x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Diþ Hekimlerinde En Sýk Görülen Rahatsýzlýklar
Duruþ bozukluklarý; Öne eðik çalýþma, boynun öne ya da yana eðik tutulmasý, kolun belli pozisyonlarda uzun süre tutulmasý, sürekli ayakta durma veya oturma. Kas iskelet sistemi rahatsýzlýklarý kadýnlarda daha sýk görülür.
Depresyon: Kas iskelet sistemi rahatsýzlýklarý ile birlikte görülür.
Kontakt dermatitler nispeten daha az görülür ve daha az risklidir.
Önlemek için neler yapýlabilir?
Çalýþma ortamýnýn hekime göre tasarlanmasý. Çalýþma ortamýnýn boya uygun olmasý, hasta üzerine eðilinmemeli, kalça ve dizler 90° fleksiyonda olmalý, ayakta dururken bir ayak yükseðe konulmalý, sandalyenin ayak ve kol destekleri mutlaka olmalý, boyun hareketleri 15° yi aþmamalýdýr.
Aydýnlatmaya dikkat edilmelidir.
Aletler kolayca ulaþýlabilir yerlerde olmalýdýr.
Oturma ve ayakta durma dengeli bir þekilde daðýtýlmalýdýr.
Diþ hekimlerinin özellikle boyun ekstansorlarý, omuz elavatörleri, dirsek, el bileði ve parmak adalelerini düzenli olarak antrene etmeleri gereklidir.
Ayrýca iyi bir stres yönetimi programý olmalýdýr. Dengeli çalýþma, kendine vakit ayýrma, ortamýn nezaketi, sessizliði, huzurlu ve düzenli bir aile hayatý vs.
Ayrýca bu grup insanlarda tendinit, bel fýtýðý ve boyun fýtýðý gibi rahatsýzlýklar acil olarak tedavi edilmeli ve gerekli iþ modifikasyonlarý yapýlmalýdýr.
Ergonomi nedir?
Ýnsanla iþ arasýnda iliþkiyi tanýmlayan bir kavramadýr. Çalýþma mekanýnýn ve yapýlan iþin kiþinin özeliklerine uygun hale getirilmesidir. Doðru oturmak, doðru ayakta durmak, doðru görmek, eklemleri doðru kullanmak, iþe olan dikkati muhafaza etmek çok önemlidir.
Giriþ
Uzun sürelerle boyun fleksiyonda, üst kol abduksiyonda ve statik kas aktivitesi ile çalýþmak zorunda olan diþ hekimlerinde kas-iskelet sistemine ait yakýnmalarýn varlýðý kaçýnýlmazdýr. Bu sorunlar daha çok boyun, omuz, dirsek, el bileði ve bel bölgesine lokalize sorunlar olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Ayrýca uzun süre ayakta durma varis, lenfödem gibi dolaþým bozukluklarýna da zemin hazýrlamaktadýr.
Son yýllarda bu amaçlarla yapýlan çalýþmalarýn bir kaç tanesinin gözden geçirilmesi bile diþ hekimlerinde kas-iskelet sistemine ait sorunlarýn yaygýnlýðýný ve bunlarýn meslek yaþamý üzerindeki olumsuz etkilerini göstermektedir. Diþ hekimlerinde mesleðin getirdiði zorunlu, zaman zaman uygunsuz duruþ ve aþýrý kullaným nedeni ile torasik çýkýþ sendromu, periferik nöropatiler, repetetif hareket injurileri (tuzak nöropatileri), servikal spondiloz, myofasial aðrý sendromlarý, glenohumeral eklem osteoartrozu, lomber strain, lomber disk hernisi gibi günlük yaþam aktivitelerini kýsýtlayan, iþ ve sosyal verimi düþüren kas-iskelet sistemi hastalýklarý karþýmýza çýkar.
Boyuna Ait Mesleki Sorunlar
1. Myofasial aðrý sendromu: Servikal hassas tetik noktalar ve yansýyan aðrý ile karakterize bir tablodur. Kronik aðrý nedenleri arasýnda tanýsý en sýk konulan ve en çok rastlanan grubu oluþturur. Boyundan kola vuran aðrý, hareket zorluðu, kola yayýlan uyuþma hissi, yorgunluk gibi belirtiler vardýr.
