CÝNSEL BÝRLEÞME ÝLE BULAÞAN HASTALIKLAR ,

x

Genel Bilgiler

Giriş

CÝNSEL BÝRLEÞME ÝLE BULAÞAN HASTALIKLAR

A. KADINDA GONORE

Gonore, cinsel yolla bulaþan hastalýklar içinde en sýk rastlanan ve halk arasýnda ’’bel soðukluðu’’ adý verilen, Neisseria Gonore tarafýndan oluþturulan bir hastalýktýr. Son zamanda bütün dünyada gonorede artýþ görülmüþtür.

Gonore tedavi edilmediði takdirde eklemleri ve kalp kapaklarýný bile etkileyerek vücuda yayýlabilir. Gonoreli kadýnlarýn yarýdan çoðu semptom göstermez ya da semptomlar ihmal edilecek kadar hafif seyreder. Vaginal akýntý, idrarda yanma, adet dýþý kanamalar, iliþkiden sonra kanama gibi þikayetlere neden olabilir. Gonokok enfeksiyonu en fazla servikal kanal, üretra, rektum, farenks ve konjonktivayý kapsayan mukozal yüzeylere yerleþir. Hastalýk belirtileri genellikle mikrobun alýnmasýndan 2-3 gün sonra baþlar. Hastalýk alýndýktan sonra inkübasyon süresi 2-30 gün arasýnda deðiþir. Kadýnlarýn bir kýsmýnda pelvik inflamasyon (PID), yaygýn gonokok enfeksiyonu, artritis (eklem yeri iltihabý), kalp kasýnda enfeksiyon (kardiyomyopati) yaparak sistemik enfeksiyona neden olur. Gonore geçiren kadýnlarda geç sekeller olarak ortaya çýkabilen kýsýrlýk, dýþ gebelik, kronik aðrý þikayetleri gibi durumlar cerrahi tedavi gerektirebilir.

Gonore, birden çok kiþiyle iliþki kuran seksuel aktif kadýnlarda, siyah ýrkta, düþük sosyo-ekonomik durumlarda daha sýk görülür.

Gonokok enfeksiyonunda klinik: Enfeksiyon en sýk servixte oturduðundan pürülan akýntý olur ve ve serviks epiteli spekulum takma, smear alma iþlemleri sýrasýnda kolayca kanar. Ayrýca gonore etkeni üretra, Bartolin bezi ve Skene bezlerine de yerleþebilir. Ýdrarda yanma (disüri), sýk sýk idrara gitme (pollaküri), akýntý ve vulvar rahatsýzlýklar görülür. Bartolin bezinde apse yapabilir. Taný gram boyama ve kültür ile doðrulanýr.

Sevikal gonoreli kadýnlarýn yaklaþýk %15’inde üst genital sistem enfeksiyonu görülür. Tübalarda belirgin ödem, pyosalpinks (tübalarda pü toplanmasý), apse formasyonu oluþur. Bu hastalar, ilerde tubada týkanýklýk olacaðýndan sterilite (kýsýrlýk) þikayeti ile baþvururlar.

Gonokoklarýn kan yolu ile yayýlýmý sonucu, eklem yerlerine iltihap (artritis), döküntü, deri lezyonlarý ile seyreden yaygýn gonokok enfeksiyonu geliþir. Gonore rektumu tutarsa, rektal aðrý, akýntý ve kanama gibi semptomlar ortaya çýkar.

Yüksek risk popülasyonundaki gebelerin %2’sinde gonokok enfeksiyonu görülür; plasental zarlarda iltihap, su kesesinin erken açýlmasý, erken doðum, intrauterin geliþme geriliði gibi çeþitli hastalýklara neden olabiþir.

Taný: Gonore etkeni olan Neisseria Gonore, gram-negatif diplokoklardýr. Servikal ve üretral sekresyonlarýn gram boyanmasý ile mikroskop altýnda lokositler (beyaz küre) içinde gram-negatif diplokoklar olarak görülür. Akýntýdan kültür yapmak da çok önemlidir. Thayer-Martin besi yeri kültür için kullanýlmaktadýr. Kültürde gram-negatif diplokoklarýn görülmesi ile taný konur.

