x

Genel Bilgiler

Giriş

ÜREME ORGANLARININ TÜMÖRLERÝ

KADIN GENÝTAL ORGANLARININ TÜMÖRLERÝ

(KÝST, MYOM, KANSER)

 

Kadýn üreme organlarýnda devamlý olarak yapýsal deðiþiklikler meydana gelir. Hormonlarýn etkisi ile bir taraftan çoðalma, diðer taraftan gerileme fazlarý birbirini takip eder. Bu nedenle genital tümörlere daha fazla rastlanmaktadýr.

Bütün tümörleri benign (iyi huylu) ve malign (kötü huylu) tümörler olmak üzere iki grupta toplamak mümkündür. Benign baþlayan bir tümörde hayati tehlike olmadýðý halde, bu tümörlerin bir kýsmý zamanla malign hale dönüþerek tehlike sinyalleri verebilir.

A. VULVA TÜMÖRLERÝ

Vulva tümörleri önce iki büyük gruba ayrýlýr:

I .Vulvanýn Benign (Selim) Tümörleri

A. Vulvanýn Benign Kistik Tümörleri

a. Bartolin kanalý kisti

b. Sebase veya inklüzyon kistleri

c. Musinöz kist

d. Wolf kanalý kisti

e. Nuck kanalý kisti

f. Endometriozis

B. Vulvanýn Benign Solid Tümörleri

a. Fibroma

b. Lipoma

c. Candyloma acuminatum (verrucos lezyonlar)

d. Angioma

e. Hidroadenoma

f. Nevus

II. Vulvanýn Malign (Habis) Tümörleri

a. Vulva karsinomu

b. Malign melanom

 

I.Vulvanýn Benign Tümörleri

Vulvanýn benign tümörleri kistik ve solid tümörler olmak üzere iki grupta toplanýr. Yukardaki sýnýflamaya göre önce kistik tümörleri sonra solid tümörleri gözden geçirelim.

 A. Vulvanýn Benign Kistik Tümörleri

a. Bartolin kanalý kisti: Bartolin bezi kanalýnýn týkanmasý sonucu, bezin yaptýðý salgý dýþarý akamayacaðýndan, kistik bir þekil alýr. En çok gonokok, streptokok ve koli basili etkendir. Genellikle tek taraflý þiþlik görüldüðü halde, bazen iki taraflý da olabilir. Kist içinde kirli sarý renkli mukoid bir salgý vardýr.

Tedavi: Kistin çok çeþitli tedavi þekli mevcuttur. Kistin duvarý küçük bir insizyonla açýlarak etrafýndaki mukoza ile aðýzlaþtýrýlýr (marsupializasyon). Bu þekilde bezin salgýsý, bu delikten vagina giriþine akar. Tekrarlayan kistlerde gümüþ nitrat tedavisi ya da kisti cerrahi olarak çýkartmak gerekir.

b. Sebase (yað) veya inklüzyon kistler: Sebase kist en çok baþ ve boyun olmakla birlikte vücudun her bölgesinde görülebilen yað kistidir.

Labia majör ve minörün iç yüzlerinde bulunan sebase bezlerinin kanallarýnýn (yað follikülü kanalý) dýþ aðzýnýn týkanmasýyla birlikte follikülde üretilen yað dýþarý atýlamaz, birikir ve sebase kist oluþur. Bunlar peynirimsi sebase materyal ihtiva ederler. Kist içindeki yað dokusu zamanla enfekte olursa içinden kokulu bir materyal boþalýr.. Semptom vermiyorsa ve küçükse tedaviye gerek yoktur. Fakat çok büyükse ve tekrarlýyorsa lokal anestezi altýnda çýkarýlmalýdýr. Kist kavitesi epitel ile sýnýrlandýðý için inklüzyon kisti olarak da bilinir.

c.Müsinöz kistler: Muhtemelen embriyonik orjinli olup, labia minörün iç yüzünde veya üretra yakýnýnda bulunur. Çok zaman saplý ve çeþitli büyüklükte görülen kistik yapýdýr.