2. Kas spazmý: Mesleki nedenlerle boynun uzun süreli fleksiyonu veya sýk rotasyonunu gerektiren durumlar kas kontraksiyonu sonucu boyun ve kolda aðrý, gerilme hissine ve zamanla foraminal darlýklara ve dejeneratif deðiþikliklere (spondiloz) yol açabilir.
3. Spondiloz: Aðrý, hassasiyet, hareket kýsýtlýlýðý, sabah tutukluðu en sýk rastlanýlan yakýnmalardýr, ileri servikal spondilozda osteofitlerin sinir köküne basýsý ile üst ekstremitelere yansýyan uyuþukluk hatta daha ciddi nörolojik bulgular ortaya çýkabilir.
Yapýlan çalýþmalar büro görevi yapanlarda C5 – C6, bedenen çalýþanlarda ise C6 – C7 tutulumunun daha sýk olduðu gösterilmiþtir.
Tanýsý anamnez, detaylý fizik muayene ve uygun radyografik tetkikler (direkt grafi, CT, MRI) ile konulan tablolarýn tedavisinde en önemli basamak kiþinin sorunu ile ilgili bilgilendirilmesidir. Sorunun çözümünde postüral nedenlerden kaynaklandýðýný bildiðimiz bu tablolarda medikal tedaviden (basit analjezikler, NSAÝÝ) daha önemli olan fizik tedavi uygulamalarý (yüzeysel sýcak, yüzeysel soðuk, derin ýsýtýcýlar, analjezik akýmlar, masaj, traksiyon) ve gevþetme, güçlendirme egzersizleri ile soruna yol açan zorlayýcý postürü olabildiðince modifiye edebilmektir.
Omuza Ait Mesleki Sorunlar
Torasik outlet sendromu (TOS): Toraksýn üst kýsýmda nörovasküler yapýlarýn kompresyonu sonucunda ortaya çýkan semptom kompleksidir Kompresyonun lokalizasyonu ve basý altýnda kalan yapýlara baðlý olarak klinik bulgular ortaya çýkar. Torasik çýkýþ bölgesi klavikula tarafýndan supraklavikular, retroklavikular ve infraklavikular olmak üzere 3 bölgeye ayrýlýr. Subklavian arter ve brakial pleksus bu 3 bölgede farklý nedenlerle basýya uðrayabilir. Diþ hekimlerinde TOS’a yol açabilecek neden bu yapýlarýn infraklavikular bölgede omuzun mesleki pozisyonu olan hiper abduksiyonuna baðlý olarak pektoralis minor tendonu ve korakoid çýkýntý altýnda komprese olabilmesidir.
En sýk görülen yakýnma omuz ve kol aðrýsýdýr, ilaveten pozisyonla ortaya çýkan uyuþma, güçsüzlük hissi bulunabilir. C8 ve T1 kökleri sýklýkla basýya uðradýðý için ulnar sinir alanýnda yanýcý aðrý ve uyuþma olabilir.
Muayenede hipoestezi, kas güçsüzlüðü ve atrofý saptanabilir, üst ekstremitede ödem, renk ve ýsý deðiþikliði olabilir. Taný özel muayene manevralarýnýn (+) sonuç vermesi ile konur.
Ciddi vasküler veya nörolojik bulgu yoksa tedavi konzervatiftir.
Hastanýn eðitimi, postür bozukluklarýnýn düzeltilmesi, doðru postür eðitimi, fizik tedavi ajanlarý ile tedavi ve egzersiz en etkili konservatif tedavi yaklaþýmlarýdýr.
El Bileðine Ait Sorunlar
1.Karpal Tünel Sendromu (KTS): Özellikle dolgu yaparken el bileðine binen yük (20 N) ve diðer tedaviler sýrasýnda el bileðinin zorlu fleksiyon ve ekstansiyonda tutulmasý diþ hekimlerinde repetitif hareket injurisi oluþturarak KTS oluþumuna yol açabilir.