Tedavi: Tedavide üçüncü generasyon sefalosporinler (ceftriaxone v.s.), tetrasiklin gibi çeþitli antibiyotikler kullanýlýr. Gonore’de eþler de mutlaka incelenmeli, gonore tespit edilirse tedavi edilmelidir. Lubrikanlý kondom ile cinsel iliþki bu hastalýðýn azalmasýna neden olur. Enfekte bir anneden doðan yenidoðan bebeðin gözünde ophthalmia neonatorum denilen tehlikeli pürülan akýntýlý hastalýk ortaya çýkabilir.

B. KADINDA SYPHÝLÝZ (FRENGÝ)

Treponema Pallidum’un sebep olduðu kronik seyirli bulaþýcý bir hastalýktýr. Cinsel birleþme sýrasýnda, sýyrýk, yara gibi epitel lezyonlarýndan sproketalar girer. Klinikte temastan birkaç saat sonra lenf yollarýyla kana geçer.

1.Devre Sifiliz

Temastan 3-4 hafta sonra giriþ yerinde “þankr” teþekkül eder.

Þankr sert ve aðrýsýzdýr., küçük dudaklarda, anüste, mons pubiste, memede, dilde görülebilir. Kasýklardaki lenf bezleri þiþer. Lenf bezleri sert ve büyümüþtür, fakat hassas deðildir.

II.Devre Sifiliz

Temastan 60 gün sonra deri belirtileri ile II. devre baþlar. Papüllü, püstüllü, kýrmýzý deri lezyonlarý görülür. Ayrýca özellikle vulvada spiroketa’dan çok zengin “condylomata lata” denilen çok sayýda yuvarlak, sert lezyonlar belirir. Serolojik ve diðer testler bu dönemde artýk pozitif olur.

Latent (Gizli) Sifiliz: Vakalarýn %30’u þifa ile neticelendiði halde %30’unda ise yýllarca sürebilen latent devre baþlar. Latent sifilizde deri belirtileri kaybolur, yalnýz serolojik testler ile sifilizin varlýðý anlaþýlýr.

III. Devre Sifiliz

Geç Sifiliz Dönemi:Ortalarý yumuþak, yuvarlak kýsmen yüzeysel olan, ülsere, “gom” adý verilen lezyonlar oluþur. Gomda treponema yoktur ve enfekte edici deðildir. Vücudun herhangi bir yerinde gom görülebilir. Gomlar iç organlara da yerleþebilir. Sifiliz beyin dokusuna yerleþirse genel ve yaygýn nörolojik lezyonlar ortaya çýkar.

Konjenital Sifiliz: Sifilizli anneden fetüse geçen treponemalar fetüsü enfekte ederek tüm organlarýna yerleþirler ve fetüs ölür; gebeliðin ikinci yarýsýnda düþükler meydana gelir “sifiliz fötalis”.

Anneden geçen hastalýðýn virülansý çok fazla deðilse bebek canlý doðar, fakat bu çocuklarda ikinci devre deri belirtileri, dalak büyüklüðü, aðýz çevresinde çatlaklar oluþur. Buna da “süt çocuðu sifilizi” denir. Annedeki hastalýðýn virülansý çok az ise çocukta sifiliz belirtileri 3-4 yaþýnda ortaya çýkar. Kesici diþlerin yarým ay þeklinde olmasý (Hutchinson diþleri), saðýrlýk, körlük gibi “beyin sifilizi” belirtileri görülür.

Teþhis: Sifilizin klinik tanýsý konulduktan sonra kesin teþhisi koyabilmek için genital lezyonlardan veya bölgesel lenf bezlerinden alýnan materyallarde, karanlýk alan mikroskopisinde, 8-10 düzenli kývrýmlarýyla Treponema Pallidumu görmek gerekir.

Ayrýca serolojik testler yapýlýr: Veneral-Disease-Rasearch-Laboratory testi (VDRL), Rapid plasma reagin testi(RPR), kompleman baðlama ve Treponema-immolizasyon testi (TPI), Floresan Treponamel Antikor Absorpsiyon testi (FTA absorpsiyon test) gibi testler ile sifiliz tanýsý ekarte edilir.

Tedavi: Sifilizin tedavisinde penisinin kullanýlýr. Penisiline allerjik olan hastalarda eritromisin, tetrasiklin kullanýlmaktadýr. Tedavi baþladýktan 24 saat sonra bulaþýcýlýk kaybolur. Sifiliz tanýsý alan kiþi kan baðýþýnda bulunmamalýdýr. Cinsel iliþki sýrasýnda kondom kullanýlmasý bu tür hastalýklarýn bulaþmasýný önler.

