Tüm Bölümler » Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon »
Ýþe Baðlý Üst Esktremite Kas Ýskelet Sistemi Hastalýklarý
x
Genel Bilgiler
x
x
x
x
x
Ýþe Baðlý Üst Esktremite Kas Ýskelet Sistemi Hastalýklarý
Kas Ýskelet Sistemi Hastalýklarý (KÝSH) geliþmiþ ve geliþmekte olan ülkelerde en önemli iþle ilgili saðlýk sorunlarý arasýndadýr. Bu hastalýklar kiþiye ýzdýrap vererek, günlük yaþam ve iþ ortamýnda fonksiyonlarý kýsýtla-yarak yaþam kalitesini olumsuz etkiler. Üretim ve iþ günü kaybý ve tazminat talepleri nedeniyle ekonomiyi de olumsuz etkileyen KÝSH’nýn maliyeti oldukça yüksektir. Erken taný konup uygun giriþimler ve tedavi yaklaþým-larýnýn planlanabilmesi için hekimler semptomlar, bulgular, risk faktörleri konusunda bilgilendirilmelidir. Ýþe baðlý en sýk KÝSH bel aðrýsý ve birikimli travma hastalýklarý (BTH)’dýr.
Tekrarlamalý hareket hastalýklarý (repetitive motion disorders) tekrarlamalý gerilim yaralanmalarý (repetition strain injuries) veya iþe baðlý aþýrý kullaným yaralanmalarý (occupational overuse injuries) diye de adlandýralan TBH endüstride ve saðlýk bakým sektöründe son yýllarda gittikçe artan önem kazanmaktadýr. ABD’de tüm iþçi tazminat taleplerinin %50’inden fazlasý bu hastalýklar için yapýlmaktadýr.
Çeþitli cross-sectional epidemiolojik çalýþmalarda tekrarlamalý ve zorlayýcý hareketler yaparak çalýþanlarda BTH’nýn insidansýnda artma gösterilmiþtir. Bu hastalýklarýn oluþumunda tek bir etkenden ziyade birçok faktör birlikte rol oynamaktadýr. Tekrarlamalý, zorlayýcý hareketler, kötü postür, vibrasyon, ergonomik uygunsuzluk , iþ yeri memnuniyetsizliði, aþýrý ve ayný pozisyonda iþ yükü en önemli iþ ile ilgili risk faktörleridir.
SIK GÖRÜLEN ÝÞE BAÐLI YAYGIN BTH
El bileði ve ön kolda tendinit ve tenosinovit
Epikondilit
Omuzda bursit ve rotator kýlýf tendiniti
Karpal tünel sendromu
Ulnar sinir kompresyonu
Miyofasial sendromlar
El-kol vibrasyon sendromu
Torasik outlet sendromu
Bu hastalýklar arasýnda en fazla çalýþma karpal tünel sendromu konusunda yapýlmýþtýr.
BTH ÝÇÝN YÜKSEK RÝSKLÝ GRUPLAR
Montaj iþlerinde çalýþanlar
Gýda hazýrlama iþlerinde çalýþanlar
Marketlerde çalýþanlar
Hastanelerde çalýþanlar
Bilgisayar operatörleri
Müzisyenler
Sporcular
DEÐERLENDÝRME
Deðerlendirmeye detaylý öykü alýnmasý ile baþlanýr. Ýþyerinde yaralanma veya kaza aný ve fiziksel bulgularýn iþe baðlý yaralanma veya hastalýkla ilgisi ve maruz kalýnan risk faktörleri detaylý bir sorgulama ile deðerlendirilir.
Çalýþanýn iþini sevmesi ve algýlamasýnýn yaralanma, iyileþme ve iþe dönmeyi önemli derecede etkilediði göz önünde tutulur.
Çalýþanýn yaþam þekli, gelecekle ilgili planlarý deðerlendirilir.
Ýyileþmeyi etkileyebilecek birlikte bulunabilen diðer hastalýklar, psikolojik durum, ilaç alkol, sigara kullanýmý deðerlendirilir.
Dikkatli bir fizik muayene ile genel saðlýk ve nöromuskuloskletal sistem deðerlendirilir. Hareket açýklýðý, lokal duyarlýlýk, kas gücü, refleksler ve duyuya bakýlýr.
