýnma ve germe ile baþlanýr, 5 dakikalýk soðuma egzersizleri ile bitirilir. OP’da hergün ya da haftada 3 gün yapýlan bu egzersizler yeterlidir. Ýzometrik kontraksiyonlar kalp hýzýný ve kan basýncýný izotonik egzersizlere göre daha fazla arttýrdýklarýndan kalp hastalarý için risk oluþtururlar.
Bu nedenlerle egzersizler kiþiye özel düzenlenmelidir. Ýyi planlanmalý, dinamik ve tekrarlý olmalý ve düzenli uygulanmalýdýrlar. Kemik kütlesini arttýrmak için mutlaka aðýrlýk taþýyýcý olmalýdýrlar. Daha önce egzersiz yapmamýþ olanlarda programa hafif egzersizlerle baþlanmalý ve yoðunluðu giderek arttýrýlmalýdýr. Yaþ ilerledikçe fiziksel kapasitenin azalmasý tüm hastalar için standart bir rehabilitasyon programý uygulama olanaðýný ortadan kaldýrýr.
Osteoporoz rehabilitasyon programýnýn en önemli bölümünü oluþturur.
OP’da fiziksel aktivite ve egzersiz uygulamasýnýn amaçlarý:
Kas gücü ve kütlesini arttýrmak
Denge ve koordinasyonu geliþtirmek
Postürü düzeltmek ve deformiteleri engellemek
Eklem stabilitesini saðlamak
Kardiyorespiratuvar dayanýklýlýðý arttýrmak
Ortostatik hipotansiyonu önlemek
Ejosyonel stabiliteyi saðlamak, kiþinin kendine güvenini arttýrmak
Hýzlý kemik kaybýný yavaþlatmak ve durdurmak.
Egzersizin kemik kütlesine etkisi kemik yapýcý hücrelerin uyarýlmasý, kan akýmýnda artýþ, östrojen veya testosteron seviyesinde artýþ, mineraller ve kollajen dokuda deðiþiklikler ve kas gücünde artýþ þeklinde olmaktadýr.
A- GENEL EGZERSÝZLER
OP tedavisinde uygulanmasý önerilen herhangi bir egzersiz kemikler üzerinde aþýrý stres oluþturmamalý ve düþme riskini arttýrmamalýdýr.
Osteoporoz’da Uygulanan Egzersizler
a)Yürüme:
Tempolu ve hýzlý yürüme en yararlý ve en kolay uygulanan egzersizlerden biridir. Her yerde yapýlabilir, özel bir ekipman gerektirmez ve yaralanma riski minimaldir. Özellikle omurga ve alt ekstremite kemiklerine mekanik yüklenme saðlar. Kemik kitlesinin sürdürülmesi için mekanik güçler gereklidir. Egzersiz amaçlý yürüyüþ yapan kadýnlarda kalça kýrýðý riskinin % 30 azaldýðý gösterilmiþtir. Yürüme hýzý, bireyin rahat yürüme hýzýnýn biraz üstünde olmalýdýr. Hastaya eþit uzunlukta adým atmasý ve eþit þekilde kol salýnýmý yapmasý söylenir.
Her gün ya da haftada 3-4 gün en az 15-20 dakika arasý yürüyüþ önerilir. Önce 5 dakikalýk yürüyüþlerle baþlanýr ve her gün 1 dakika arttýrýlarak kiþinin optimal egzersiz seviyesine ulaþýncaya kadar süre uzatýlýr. Açýk havada yürüyüþün faydasý yüzün ve ekstre-mitelerin güneþ ýþýðýna maruz kalarak deride D vitamini oluþmasýna olanak saðlamasýdýr. Her gün ayný yerde yürüyüþ sýkýcý olabilir. Yürüyüþ esnasýnda küçük bir radyo ya da walkman dinlemek yararlý olabilir. Sert havalarda yürüyüþler kapalý büyük alýþveriþ merkezlerinde yapýlabilir. Yürüyüþ sonunda süre, mesafe ve nabýz sayýsý gibi parametreler günlük olarak kaydedilmelidir.
b)Yüzme ve su içi egzersizler:
Þiddetli OP’da, eðer kardiyovasküler durumun düzelmesi endike ise yüzme veya su içinde basitçe yürüme iyi ve baþlangýç için emniyetli olabilir. Ýmmobil hastalar da antigravite egzersizlerine baþlamadan önce su içi egzersizlerden yarar görebilirler. Yüzme üst ve alt ekstremitelerin yanýsýra sýrt ve karýn kaslarýný çalýþtýrýr. Stil önemli deðildir ancak hastanýn daha önceden yüzme bilmesi gerekir. Yeni baþlayan biri çok fazla enerji sarfedeceðinden bu aktivite uygun deðildir.
c)Bisiklet:
Yol bisikleti ya da sabit bisiklet olabilir. Her durumda bisiklete binerken dik duruþa, sele yüksekliðine, hýz ve direnç parametrelerine dikkat etmek gerekir. Hastaya nabýz saymasý ve aþýrý yüklenmelerden kendini korumasý öðretilmelidir.
d)Diðerleri:
Ýp atlama, koþma ve aerobik gibi egzersizler nisbeten zorlayýcý olduklarýndan ileri yaþtaki ve yerleþmiþ OP’u olan hastalara verilmemilidir. Bahçe iþleri, golf ve bowling yaþlý kiþiler tarafýndan benimsenmekle birlikte, dönerek ve eðilerek yapýlan fiziksel aktiviteler vertebral kýrýklara neden olabileceðinden risk içermektedir. Fazla enerji harcamayý gerektiren sert danslar da zayýf kemiklere zarar verebilir.
B- ÖZEL EGZERSÝZLER:
Eklem hareket açýklýðýný arttýrýcý egzersizler, postür egzersizleri, pektoral germe egzersizleri, denge ve koordinasyon egzersizleri, omurga ekstansörlerini güçlendirici aðýrlýklý egzersizler, karýn kaslarýna izometrik egzersizler, derin solunum ve gevþeme egzersizleri ve kardiyovaskuler fitnes egzersizleri þeklindedir. Egzersizlere 5 dakikalýk ýsýnma ve germe ile baþlanýr, 5 dakikalýk soðuma egzersizleri ile bitirilir. OP’da hergün ya da haftada 3 gün yapýlan bu egzersizler yeterlidir. Ýzometrik kontraksiyonlar kalp hýzýný ve kan basýncýný izotonik egzersizlere göre daha fazla arttýrdýklarýndan kalp hastalarý için risk oluþtururlar.
Bu nedenlerle egzersizler kiþiye özel düzenlenmelidir. Ýyi planlanmalý, dinamik ve tekrarlý olmalý ve düzenli uygulanmalýdýrlar. Kemik kütlesini arttýrmak için mutlaka aðýrlýk taþýyýcý olmalýdýrlar. Daha önce egzersiz yapmamýþ olanlarda programa hafif egzersizlerle baþlanmalý ve yoðunluðu giderek arttýrýlmalýdýr. Yaþ ilerledikçe fiziksel kapasitenin azalmasý tüm hastalar için standart bir rehabilitasyon programý uygulama olanaðýný ortadan kaldýrýr.