C. YUMUÞAK ÞANKR

Cinsel temas yolu ile geçen, inkübasyon dönemi 1-3 gün olan, Hemofilus Ducrey’in yapmýþ olduðu bir hastalýktýr. Etkeni gram negatif bir basildir. Basilin giriþ yerinde çapý 2 cm’ye kadar ulaþan, aðrýlý, yumuþak, altý oyuk, sýnýrlarý belirgin, bir veya birkaç adedi bir arada görülen ülserler oluþur. Ülserlerin ortaya çýkmasýndan birkaç hafta sonra tek taraflý “Bubon” adý verilen kasýk lenf bezlerinde aðrýlý þiþlikler meydana gelir. Üzerini örten deri kýrmýzýdýr. Tedavi edilmezse bu bezler kendiliðinden açýlýr ve buradan cerahat (pü) çýkar. Lenf bezleri tek olabileceði gibi birbirleri ile bitiþik hale de gelebilirler.

Teþhis:En çok sifiliz ile karýþýr. Fakat sifilizdeki lezyonlarýn aksine buradaki lezyonlar yumuþak ve aðrýlýdýr. Bu nedenle sifiliz için tetkikler de mutlaka yapýlmalýdýr.

Yumuþak þankr teþhisinde lezyonlardan alýnan materyale gram boyamasý yapýlarak, etken aranmalýdýr.

Tedavi: Bu hastalýðýn tedavisinde genellikle sulfanomidler kullanýlýr, gentamisin tetrasiklin tedavisini tavsiye edenler de vardýr.

D. AIDS (Acquired Immüno Deficiency Syndrom)

AIDS, sonradan kazanýlan immün (baðýþýklýk) yetmezlik sendromudur. Virüsün ilk defa Afrika’da yaþayan yeþil maymunlardan insanlara geçtiði saptanmýþtýr. Humman immunodeficiency virüs (HIV) adý verilen HIV I ve HIV II olmak üzere iki tür HIV virüsü tesbit edilmiþtir. Virüs bulaþtýktan sonra 3-6 ay içinde ancak kan tetkiki ile AIDS tespit edilebiliyor. AIDS teþhis ve tedavi edilmezse 10 yýl içinde gerçek anlamda hastalýk ortaya çýkýyor. Hastalýðýn prognozu çok kötüdür.

Baðýþýklýk sistemleri baský altýna girmiþ kimselerde görülen, son derece fýrsatçý ve öldürücü enfeksiyonlarý ve nadir görülen malign (habis) lezyonlarý kapsamýna alan bir hastalýktýr. HIV kan , sperm sývýsý, vaginal ve servikal salgýlar ve diðer vücut sývýlarýndan izole edilmiþtir. En çok kan ile temastan bulaþýr. AIDS’de T hücresi fonksiyonlarýnda anormallik söz konusudur. Fýrsattan yararlanarak araya giren enfeksiyon ajanlarý, deride, akciðerlerde, mide-barsak kanalýnda, santral sinir sisteminde çeþitli tahribatlar yaparak, organlarla ilgili hastalýklara, hatta ölüme neden olabilir.

1979 yýlýnda ABD’de KAPOSÝ sendromunda insidansýn artmasýndan sonra AIDS sendromu tarif edilmiþtir. Kaposi sendromu hýzla büyüyen, malign, radiorezistan karakterli bir tümördür.

Önceleri yalnýz homoseksüeller arasýnda yaygýn olduðu halde, bugün intravenöz ilaç kullananlarda, çocuklarda, hatta heteroseksüellerde de ortaya çýktýðý görülmüþtür. Defalarca kan ve kan ürünü transferi yapýlanlar ve immünosüpressif tedavi olanlar AIDS için primer riskli gruplardýr. Ýntravenöz ilaç kullananlarda, hemofili hastalýðý olanlarda, genetik yatkýnlýðý olanlarda, kortikosteroid gibi immün cevabý baskýlayýcý ilaç kullananlarda AIDS görülme oraný artar.

Taný: ELÝSA (enzym- linked immuno sorbent assay) yöntemi ile enfekte hastalarýn kanýnda HIV antikorlarýnýn gösterilmesi ile taný konur.