KTS median sinirin el bileðinde karpal tünel içinde kompresyonu sonucu meydana gelen bir tablodur. Herhangi bir bireyde ortaya çýkabilirse de en sýk endüstri iþçileri ile hobisi veya iþi gereði tekrarlayýn bilek hareketi gerektiren iþlerde çalýþanlarda, vibrasyon oluþturan cihaz kullananlarda görülür. Kadýnlarda erkeklerden daha sýk görülür (2:1 – 7:1). Klinik semptomlar genelde sinsi baþlangýçlýdýr. Bazan major travma sonrasý ani baþlar. Erken bulgu median sinir innervasyon alanýnda yanma, karýncalanma, uyuþma þeklinde ortaya çýkar. Uyuþmayý aðrý izler. Yakýnmalar çoðunlukla gece ortaya çýkar ve hastayý uyandýrýr. Kiþi kolunu yukarý kaldýrarak veya elini sallayarak rahatladýðýný ifade eder. Aðrý ve parazteziye zamanla elin ince motor fonksiyonuna iliþkin bozukluklar eþlik edebilir. Tedavisi yapýlmayan KTS olgularýnda tenar kas atrofisi, belirgin motor kayýp, en hafif cisimlerin bile düþürülmesi bulgularý oluþur.
Taný en iyi anamnez ve fizik muayane ile konur. Elektrofizyolojik inceleme ancak þüphede kalýnýrsa yapýlmalýdýr. ENMG’yi altýn standart kabul eden yazarlarda vardýr.
En uygun ve etkili tedavi yöntemi el bileði aktivitelerinde uygun modifikasyon ve el bileðinin nötral pozisyonda splintlenmesidir. En azýndan bulgular yatýþýncaya kadar el bileðinde tekrarlayýcý aktivite çok kýsa süreli olmalý, hatta mümkünse hiç yapýlmamalýdýr. Bileðin ekstansiyon ve fleksiyonuna izin verilmemeli, nötral pozisyonda tutulmalýdýr. Splintleme ve hareket modifikasyonuna raðmen düzelme yoksa NSAÝÝ’lar, lokal steroid enjeksiyon, el bileðine US ve yüzeyel ýsý kullanýmý önerilir. Konzervatif tedavinin baþarýsýz olduðu durumlarda cerrahi dekompresyon gerekir.
2.Tetik parmak: Elin en sýk görülen tekrarlayýcý zorlanma yaralanmasýdýr. Fleksör sinovit tablosudur. Elin tekrarlayan kavrama aktiviteleri gibi aþýrý kullanýmý ile baþ parmak, orta parmak veya yüzük parmaðýnda ortaya çýkan stenozan tenosinovit MTP eklem üzerindeki fleksor tendon kýlýfýnda 1. anüler ligaman seviyesinde fibrozise neden olur. Stenoz bölgesinde tendon nodülü geliþir. Nodul ve/veya tendon kýlýfý kalýnlaþmasý mekanik olarak fleksör tendonun sinoviyal kýlýf içinde kaymasýný zorlaþtýrýr. Sonuçta aðrý ve tetik parmak oluþur.
Tedavide el aktivitelerinin modifikasyonu, lokal ýsý tedavisi, .egzersiz, NSAÝÝ önerilir. Gece atelleri ile tetik parmaðýn ekstansiyon pozisyonunda sabitlenmesi uyku sýrasýnda aðrýlý fleksiyonu önler. Etkilenen tendon kýlýfýna steroid enjeksiyonu etkili bir tedavi seçeneðidir. Nadiren cerrahi gerekir.
BELE AÝT MESLEKÝ SORUNLAR
Bel Aðrýsý; Toplumda bel aðrýsý sýklýðý % 80′ler civarýndadýr. 40 yaþýn üzerinde sýklýk yaklaþýk % 50 dir.
Bel aðrýlarýnýn büyük çoðunluðu bölgesel mekanik bir bozukluktan kaynaklanýr. Mekanik bel aðrýsý fiziksel aktivite ile uyarýlýr ve istirahatle hafifler, mekanik olmayanlar ise istirahatle artan, fiziksel aktivite ile azalan özellik gösterir. Bel aðrýsýnda spesifik etyolojiyi belirlemek kolay olmamakla birlikte aðýr yaþam koþullarý, vücut mekaniðinin yanlýþ kullanýmý, tekrarlayýcý hareketler, fiziksel kondüsyonun iyi olmamasý gibi faktörlerin bel aðrýsý oluþumunda rol oynadýklarý bilinmektedir.