Tedavide: Kistin cerrahi olarak çýkartýlmasý gerekir.

500. Wolf kanalý kisti: Bu kistler mezonefrik kalýntýlardan meydana gelir ve vulvada nadiren

     görülür. Labium majörlerin orta kýsmýnda embriyonik artýk olarak kalan Wolf kanalý veya Gartner kanalýnýn kistik hale gelmesi ile oluþur. Cerrahi olarak çýkartýlmalýdýr.

e. Nuck Kanalý kisti (Hidrosel – Hydrocel): Round ligamentin labium majörlere ulaþtýðý yerde oluþan kisttir. Erkeklerde hydrocelin analoðudur.

f. Endometriozis: Vulvaya endometrium dokusunun yerleþmesi nadirdir. En sýk Bartolin kist veya apsesinin cerrahi tedavisi sýrasýnda endometrial hücrelerin Bartolin bezine yerleþtiði görülür. Her ay burada aðrýlý bir nodül oluþmasý Bartolin bezi endometriozisini düþündürmelidir.

B. Vulvanýn Benign Solid Tümörleri

a. Fibroma: Fibromalar vulvanýn bað dokusundan menþe alýrlar. En çok klitoris ve labiumlar üzerinde bulunur. Genel olarak küçük veya orta derecede büyüklüktedir. Nodül þeklinde veya fibroma pendulum adý verilen saplý bir fibrom þeklinde de olabilir. Üzeri düzgün veya yuvarlak olup , bazen çocuk baþý büyüklüðüne kadar ulaþabilir. Tedavisi cerrahidir.

b. Lipoma: Vulvada özellikle labia majörlerdeki yað dokusundan menþe alan, nadir görülen tümörlerdir. Fibroma ve lipoma en iyi mikroskopik inceleme ile ayýrt edilebilir. Tedavisi cerrahidir.

100. Kondiloma aküminata (Condyloma acuminatum): Verruköz lezyonlardýr. Etkeni cinsel yolla bulaþan virüs (HPV) olan, en çok perine ve anal bölgeye yerleþen papiller yapýda soluk pembe renkli, tümoral bir hastalýktýr. Ekseriya çok sayýda ve çeþitli büyüklükte görülür. Vulva, vagen, servikse hýzla yayýlma eðilimi vardýr. Vulvada görülen sekonder sifiliz lezyonu olan kondiloma lata ile karýþtýrýlmamalýdýr.

Condyloma acuminatum nadiren malign tümöre dönüþebilir.

Tedavi:Günümüzde küçük lezyonlarýn tedavisinde konizasyon, koterizasyon, triklorasetikasit, imikimod (siðil yükünü azaltan immün yanýt düzenleyici ilaç) kullanýlmaktadýr. Önceleri % 20’lik podophylin ve ayrýca 5FU (5florourasil) bazý vakalarda baþarýlý bir þekilde kullanýlmýþtýr. Büyük lezyonlarda cerrahi tedavi gerekir.

d. Angioma: Nadirdir. Özellikle konjenital hemangioma, idrar yaparken irritasyona neden olarak sorun çýkarabilir. Tedavisi cerrahidir.

e. Hidradenoma: Vulvanýn ter bezlerinden geliþen tümördür. Nadir görülür. Bazý vakalarda tümör üzerinde bulunan deri kýrmýzý, pürtüklü ve ülserleþmiþtir. Ekseriya labia majör iç yüzlerinde yerleþir. Tedavisi: Cerrahi olarak tümör çýkartýlýr.

f. Nevus: Vulvanýn önemli bir lezyonudur. Kadýnlarda malign melanomlarýn %7-10’u dýþ genital organlarda meydana gelir. Düz, geniþ, koyu renkli lezyonlardýr. Böyle lezyonlar biopsi alýnmaksýzýn geniþ bir þekilde cerrahi olarak çýkartýlmalýdýr.

Ayrýca, üretranýn dýþ aðzýnda, kýrmýzý renkli, saplý veya sapsýz karuncula üretra denilen oluþumu, lenf yollarýnýn enfeksiyonu ve lenf stazý ile birlikte olan elefantiasis vulva denilen tümörü ve en çok labium majör ve üretra etrafýnda görülen myomlarý da vulvanýn selim tümörleri içinde sayabiliriz.