AIDS’in kliniði:

AIDS kliniði üç ayrý grupta inceleyebiliriz:

a) Ýnkübasyon devri: (Genellikle 3-6 ay devam eden semptomsuz dönem)

-Bulaþma olur.

-Semptom yoktur.

-5 yýl veya daha fazla da sürebilir.

b) AIDS’e baðlý kompleks (ARC):

-Yaygýn lenfadenopati:Lenf bezlerinde yaygýn büyüme.

-Ýþtahsýzlýk, ateþ, gece terlemesi, ishal, aðýrlýk kaybý gibi sistemik semptomlar

-Aðýzda kandidiazis, herpes zoster gibi alýþýlmamýþ, tekrarlayan enfeksiyonlar

c)AIDS tam olarak yerleþmiþse:

-Fýrsatçý enfeksiyonlar tekrarlar

-Kaposis sarkomu ve beyinde primer lenfomayý kapsayan nadir malignansiler görülür.

Toksoplazma, kandida albikans sonucu beyin apsesi, pnömoni, sepsis, kolitis, akciðer apsesi gibi aðýr hastalýk tablolarý oluþur. Özellikle akciðerlerde “Pneumocystis carinii pnömonisi” tespit edilir.

AIDS olgularý çoðu kez 20-45 yaþ arasýnda olan kimselerde görülür. AIDS’li annelerin emzirdikleri bebeklerine anne sütü yoluyla da virüsün geçtiði tespit edilmiþtir. AIDS’te malign oluþum ortaya çýkmýþsa prognoz kötü olup mortalite (ölüm oraný) %60-70 gibi çok yüksek oranda görülür.

Tedavi: Tam etkili antiviral (virüse karþý) ajan henüz geliþtirilememiþtir. Ýnterlökin II, alfa interferon, gamma interferon gibi çeþitli preparatlar araþtýrýlmýþ, kortikosteroid tedavisi pek baþarýlý sonuç vermemiþtir. Enfeksiyonlarýn tedavisi için uygun geniþ spektrumla antibiyotikler ve kemoterapatikler kullanýlmaktadýr. Bugün AIDS hastalarýna bir antiretroviral madde olan azidotimidin (AZT, Zidovudin) gibi ilaçlar verilmektedir.

Ýmmün yetersizliðin giderilebilmesi için taze kan, lökosit transfüzyonu ve immünoglobilin verilmektedir.

AIDS’ten korunma:

Kan ve kan ürünleri ile geçmesi nedeniyle, özellikle AIDS vakasýnýn sýk görüldüðü ülkelerden kan almamak, donörlere (kan veren kimse) çok dikkat etmek gerekir. Kan veren insanlar (donör) çok saðlýklý olmalýdýr. Kan alýnmadan önce bu insanlar esaslý bir anamnez alýnmalýdýr. Avrupa, Afrika, Asya gibi ülkelerde uzun zaman kalmýþ olanlardan, TIR þoförlerinden, I.V. yoldan uyuþturucu kullananlardan, öksürüðü, halsizliði, uzun süren ishali, lenfadenopatisi v.s. olanlardan kan alýnmamalýdýr.

AIDS hastalýðýnda bilinmesi gereken temel noktalar;

AIDS cinsel temas ve kan yoluyla geçer. Ayrýca hastalýðý taþýyan gebe kadýnlardan, doðacak çocuklarýna kan yolu ile geçebilir. Bugün için tedavisi hakkýnda çok yol katedilmiþ olmakla beraber halen çalýþmalar devam etmektedir.
Cinsel temasla bulaþmayý önlemek için, birden fazla kiþiyle, eþcinsel olan insanlar ile iliþkiden kaçýnmak, cinsel birliktelikte her iki partnerin de hastalýðý olmadýðýndan emin olmak ve herhangi bir þüphe varsa, prezervatif (kondom) kullanmak gerekir.
Kullanýlacak enjektör ve iðnelerin bir kez kullanýlýp atýlan cinsten olmasýna özen gösterilmelidir.
AIDS mikrobu almýþ kadýnlar gebe kalmamalýdýr.
Bütün aileler çocuklarýna AIDS’e yakalanmaktan nasýl sakýnacaklarýný öðretmelidirler.

x

Giriþ