Diþ hekimlerinde de çalýþma pozisyonunun getirdiði vücut mekaniðinin yanlýþ kullanýmý, tekrarlanan lomber fleksiyon ve rotasyon hareketleri mekanik bel aðrýsý nedeni olabilmektedir.
311 diþ hekiminde yapýlan bir araþtýrmada % 92′sinin oturarak % 8′inin ayakta çalýþtýðý tespit edilmiþtir.
Bel konusunda önemli bir otorite olan Nachemson’un intra diskal basýnç çalýþmalarýndan da bildiðimiz gibi ayakta iken intra diskal basýnç 100 kp iken oturma ile bu 140 kp’ye, oturduðunuz yerde öne eðilirseniz 175-180 kp’ye çýkmaktadýr. Dolayýsý ile orturarak çalýþmak diþ hekimlerinde ciddi intra diskal basýnç artýþýna yol açarak mekanik bel aðrýlarý içinde en önemlilerinden olan lomber disk herniasyonuna zemin hazýrlamaktadýr.
Konunun detaylarýna diðer bölümlerde ayrýntýlý olarak anlatýldýðý için girilmeyecektir. Fakat aðrýya maruz kalabilecek kiþilere öneriler þunlar olacaktýr:
Kiþilerin % 80′i yaþam boyunca en az bir kez bel aðrý ataðý geçirir.
Çoðu mekanik kaynaklýdýr.
% 80 – 90′i yapýlan tedaviden baðýmsýz 6 haftada iyileþir.
% 25 – 50′sinde ilk yýl içinde yeni atak oluþur.
Hem hekim – hem hasta için tedavi süresince sað duyulu olmak esastýr.
Tedavide alýþkanlýk yapan ilaç ve ani verilen cerrahi kararýndan kaçýnýlmalýdýr.
Hastalarýn sadece % 1-5′inde cerrahi endikasyon vardýr.
Tedavi programlarý mutlaka hastaya spesifik olmalý ve hastadaki durum deðiþikliklerine göre modifiye edilmelidir.
Bel aðrýsý nedeni ile iþten uzak kaldýkça iþe geri dönme ihtimali azalacaðýndan mümkün olduðunca erken iþe dönme konusunda hasta motive edilmelidir.
Bu bilgiler ýþýðý altýnda bel aðrýsý olan kiþi mutlaka doðru uzman hekime baþvurmalý ve uygun tedaviyi almalýdýr.
Uygun tedavi de en önemli konu kiþinin aðrý oluþturan aktiviteleri olabildiðince modifiye ederek yaþamýný sürdürmesinin saðlanmasýdýr. Ayrýca fizik tedavi ajanlarý, egzersiz programlarý temel tedaviyi oluþturur.
Tüm verilen bilgilere ilaveten yapýlan bir çok çalýþmada kadýn diþ hekimlerinde kas-iskelet sistemi yakýnmalarýnýn daha çok olduðu gösterilmiþtir.
Bunun sebebininde kadýnlarýn ev iþleri, aile sorumluluðunu daha fazla oranda üstlenmiþ olmalarýnýn getirdiði ilave yük ve iskelet ve kas yapýsýnýn daha narin olmasý olduðu kanýsýna varýlmýþtýr.
Sonuç olarak, diþ hekimlerinde kaçýnýlmaz olan uygunsuz postürün ciddi kas-iskelet sistemi sorunlarýna yol açmamasýnýn saðlanabilmesi için;
Diþ hekimlerine kas-eklem-tendonlarýný aþýrý zorlamamalarý için “vücutlarýnýn farkýnda olma hissi” verilmelidir.
Fiziksel fitnesi arttýrýcý yöntemler uygulanmalýdýr.
Çalýþma koþullarýna, daha çok eðilinilmelidir.
Zararlý psikososyal stres etkenler en aza indirgenmelidir.
Hangi prosedürlerin (dolgu, köprü gibi) yakýnmalarý arttýrdýðý belirlenerek dental prosedür komponentleri ile ilgili ileri araþtýrmalar yapýlmalýdýr.
Dental gereçlerin ergonomik dizaynlarýný geliþtirmede ileri araþtýrmalar yapýlmalýdýr.