Tanýyý doðrulamak için direkt radyolojik tetkik, CT, MRI, labrotuvar testleri veya elektrodiagnostik testler gerekebilir. Bu testlerin spesifik indikasyonlar için kullanýlmasý ve aþýrý kullanýmlarýndan sakýnýlmasý uygun olur.
Deðerlendirme tamamlandýktan sonra hastaya açýk ve anlaþýlýr þekilde hastalýðý anlatýlýr ve tedavi ve iþe dönüþ planý yapýlýr.
TEDAVÝ YAKLAÞIMLARI
BTH’lý çalýþan için tedavi planý kiþinin spesifik gereksinimlerine göre yapýlýr. Bazý hastalar akut dönemde tedavi yaklaþýmlarýna cevap vere-rek kýsa sürede iþe döner. Bazen hastalýk kronikleþerek iþe dönüþ güçleþir. Belirli bir süre içinde konvansiyonal tedaviye cevap vermeyen hastalarda multidisipliner rehabilitasyon yaklaþýmý uygundur.
BTH’lý çalýþanýn rehabilitasyonunda amaç semptomlarý kontrol altýna alarak kronikleþmeyi önlemek ve mümkün olduðunca erken üretken ve aktif iþ yaþamýna dönmeyi saðlamaktýr. Ýþten uzak kaldýkça iþe dönüþün güçleþtiði, bir süre sonra ise, mümkün olmadýðý göz önünde bulundurul-malýdýr. Erken iþe dönüþ, fiziksel ve mental uyumuda iyileþtirmektedir.
Akut dönemde RICE tedavi yaklaþýmý (rest, ice, compression, elevation) önerilir. Aðrý ve diðer semptomlarýn kontrolünde ilaç, fizik tedavi modalitelerinin, splintlerin kullanýmý oldukça yararlýdýr.
EK 1:
Uzun süreli istirahat ve immobilizasyonun kondisyonu bozarak sakatlýðý kolaylaþtýrdýðý göz önünde bulundurularak erken dönemde özel güçlendirme ve fleksibilite egzersizlerine baþlanýr. Daha sonra tüm kas iskelet sistemine ve kardiyorespiratuvar endüransý iyileþtirmeye yönelik egzersizler verilir.
Ýþ yeri analizi, iþ organizasyonu ile ergonomik modifikasyonlarýn saðlanmasý sonrasý mümkünse eski iþe dönüþ saðlanmalýdýr. Genellikle iþe dönüþ öncesi, hatta erken giriþim döneminden itibaren hafifletilmiþ veya modifiye edilmiþ iþe dönüþ önerilir. Birçok iþverenin olumlu yaklaþma-masýna raðmen, hafifletilmiþ modifiye iþ olanaðýnýn saðlanmasýnýn maliyet etkinliði gösterilmiþtir.
Kronikleþmiþ BTH’lý çalýþana multidisipliner rehabilitasyon yaklaþýmý ekip çalýþmasýný gerektirir. Bir koordinatörün yönetiminde doktor, fizyoterapist, iþle ilgili terapist, psikolog, ergonomist, iþveren, sigortacý ve gerektiðinde avukatýn katýlýmý ile oluþan ekip kendi içinde ve hasta, ailesi ile yakýn iletiþim ve iþbirliði içinde çalýþýr. Kronikleþmiþ hastaya yaklaþýmda work conditioning, work hardening programlarý önemli rol oynamaktadýr. Oldukça pahalý olan bu programlarýn etkinliði konusunda kontrol gruplu ve uzun dönem izlemeli, yeterince çalýþma yapýlmamýþ olmasýna raðmen iyi seçilmiþ uygun hastalarda iþe dönüþ oraný %80-85 olarak verilmektedir.
BTH’lý çalýþana rehabilitasyon ve multidisipliner yaklaþýmlarda eðitim önemli yer tutmaktadýr. Eðitim programlarýnýn baþlýca kompo-nentleri tekrar yaralanmayý önlemek için vücudun ve ekstremitenin uygun kullanýmýnýn öðretilmesi, iþ planlanmasý, ergonomik iyileþtirme önerileri yapýlmasý, relaksasyon ve stres yönetiminin saðlanmasý ve saðlýklý yaþam stilinin benimsetilmesidir.