II. Vulvanýn Malign Tümörleri

a. Vulva karsinomu: Uterus (serviks ve corpus) kanseri ve over kanserinden sonra üçüncü sýrada en sýk rastlanan pelvik kanser vulva karsinomudur. Kadýn genital karsinomlarý arasýnda vulva kanseri %3-4 oranýnda görülmektedir. En sýk 60-70 yaþlarý arasýnda görülür. En çok labium major ve labium minörlere lokalize olur. Vulvanýn her bölgesinde rastlanabilir.

Vulva kanserlerinin ortaya çýkmasýnda, uzun süren tahriþ, kaþýntý, vulvadaki beyaz lezyonlar, vulva papillomlarýnýn rolü büyüktür. Ayrýca kraurosis vulva, Bowen hastalýðý ve Paget hastalýðý gibi vulvadaki kanser öncüsü lezyonlar da vulva karsinomuna neden olmaktadýr.

Vulva karsinomu, papiller, ülseratif, nodüler þekilde olduðu gibi bazen karnabahar manzarasýnda da görülebilir. Vulvada baþlayan bu lezyon kemiklere kadar uzanabilir. Yayýlým, lenf yolu, komþuluk yolu ve kan yolu ile gerçekleþir. Akciðer, karaciðer, dalak gibi organlarda uzak metastazlar ortaya çýkabilir.

Klinikte önce sivilce þeklinde baþladýðý halde hastalýk kýsa zamanda ilerler. Erken devrede sadece kaþýntý varken zamanla ülserleþen lezyonda aðrýlar artar. Hatta aðrý kesici olarak narkotikleri kullanmak gerekir. Kendi haline býrakýlan vakalarda pis kokulu akýntý ve kanama olur. Enfeksiyon, kaþeksi ve ölüm görülür.

Teþhis için vulvada geçmeyen kýzarýklýk, siðil veya beyazýmtrak lekeler varsa vakit geçirmeden biopsi alýnarak, patolojiye göndermek gerekir.

Tedavisinde operatif tedavi, radyoterapi ve kemoterapi uygulanmaktadýr.

b. Malign melanom: Kadýnlarda habis melanomlarýn yaklaþýk %2-3’ü vulvadan köken alýr. Erken teþhis önemlidir. Tedavisi cerrahidir. Bazý vakalarda kemoterapi önerilmektedir.

Vulvadaki diðer habis tümörler arasýnda en çok endometrium kanseri olmak üzere, diðer organ kanserlerinin de vulvaya metaztas yaptýklarý görülebilir.

Vulva sarkomu oldukça nadirdir. Her organda metastaz yapabilir ve prognozu iyi deðildir.

 

B. VAGÝNA TÜMÖRLERÝ

Vagina tümörleri benign ve malign tümörleri olmak üzere iki gruba ayrýlýr:

I. Benign Vagina Tümörleri:

A. Benign Kistik Vagina Tümörleri:

a. Ýnklüzyon kistleri

b. Gartner kisti

c.Endometriozis

B. Benign Solid Vagina Tümörleri:

a. Fibrom

b.Kondiloma aküminata

II. Malign Vagina Tümörleri:

a. Vagen karsinomu (Primer ve sekonder vagen karsinomu)

b. Vagen sarkomu

c. Vaginal adenozis

 

I. Benign Vagina Tümörleri:

A. Benign Kistik Vagina Tümörleri:

a. Ýnklüzyon kistleri: Vagen çýkýþýna yakýn epizyotomi yerinde veya eski yýrtýklarýn bulunduðu yerde çok sýk rastlanan kistlerdir.