Duruþ bozukluklarý; Öne eðik çalýþma, boynun öne ya da yana eðik tutulmasý, kolun belli pozisyonlarda uzun süre tutulmasý, sürekli ayakta durma veya oturma. Kas iskelet sistemi rahatsýzlýklarý kadýnlarda daha sýk görülür.
Depresyon: Kas iskelet sistemi rahatsýzlýklarý ile birlikte görülür.
Kontakt dermatitler nispeten daha az görülür ve daha az risklidir.
Önlemek için neler yapýlabilir?
Çalýþma ortamýnýn hekime göre tasarlanmasý. Çalýþma ortamýnýn boya uygun olmasý, hasta üzerine eðilinmemeli, kalça ve dizler 90° fleksiyonda olmalý, ayakta dururken bir ayak yükseðe konulmalý, sandalyenin ayak ve kol destekleri mutlaka olmalý, boyun hareketleri 15° yi aþmamalýdýr.
Aydýnlatmaya dikkat edilmelidir.
Aletler kolayca ulaþýlabilir yerlerde olmalýdýr.
Oturma ve ayakta durma dengeli bir þekilde daðýtýlmalýdýr.
Diþ hekimlerinin özellikle boyun ekstansorlarý, omuz elavatörleri, dirsek, el bileði ve parmak adalelerini düzenli olarak antrene etmeleri gereklidir.
Ayrýca iyi bir stres yönetimi programý olmalýdýr. Dengeli çalýþma, kendine vakit ayýrma, ortamýn nezaketi, sessizliði, huzurlu ve düzenli bir aile hayatý vs.
Ayrýca bu grup insanlarda tendinit, bel fýtýðý ve boyun fýtýðý gibi rahatsýzlýklar acil olarak tedavi edilmeli ve gerekli iþ modifikasyonlarý yapýlmalýdýr.
Ergonomi nedir?
Ýnsanla iþ arasýnda iliþkiyi tanýmlayan bir kavramadýr. Çalýþma mekanýnýn ve yapýlan iþin kiþinin özeliklerine uygun hale getirilmesidir. Doðru oturmak, doðru ayakta durmak, doðru görmek, eklemleri doðru kullanmak, iþe olan dikkati muhafaza etmek çok önemlidir.
Giriþ
Uzun sürelerle boyun fleksiyonda, üst kol abduksiyonda ve statik kas aktivitesi ile çalýþmak zorunda olan diþ hekimlerinde kas-iskelet sistemine ait yakýnmalarýn varlýðý kaçýnýlmazdýr. Bu sorunlar daha çok boyun, omuz, dirsek, el bileði ve bel bölgesine lokalize sorunlar olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Ayrýca uzun süre ayakta durma varis, lenfödem gibi dolaþým bozukluklarýna da zemin hazýrlamaktadýr.
Son yýllarda bu amaçlarla yapýlan çalýþmalarýn bir kaç tanesinin gözden geçirilmesi bile diþ hekimlerinde kas-iskelet sistemine ait sorunlarýn yaygýnlýðýný ve bunlarýn meslek yaþamý üzerindeki olumsuz etkilerini göstermektedir. Diþ hekimlerinde mesleðin getirdiði zorunlu, zaman zaman uygunsuz duruþ ve aþýrý kullaným nedeni ile torasik çýkýþ sendromu, periferik nöropatiler, repetetif hareket injurileri (tuzak nöropatileri), servikal spondiloz, myofasial aðrý sendromlarý, glenohumeral eklem osteoartrozu, lomber strain, lomber disk hernisi gibi günlük yaþam aktivitelerini kýsýtlayan, iþ ve sosyal verimi düþüren kas-iskelet sistemi hastalýklarý karþýmýza çýkar.
Boyuna Ait Mesleki Sorunlar
1. Myofasial aðrý sendromu: Servikal hassas tetik noktalar ve yansýyan aðrý ile karakterize bir tablodur. Kronik aðrý nedenleri arasýnda tanýsý en sýk konulan ve en çok rastlanan grubu oluþturur. Boyundan kola vuran aðrý, hareket zorluðu, kola yayýlan uyuþma hissi, yorgunluk gibi belirtiler vardýr.