Kas Ýskelet Sistemi Hastalýklarý (KÝSH) geliþmiþ ve geliþmekte olan ülkelerde en önemli iþle ilgili saðlýk sorunlarý arasýndadýr. Bu hastalýklar kiþiye ýzdýrap vererek, günlük yaþam ve iþ ortamýnda fonksiyonlarý kýsýtla-yarak yaþam kalitesini olumsuz etkiler. Üretim ve iþ günü kaybý ve tazminat talepleri nedeniyle ekonomiyi de olumsuz etkileyen KÝSH’nýn maliyeti oldukça yüksektir. Erken taný konup uygun giriþimler ve tedavi yaklaþým-larýnýn planlanabilmesi için hekimler semptomlar, bulgular, risk faktörleri konusunda bilgilendirilmelidir. Ýþe baðlý en sýk KÝSH bel aðrýsý ve birikimli travma hastalýklarý (BTH)’dýr.
Tekrarlamalý hareket hastalýklarý (repetitive motion disorders) tekrarlamalý gerilim yaralanmalarý (repetition strain injuries) veya iþe baðlý aþýrý kullaným yaralanmalarý (occupational overuse injuries) diye de adlandýralan TBH endüstride ve saðlýk bakým sektöründe son yýllarda gittikçe artan önem kazanmaktadýr. ABD’de tüm iþçi tazminat taleplerinin %50’inden fazlasý bu hastalýklar için yapýlmaktadýr.
Çeþitli cross-sectional epidemiolojik çalýþmalarda tekrarlamalý ve zorlayýcý hareketler yaparak çalýþanlarda BTH’nýn insidansýnda artma gösterilmiþtir. Bu hastalýklarýn oluþumunda tek bir etkenden ziyade birçok faktör birlikte rol oynamaktadýr. Tekrarlamalý, zorlayýcý hareketler, kötü postür, vibrasyon, ergonomik uygunsuzluk , iþ yeri memnuniyetsizliði, aþýrý ve ayný pozisyonda iþ yükü en önemli iþ ile ilgili risk faktörleridir.
SIK GÖRÜLEN ÝÞE BAÐLI YAYGIN BTH
El bileði ve ön kolda tendinit ve tenosinovit
Epikondilit
Omuzda bursit ve rotator kýlýf tendiniti
Karpal tünel sendromu
Ulnar sinir kompresyonu
Miyofasial sendromlar
El-kol vibrasyon sendromu
Torasik outlet sendromu
Bu hastalýklar arasýnda en fazla çalýþma karpal tünel sendromu konusunda yapýlmýþtýr.
BTH ÝÇÝN YÜKSEK RÝSKLÝ GRUPLAR
Montaj iþlerinde çalýþanlar
Gýda hazýrlama iþlerinde çalýþanlar
Marketlerde çalýþanlar
Hastanelerde çalýþanlar
Bilgisayar operatörleri
Müzisyenler
Sporcular
DEÐERLENDÝRME
Deðerlendirmeye detaylý öykü alýnmasý ile baþlanýr. Ýþyerinde yaralanma veya kaza aný ve fiziksel bulgularýn iþe baðlý yaralanma veya hastalýkla ilgisi ve maruz kalýnan risk faktörleri detaylý bir sorgulama ile deðerlendirilir.
Çalýþanýn iþini sevmesi ve algýlamasýnýn yaralanma, iyileþme ve iþe dönmeyi önemli derecede etkilediði göz önünde tutulur.
Çalýþanýn yaþam þekli, gelecekle ilgili planlarý deðerlendirilir.
Ýyileþmeyi etkileyebilecek birlikte bulunabilen diðer hastalýklar, psikolojik durum, ilaç alkol, sigara kullanýmý deðerlendirilir.
Dikkatli bir fizik muayene ile genel saðlýk ve nöromuskuloskletal sistem deðerlendirilir. Hareket açýklýðý, lokal duyarlýlýk, kas gücü, refleksler ve duyuya bakýlýr.