Doðum sýrasýnda oluþan perine yýrtýklarýndan ve cerrahi müdahaleden sonra vagen epitelinin içerde kalmasýyla oluþur. Bu kistler enfekte olup büyük boyutlara ulaþýrsa drenaj gerekir. Kist içine dökülen epitel birikintisi peynirimsi bir hal alýr.

b. Gartner kisti: Vagende Gartner (Mesonefrik) kanalý artýðýndan meydana gelen kistlerdir; ya vajen fornixlerinin mukoza yüzeyinde küçük tümsekler halinde bulunur ve þikayete neden olmaz veya orta çizgi üzerinde bulunur ve sistosele (vajen ön duvarýnýn prolabe olmasý sonucu idrar torbasýnýn aþaðýya sarmasý) benzer.

Kist duvarý kübik epitelle çevrilmiþ olup içinde sarý renkli mukoid yapýda bir salgý bulunur. Her iki kistin de tedavisi cerrahidir. Tekrar ihtimalini önlemek için kist tamamen çýkartýlmalýdýr.

c.Endometriozis: Genellikle Douglas boþluðunda bulunan endometriozisin bir uzantýsý olarak geliþir. Vagen arka fornixinde çýplak gözle, eski kanama odaklarýndan dolayý mavimsi renk almýþ oluþum halinde görülür.

 

B. Benign Solid Vagina Tümörleri:

Vagenin selim, solid tümörleri fibromyoma, polipler, papilloma ve kondiloma akiminatumdur.

a. Fibroma (fibromiyoma): Vagen duvarýndaki düz kas elemanlarý ve bað dokusundan oluþabilen tümörlerdir. Bir kýsmý ise uterus fundusundan menþe alan ve vagene uzanan intraligamenter uterus fibromiyomalarýdýr. Nadir görülür. Sarkoma (malign) dönüþme insidansý çok azdýr. Tedavisinde, tümörü cerrahi olarak çýkarmak gerekir.

b.Kondiloma aküminata: Vulvada, perinede, anüs etrafýnda, servikste görülen “condylomatosis’’ ile iliþkilidir. Bu lezyonlar gebelikle çok alevlenir. Viral orijinlidir. Vaginadaki yaygýn lezyonlar genel anestezi altýnda cerrahi olarak çýkartýlmalýdýr. Bazý vakalarda çeþitli kemoterapatik ilaçlar kullanýlýr.

II. Malign Vagina Tümörleri:

a. Vagen karsinomu

Primer ve sekonder vagen karsinomlarýný kapsar. Tüm kadýn genital organ karsinomlarýnýn %1-2’sini oluþturur.

Primer vagen karsinomu: En sýk 50-70 yaþlarýnda görülür. Sýk görülen semptom kanlý vaginal akýntýdýr ve bir çok vakada total vaginal prolapsus hastalýða eþlik eder. Hastalar idrarda yanmadan ve sýk sýk idrara gitmekten þikayet ederler.

Vagen karsinomu, üzeri nekroze, ülserleþmiþ papiler bir yapý gösterir. En çok komþuluk, lenfojen ve hematojen yolla yayýlýr.

Kesin taný lezyondan alýnan biopsinin patolojik incelenmesi ile konur.

Tedavi: Vagen karsinomlarý tedavisi cerrahidir. Cerrahi tedaviden fayda görülmeyen ilerlemiþ vakalarda ise radyoterapi kullanýlýr.

Sekonder vagen karsinomlarý: Primer karsinomlarýna göre daha sýk görülür. Endometrium, serviks, vulva karsinomlarýnýn vagene metastazlarý sonucu meydana gelir.

b. Vagen sarkomu: kanlý vaginal akýntý ile seyreden, üzümü andýran polipoid lezyondur. Buna Sarkoma botrioides adý verilir ve genellikle yaþamýn ilk 10 yýlýnda çocuklarda görülür. Komþu organlara, akciðerlere, kemiklere çok hýzlý metastaz yaparak, hastayý dramatik bir þekilde ölüme götürür.

Günümüzde erken taný cerrahi tedavi ve kemoterapi ile baþarýlý sonuçlar alýnmaktadýr.