2. Kas spazmý: Mesleki nedenlerle boynun uzun süreli fleksiyonu veya sýk rotasyonunu gerektiren durumlar kas kontraksiyonu sonucu boyun ve kolda aðrý, gerilme hissine ve zamanla foraminal darlýklara ve dejeneratif deðiþikliklere (spondiloz) yol açabilir.
3. Spondiloz: Aðrý, hassasiyet, hareket kýsýtlýlýðý, sabah tutukluðu en sýk rastlanýlan yakýnmalardýr, ileri servikal spondilozda osteofitlerin sinir köküne basýsý ile üst ekstremitelere yansýyan uyuþukluk hatta daha ciddi nörolojik bulgular ortaya çýkabilir.
Yapýlan çalýþmalar büro görevi yapanlarda C5 – C6, bedenen çalýþanlarda ise C6 – C7 tutulumunun daha sýk olduðu gösterilmiþtir.
Tanýsý anamnez, detaylý fizik muayene ve uygun radyografik tetkikler (direkt grafi, CT, MRI) ile konulan tablolarýn tedavisinde en önemli basamak kiþinin sorunu ile ilgili bilgilendirilmesidir. Sorunun çözümünde postüral nedenlerden kaynaklandýðýný bildiðimiz bu tablolarda medikal tedaviden (basit analjezikler, NSAÝÝ) daha önemli olan fizik tedavi uygulamalarý (yüzeysel sýcak, yüzeysel soðuk, derin ýsýtýcýlar, analjezik akýmlar, masaj, traksiyon) ve gevþetme, güçlendirme egzersizleri ile soruna yol açan zorlayýcý postürü olabildiðince modifiye edebilmektir.
Omuza Ait Mesleki Sorunlar
Torasik outlet sendromu (TOS): Toraksýn üst kýsýmda nörovasküler yapýlarýn kompresyonu sonucunda ortaya çýkan semptom kompleksidir Kompresyonun lokalizasyonu ve basý altýnda kalan yapýlara baðlý olarak klinik bulgular ortaya çýkar. Torasik çýkýþ bölgesi klavikula tarafýndan supraklavikular, retroklavikular ve infraklavikular olmak üzere 3 bölgeye ayrýlýr. Subklavian arter ve brakial pleksus bu 3 bölgede farklý nedenlerle basýya uðrayabilir. Diþ hekimlerinde TOS’a yol açabilecek neden bu yapýlarýn infraklavikular bölgede omuzun mesleki pozisyonu olan hiper abduksiyonuna baðlý olarak pektoralis minor tendonu ve korakoid çýkýntý altýnda komprese olabilmesidir.
En sýk görülen yakýnma omuz ve kol aðrýsýdýr, ilaveten pozisyonla ortaya çýkan uyuþma, güçsüzlük hissi bulunabilir. C8 ve T1 kökleri sýklýkla basýya uðradýðý için ulnar sinir alanýnda yanýcý aðrý ve uyuþma olabilir.
Muayenede hipoestezi, kas güçsüzlüðü ve atrofý saptanabilir, üst ekstremitede ödem, renk ve ýsý deðiþikliði olabilir. Taný özel muayene manevralarýnýn (+) sonuç vermesi ile konur.
Ciddi vasküler veya nörolojik bulgu yoksa tedavi konzervatiftir.
Hastanýn eðitimi, postür bozukluklarýnýn düzeltilmesi, doðru postür eðitimi, fizik tedavi ajanlarý ile tedavi ve egzersiz en etkili konservatif tedavi yaklaþýmlarýdýr.
El Bileðine Ait Sorunlar
1.Karpal Tünel Sendromu (KTS): Özellikle dolgu yaparken el bileðine binen yük (20 N) ve diðer tedaviler sýrasýnda el bileðinin zorlu fleksiyon ve ekstansiyonda tutulmasý diþ hekimlerinde repetitif hareket injurisi oluþturarak KTS oluþumuna yol açabilir.