Tanýyý doðrulamak için direkt radyolojik tetkik, CT, MRI, labrotuvar testleri veya elektrodiagnostik testler gerekebilir. Bu testlerin spesifik indikasyonlar için kullanýlmasý ve aþýrý kullanýmlarýndan sakýnýlmasý uygun olur.
Deðerlendirme tamamlandýktan sonra hastaya açýk ve anlaþýlýr þekilde hastalýðý anlatýlýr ve tedavi ve iþe dönüþ planý yapýlýr.
TEDAVÝ YAKLAÞIMLARI
BTH’lý çalýþan için tedavi planý kiþinin spesifik gereksinimlerine göre yapýlýr. Bazý hastalar akut dönemde tedavi yaklaþýmlarýna cevap vere-rek kýsa sürede iþe döner. Bazen hastalýk kronikleþerek iþe dönüþ güçleþir. Belirli bir süre içinde konvansiyonal tedaviye cevap vermeyen hastalarda multidisipliner rehabilitasyon yaklaþýmý uygundur.
BTH’lý çalýþanýn rehabilitasyonunda amaç semptomlarý kontrol altýna alarak kronikleþmeyi önlemek ve mümkün olduðunca erken üretken ve aktif iþ yaþamýna dönmeyi saðlamaktýr. Ýþten uzak kaldýkça iþe dönüþün güçleþtiði, bir süre sonra ise, mümkün olmadýðý göz önünde bulundurul-malýdýr. Erken iþe dönüþ, fiziksel ve mental uyumuda iyileþtirmektedir.
Akut dönemde RICE tedavi yaklaþýmý (rest, ice, compression, elevation) önerilir. Aðrý ve diðer semptomlarýn kontrolünde ilaç, fizik tedavi modalitelerinin, splintlerin kullanýmý oldukça yararlýdýr.
EK 1:
Uzun süreli istirahat ve immobilizasyonun kondisyonu bozarak sakatlýðý kolaylaþtýrdýðý göz önünde bulundurularak erken dönemde özel güçlendirme ve fleksibilite egzersizlerine baþlanýr. Daha sonra tüm kas iskelet sistemine ve kardiyorespiratuvar endüransý iyileþtirmeye yönelik egzersizler verilir.
Ýþ yeri analizi, iþ organizasyonu ile ergonomik modifikasyonlarýn saðlanmasý sonrasý mümkünse eski iþe dönüþ saðlanmalýdýr. Genellikle iþe dönüþ öncesi, hatta erken giriþim döneminden itibaren hafifletilmiþ veya modifiye edilmiþ iþe dönüþ önerilir. Birçok iþverenin olumlu yaklaþma-masýna raðmen, hafifletilmiþ modifiye iþ olanaðýnýn saðlanmasýnýn maliyet etkinliði gösterilmiþtir.
Kronikleþmiþ BTH’lý çalýþana multidisipliner rehabilitasyon yaklaþýmý ekip çalýþmasýný gerektirir. Bir koordinatörün yönetiminde doktor, fizyoterapist, iþle ilgili terapist, psikolog, ergonomist, iþveren, sigortacý ve gerektiðinde avukatýn katýlýmý ile oluþan ekip kendi içinde ve hasta, ailesi ile yakýn iletiþim ve iþbirliði içinde çalýþýr. Kronikleþmiþ hastaya yaklaþýmda work conditioning, work hardening programlarý önemli rol oynamaktadýr. Oldukça pahalý olan bu programlarýn etkinliði konusunda kontrol gruplu ve uzun dönem izlemeli, yeterince çalýþma yapýlmamýþ olmasýna raðmen iyi seçilmiþ uygun hastalarda iþe dönüþ oraný %80-85 olarak verilmektedir.
BTH’lý çalýþana rehabilitasyon ve multidisipliner yaklaþýmlarda eðitim önemli yer tutmaktadýr. Eðitim programlarýnýn baþlýca kompo-nentleri tekrar yaralanmayý önlemek için vücudun ve ekstremitenin uygun kullanýmýnýn öðretilmesi, iþ planlanmasý, ergonomik iyileþtirme önerileri yapýlmasý, relaksasyon ve stres yönetiminin saðlanmasý ve saðlýklý yaþam stilinin benimsetilmesidir.