100. Vaginal adenozis: Anneleri gebelikleri esnasýnda dietilstilbestrol (DES) kullanmýþ olan kýz çocuklarýnýn vageninde adenomatöz yapýlarýn bulunmasýna ’’vaginal adenozis’’ denir. Bu hastalýk DES sendromu olarak da bilinir. Genellikle gebeliklerinin ilk 8 haftasý içinde DES olan kadýnlarýn kýz çocuklarýnda görüldüðü halde 18. gebelik haftasýndan sonra bu ilacý kullananlarda görülmez. Risk altýndaki hastalarýn gözlenmesi ile vagende tespit edilen adenomun palpasyonu ve biopsi alýnmasý sonucunda spesmenin sitopatolojik deðerlendirilmesi ile taný konur. Tedavisi cerrahidir.

 

C. UTERUS TÜMÖRLERÝ

I-Uterusun Benign Tümörleri

a. Myomlar

b. Serviks polipleri

c. Korpus polipleri

II-Uterusun Malign tümörleri

a. Serviks kanseri

b. Korpus kanseri

c. Uterus sarkomlarý

 

I-Uterusun Benign Tümörleri

a. Myomlar

Uterusun en sýk rastlanan benign (selim) tümörü myomdur. Myom, düz kaslardan ibaret, sýnýrlarý belirgin, kapsülsüz bir tümördür. Bu tümör için fibromiyoma, fibroma, fibroid gibi terimler de kullanýlýr.

Ýndisansý: Otuzbeþ yaþýn üstünde bulunan kadýnlarýn dörtte birinde bu tümör bulunur. Uterus kas tabakasý içinde lokalize olan myomlara “intramüral myom”denir. Serozanýn altýnda bulunan ve “subseröz myom” adý verilen tümörler uterusun yüzeyinin girintili çýkýntýlý hissedilmesine neden olur. Subseröz myomun geniþ ligament içinde büyümesi ile “intraligamenter myom” lar oluþur. Endometrium altýnda bulunan myomlara da “submüköz myom” denir. Submüköz myomlar saplý ise servikal kanal veya vaginaya uzanabilir. Submüköz myomlar adet kanamasýnýn aþýrý olmasýna ve ara kanamalara neden olabilir..

Myomlar en çok uterusun kas dokusu içinde bulunur, uterusun þeklini bozar. Bazen 1 cm kadar küçük olduðu halde, bazen çok büyük boyutlara ulaþabilir. Tümörün, etrafýndaki myometrium dokusunu sýkýþtýrmasýndan ileri gelen kapsülü vardýr. Bu kapsül gerçek anlamda kapsül olmadýðýndan psödokapsül denir.

Tümörün myometriumdaki emriyoner immatür düz kas hücrelerinden veya myometriumdaki kan damarlarýnýn düz kasýndan köken aldýðýna dair çalýþmalar bildirilmiþtir.

Eðer gebelik, post menopozal atrofi, travma gibi nedenlerle tümörün kanlanmasý bozulacak olursa myomlarda dejeneratif deðiþiklikler meydana gelir. Bunun sonucunda myom içinde yer yer kistik alanlar (hatta bazen endometrial kaviteye yakýn olanlar gebelik kesesi ile bile karýþtýrýlabilir), kalsifikasyon alanlarý belirir.

Myomlarda yaðlý dejenerasyon olursa ancak mikroskopik olarak taný konur. Saplý bir myomun sapý etrafýnda dönmesi sonucu myom beslenemez ve nekroz geliþir; çýplak gözle myom et kýrmýzýlýðýnda görülür. Bu durumda hastada ateþ, aðrý, lökositoz görülebilir.

Myomun sarkoma (kansere) dönüþme insidansý %1’in altýndadýr.

Fizik bulgular: Myomun uterusta yerleþtiði yere göre, uterus duvarý irregüler yüzeyli normalden büyük olarak palpe edilir. Bazen saplý bir submüköz myomun sarvikal kanaldan gri-pembe düzgün yüzeyli bir kitle olarak dýþarý çýktýðý görülebilir. Buna “vagene doðmuþ myom” adý verilir. Uterusun simetrik büyümesi halinde gebeliði andýrabilir, fakat myomlu uterus, gebe uterusa göre serttir. Saplý subseröz myomlarý ise over tümöründen ayýrmak gerekir.