KTS median sinirin el bileðinde karpal tünel içinde kompresyonu sonucu meydana gelen bir tablodur. Herhangi bir bireyde ortaya çýkabilirse de en sýk endüstri iþçileri ile hobisi veya iþi gereði tekrarlayýn bilek hareketi gerektiren iþlerde çalýþanlarda, vibrasyon oluþturan cihaz kullananlarda görülür. Kadýnlarda erkeklerden daha sýk görülür (2:1 – 7:1). Klinik semptomlar genelde sinsi baþlangýçlýdýr. Bazan major travma sonrasý ani baþlar. Erken bulgu median sinir innervasyon alanýnda yanma, karýncalanma, uyuþma þeklinde ortaya çýkar. Uyuþmayý aðrý izler. Yakýnmalar çoðunlukla gece ortaya çýkar ve hastayý uyandýrýr. Kiþi kolunu yukarý kaldýrarak veya elini sallayarak rahatladýðýný ifade eder. Aðrý ve parazteziye zamanla elin ince motor fonksiyonuna iliþkin bozukluklar eþlik edebilir. Tedavisi yapýlmayan KTS olgularýnda tenar kas atrofisi, belirgin motor kayýp, en hafif cisimlerin bile düþürülmesi bulgularý oluþur.
Taný en iyi anamnez ve fizik muayane ile konur. Elektrofizyolojik inceleme ancak þüphede kalýnýrsa yapýlmalýdýr. ENMG’yi altýn standart kabul eden yazarlarda vardýr.
En uygun ve etkili tedavi yöntemi el bileði aktivitelerinde uygun modifikasyon ve el bileðinin nötral pozisyonda splintlenmesidir. En azýndan bulgular yatýþýncaya kadar el bileðinde tekrarlayýcý aktivite çok kýsa süreli olmalý, hatta mümkünse hiç yapýlmamalýdýr. Bileðin ekstansiyon ve fleksiyonuna izin verilmemeli, nötral pozisyonda tutulmalýdýr. Splintleme ve hareket modifikasyonuna raðmen düzelme yoksa NSAÝÝ’lar, lokal steroid enjeksiyon, el bileðine US ve yüzeyel ýsý kullanýmý önerilir. Konzervatif tedavinin baþarýsýz olduðu durumlarda cerrahi dekompresyon gerekir.
2.Tetik parmak: Elin en sýk görülen tekrarlayýcý zorlanma yaralanmasýdýr. Fleksör sinovit tablosudur. Elin tekrarlayan kavrama aktiviteleri gibi aþýrý kullanýmý ile baþ parmak, orta parmak veya yüzük parmaðýnda ortaya çýkan stenozan tenosinovit MTP eklem üzerindeki fleksor tendon kýlýfýnda 1. anüler ligaman seviyesinde fibrozise neden olur. Stenoz bölgesinde tendon nodülü geliþir. Nodul ve/veya tendon kýlýfý kalýnlaþmasý mekanik olarak fleksör tendonun sinoviyal kýlýf içinde kaymasýný zorlaþtýrýr. Sonuçta aðrý ve tetik parmak oluþur.
Tedavide el aktivitelerinin modifikasyonu, lokal ýsý tedavisi, .egzersiz, NSAÝÝ önerilir. Gece atelleri ile tetik parmaðýn ekstansiyon pozisyonunda sabitlenmesi uyku sýrasýnda aðrýlý fleksiyonu önler. Etkilenen tendon kýlýfýna steroid enjeksiyonu etkili bir tedavi seçeneðidir. Nadiren cerrahi gerekir.
BELE AÝT MESLEKÝ SORUNLAR
Bel Aðrýsý; Toplumda bel aðrýsý sýklýðý % 80′ler civarýndadýr. 40 yaþýn üzerinde sýklýk yaklaþýk % 50 dir.
Bel aðrýlarýnýn büyük çoðunluðu bölgesel mekanik bir bozukluktan kaynaklanýr. Mekanik bel aðrýsý fiziksel aktivite ile uyarýlýr ve istirahatle hafifler, mekanik olmayanlar ise istirahatle artan, fiziksel aktivite ile azalan özellik gösterir. Bel aðrýsýnda spesifik etyolojiyi belirlemek kolay olmamakla birlikte aðýr yaþam koþullarý, vücut mekaniðinin yanlýþ kullanýmý, tekrarlayýcý hareketler, fiziksel kondüsyonun iyi olmamasý gibi faktörlerin bel aðrýsý oluþumunda rol oynadýklarý bilinmektedir.
Diþ hekimlerinde de çalýþma pozisyonunun getirdiði vücut mekaniðinin yanlýþ kullanýmý, tekrarlanan lomber fleksiyon ve rotasyon hareketleri mekanik bel aðrýsý nedeni olabilmektedir.
311 diþ hekiminde yapýlan bir araþtýrmada % 92′sinin oturarak % 8′inin ayakta çalýþtýðý tespit edilmiþtir.
Bel konusunda önemli bir otorite olan Nachemson’un intra diskal basýnç çalýþmalarýndan da bildiðimiz gibi ayakta iken intra diskal basýnç 100 kp iken oturma ile bu 140 kp’ye, oturduðunuz yerde öne eðilirseniz 175-180 kp’ye çýkmaktadýr. Dolayýsý ile orturarak çalýþmak diþ hekimlerinde ciddi intra diskal basýnç artýþýna yol açarak mekanik bel aðrýlarý içinde en önemlilerinden olan lomber disk herniasyonuna zemin hazýrlamaktadýr.
Konunun detaylarýna diðer bölümlerde ayrýntýlý olarak anlatýldýðý için girilmeyecektir. Fakat aðrýya maruz kalabilecek kiþilere öneriler þunlar olacaktýr:
Kiþilerin % 80′i yaþam boyunca en az bir kez bel aðrý ataðý geçirir.
Çoðu mekanik kaynaklýdýr.
% 80 – 90′i yapýlan tedaviden baðýmsýz 6 haftada iyileþir.
% 25 – 50′sinde ilk yýl içinde yeni atak oluþur.
Hem hekim – hem hasta için tedavi süresince sað duyulu olmak esastýr.
Tedavide alýþkanlýk yapan ilaç ve ani verilen cerrahi kararýndan kaçýnýlmalýdýr.
Hastalarýn sadece % 1-5′inde cerrahi endikasyon vardýr.
Tedavi programlarý mutlaka hastaya spesifik olmalý ve hastadaki durum deðiþikliklerine göre modifiye edilmelidir.
Bel aðrýsý nedeni ile iþten uzak kaldýkça iþe geri dönme ihtimali azalacaðýndan mümkün olduðunca erken iþe dönme konusunda hasta motive edilmelidir.
Bu bilgiler ýþýðý altýnda bel aðrýsý olan kiþi mutlaka doðru uzman hekime baþvurmalý ve uygun tedaviyi almalýdýr.
Uygun tedavi de en önemli konu kiþinin aðrý oluþturan aktiviteleri olabildiðince modifiye ederek yaþamýný sürdürmesinin saðlanmasýdýr. Ayrýca fizik tedavi ajanlarý, egzersiz programlarý temel tedaviyi oluþturur.
Tüm verilen bilgilere ilaveten yapýlan bir çok çalýþmada kadýn diþ hekimlerinde kas-iskelet sistemi yakýnmalarýnýn daha çok olduðu gösterilmiþtir.
Bunun sebebininde kadýnlarýn ev iþleri, aile sorumluluðunu daha fazla oranda üstlenmiþ olmalarýnýn getirdiði ilave yük ve iskelet ve kas yapýsýnýn daha narin olmasý olduðu kanýsýna varýlmýþtýr.
Sonuç olarak, diþ hekimlerinde kaçýnýlmaz olan uygunsuz postürün ciddi kas-iskelet sistemi sorunlarýna yol açmamasýnýn saðlanabilmesi için;
Diþ hekimlerine kas-eklem-tendonlarýný aþýrý zorlamamalarý için “vücutlarýnýn farkýnda olma hissi” verilmelidir.
Fiziksel fitnesi arttýrýcý yöntemler uygulanmalýdýr.
Çalýþma koþullarýna, daha çok eðilinilmelidir.
Zararlý psikososyal stres etkenler en aza indirgenmelidir.
Hangi prosedürlerin (dolgu, köprü gibi) yakýnmalarý arttýrdýðý belirlenerek dental prosedür komponentleri ile ilgili ileri araþtýrmalar yapýlmalýdýr.
Dental gereçlerin ergonomik dizaynlarýný geliþtirmede ileri araþtýrmalar yapýlmalýdýr.