Semptomlar: Myomu olan kadýnlarda adetler normal olabileceði gibi myomun konumuna ve endometrial kaviteye basýsýna baðlý olarak çok fazla miktarda olabilir ve uzun sürebilir. Büyük myomlar idrar torbasýna baský yaparak sýk idrara çýkmaya ve idrar kaçýrmaya neden olur. Myomda dejenerasyon olursa aðrý ve hassasiyete yol açar. Hastalarda aþaðýya doðru basýnç hissi oluþur.

Gebelik ve myom: Gebelik esnasýnda myomlarýn boyutlarý büyür. Myoma baðlý fetüste geliþme bozukluklarý olabilir ve sezaryen gerekebilir. Uterus myomlarý antepartum ya da postpartum kanamalara neden olur.

Tedavi: Myomlar küçük ise ve kanama yapmýyorsa gözlenmelidir. Menopozdan sonra myomlarýn çok büyük bir kýsmý involüsyona uðrar. Myomlar 12-14 haftalýk gebelik cesametini de geçmemelidir. Büyük myomlar mutlaka cerrahi olarak çýkartýlmalýdýr. Bazý durumlarda rahmin total olarak çýkartýlmasý (histerektomi) gerekebilir. Sezaryen operasyonu sýrasýnda kanamayý durdurmak zor olacaðýndan myomu çýkarmaya çalýþmak doðru deðildir.

 

II- Uterusun Malign Tümörleri

a. Serviks kanseri

b. Korpus kanseri (endometriyum kanseri)

 

a. Serviks kanseri: Kadýn genital kanserinin %50’si serviks kanseridir. Serviks kanserleri en çok, portionun çok katlý yassý epitel hücresi ile servikal kanalýn silindirik epitelinin birleþtiði sýnýr bölgesinde geliþir. Yani serviksin externel os’u etrafýnda görülür. Serviks kanserlerinin %90’ý yassý epitel kanseri olduðu halde %10-15’i silindirik epitel kanseridir. Sosyo-ekonomik seviyesi düþük, birden çok cinsel partneri olan, temizliðine dikkat etmeyen kadýnlarda serviks kanseri daha çok görülmektedir.

Klinikte, servikal kanser, ülseratif, üzerinde nekrotik doku parçalarý bulunan, pürülan, kanlý, seröz pis kokulu akýntýsý olan bir tümör olarak görülür. Bu bölge hafif bir dokunma ile derhal kanar.

Servikal kanserin yayýlmasý: Servikal kanser komþu organlara, kardinal ligemente, endometrial kavitenin içine, lenfatik damarlara doðru yayýlým gösterir. Kan damarlarý invazyonu (yayýlýmý) ve lenfatik invazyon erken devrede bile görülebilir.

Servikal kanserin tanýsý: Hasta genellikle anormal kanama þikayeti ile baþvurduðunda, serviksteki kýrmýzý, çevresinden yüksek, kolay zedelenebilen, ülsere lezyondan derhal biopsi almak gerekir. Alýnan materyal patolojiye gönderilerek kesin taný histopatolojik olarak konulmalýdýr.

Biopsi almadan önce kolposkopik inceleme yapýlmasý, ondan sonra, þüpheli alanlardan biopsi alýnmasý daha doðrudur.

 

Servikal kanserde klinik evreleme:

FÝGO tarafýndan düzenlenen sýnýflamayý þöyle özetleyebiliriz.

Evre 0: Karcinoma in situ, ’’Ýntraepitelial karsinoma’’

Evre I: Karsinoma yalnýz serviks sýnýrlarý içinde (uterus cismine yayýlma da bu evreye girer).

Evre II: Karsinoma, serviks sýnýrlarýný taþar, fakat pelvis duvarýna ulaþmamýþtýr; vagina üst kýsýmlarýna (vagina alt 1/3 dýþýnda) yayýlým vardýr.

Evre III: Karsinoma, pelvis duvarýna ulaþýr. Tümör vaginanýn alt, üçte bir kýsmýný da etkisi altýna almýþtýr. Hidronefroz veya böbrek fonksiyonu bozulmasý bu evre kapsamýndadýr.

Evre IV: Karsinoma, pelvis dýþýna, mesane ve rektum mukozasýna yayýlmýþtýr.

Evre IV a: Tümörün komþu organlara yayýlmasý

Evre IV b:Uzak organlara yayýlmasý.

Servikal kanserin tedavisi: Evresine göre deðiþir. Evre 0 da hastanýn çocuk doðurma arzusu varsa konizasyon (portio amputasyonu), 40 yaþýný geçmiþ kadýnlarda ise uterus ve adnexleri total olarak çýkartmak gerekir.

Evre I servikal kanserde radikal histerektomi yapýlýr. Bu operasyon ile uterus, tübalar, overler, vaginanýn yukarý üçte biri ve iki yandaki parametriumlarýn tümünün ve lenf düðümlerinin çýkartýlmasý gerekir. Daha sonra cerrahi tedaviye radyoterapi ilave edilir.

Evre II,III ve IV servikal kanserlerde radyoterapi kullanýlýr.

Ýlerlemiþ vakalarda kesin kemoterapiden yararlanýlýr.

Servikal kanser, tedavinin ilk 24 ayý içinde %90 tekrarlar. Tedaviden sonra 5 yýl tekrarlamayan ve metastaz yapmayan vakalar iyi olmuþ demektir. Evre I %85, Evre II %50-%60, Evre III %30, Evre IV %5-%10 iyileþme oraný gösterir.

b. Corpus kanseri (endometrium kanseri): Corpus uterinin endometriumundan köken alan kanserlere, corpus kanseri veya endometrium kanseri adý verilir.

Endometrium kanseri özellikle adetten kesilen menopozdaki kadýnlarda görülen bir hastalýktýr. Corpus kanserine yakalanan kadýnlarýn ortalama yaþý 61’dir. Özellikle þiþman, hiç doðum yapmamýþ (nullipar), hipertansif ve diyabetli, polikistik ovaryumlarý olan kadýnlarda endometrium kanserine daha fazla rastlanýr. Genital organ kanserlerinin yaklaþýk %20’si endometrium kanseridir. Dýþardan hormon tedavisi alan kadýnlarda endometrial kanser riski artmaktadýr.

Patoloji: Endometrium karsinomu ya polip þeklinde veya endometrium kavitesinin herhangi bir yerinden baþlayabilir. Ýleri devrelerde uterus kavitesini tamamen doldurur. Kürtajda bol miktarda doku parçalarý dökülür. Gelen materyal patoloji labaratuvarýnda incelenir. Mikroskop altýnda endometrial glandlarýn sayýsýnýn çok arttýðý, biçimlerinin çok düzensiz olduðu görülür. Lezyon ilerledikçe kanser hücrelerine dönüþür ve uterusun kas tabakasý (myometrium) da invaze olur. Daha sonra lenf yollarýna geçer, serviksi içine alacak þekilde ilerler. Vasküler yayýlýmý ile akciðer ve karaciðer gibi organlara uzak metastazlar yapar.

Taný: Anormal uterus kanamasý olan kadýnlarda endometrial kanserden þüphelenilir. Bu kanamanýn deðerlendirilmesinde endometrial kavitenin ve serviksin ayrý ayrý küretajý (fraksiyone küretaj) gerekir. Böylece endometrium kanserinin servikse yayýlýp yayýlmadýðý tespit edilmiþ olur. Muayenede uterus büyük, yumuþak ve hassas olarak ele gelir.

Hastalýðýn evresi ne kadar yüksekse, klinik seyir o kadar hýzlýdýr, myometrial yayýlým ve metastaz insidansý o derece fazladýr.

FÝGO’nun endometrial karsinom sýnýflamasý:

Evre I: Endometrial adenokarsinoma ve myometrial yayýlma

Evre II: Servikal yayýlým

Evre III: Adnexlere, pelvise, aorta çevresine nodal metastaz

Evre IV: Mesane, rektuma yayýlma ve uzak metastaz.

Tedavi:Yeni baþlayan vakalarda operasyon gerektiði halde, çevre dokulara yayýlmýþ metastaz yapmýþ vakalarda radyoterapi ve kemoterapiden yararlanýlýr.

 

c. Uterus sarkomlarý

Uterus sarkomlarý nadir olup, tüm uterus tümörlerinin %3-%5’ini oluþturur. Endometriumdan köken alan endometrial sarkom, uterus kasýndan köken alan leiomiyasarkom olarak tanýmlanýr. Leiomiyasarkom en çok 40-50 yaþýndaki, endometrial sarkomlar ise yaklaþýk 60 yaþýndaki kadýnlarda daha çok görülür. Uterus sarkomunda aðrý ve karýnda kitle, sertlik sýk rastlanýr. Myom ile karýþabilir. Dilate olmuþ servikal kanaldan kolayca kanayabilen polipoid bir kitle dýþarý çýkabilir ve vaginal kanama tespit edilebilir. Taný koymak için bu kitleden doku örneði alarak patolojiye göndermek gerekir.

Özellikle endometrial sarkom daha hýzlý metastaz yaptýðýndan prognoz çok kötüdür.

Tedavi:Uterus sarkomu vakalarýnda total abdominal histerektomi (rahmin total çýkartýlmasý) ve beraberinde her iki adneksin (tüp ve yumurtalýklar) çýkartýlmasý gerekir. Ayrýca radyoterapi ve kemoterapi yöntemleri de kullanýlmaktadýr.

 

D. TUBA TÜMÖRLERÝ

Tuba uterina tümörleri önce benign ve malign tümörler olmak üzere ikiye ayrýlýr.

I. Tubanýn Benign Tümörleri:

a. Morgagni hidatidi: Fimbria yakýnýnda saplý kistlerdir.

b. Salpingitis istmika nodosa: Ýltihap sekelleridir. Tubanýn istmik bölgesinde bulunur.

c.Dermoid kistler, hemangiomalar, lenfanjiomalar gibi nadir rastlanan tümörler de tubanýn selim tümörleridir.

II. Tubanýn Malign Tümörleri:

a.Karsinoma

b.Metastatik tümörler

c.Sarkomlar

d.Koriokarsinom

 

a.Tuba karsinomu:Tubanýn en önemli tümörü karsinomdur, fakat son derece nadir rastlanýr. Tüm genital kanserlerin yaklaþýk %0,3’ünü oluþturur. Tuba karsinomu özellikle yaþlý (ortalama 55 yaþ), primer infertilitesi olan ve tuba iltihabý geçiren kadýnlarda daha sýk rastlanýr.

Klinik tablo:Tuba karsinomu sessiz seyreder. Ancak baþka bir nedenle operasyona alýnan kadýnlarda cerrahi gözlem sýrasýnda taný konur. Özellikle postmenopozal kadýnlarda, kanama, akýntý, aðrý ve karýnda gerginlik þikayetlerine neden olur.

Patoloji:Tuba karsinomasýnda akut ve kronik enfeksiyonlarda görülen hidrosalpinks veya piyosalpinks durumu gözlenir. Etrafýnda bulunan barsak ve yumurtalýk gibi organlar ile yapýþarak konglomerat teþkil edebilir. Tüba karsinomu da lenfatikler aracýlýðý ile metastaz yapar.

Tedavi:Uterusun, tubalarýn, overlerin hatta omentumun da bir kýsmý geniþ bir operasyon ile çýkartýlmalýdýr. Postoperatif dönemde radyoterapi ve kemoterapi denenmektedir.

Diðer organ metastazlarý, tüba sarkomlarý ve tuba uterina koriokarsinomasý çok nadir görülen malign lezyonlardýr. Özellikle tubal gebelikten sonra tuba uterina koriokarsinomasý geliþebilir.

 

E. OVER TÜMÖRLERÝ

Overler, östrojen, progesteron, androjen gibi çeþitli hormonlar salgýlamakta, bu hormonlarý birbirine dönüþtürmekte ve üremenin devamýný saðlamaktadýr.

Over tümörleri için bugüne kadar, çeþitli yazarlar tarafýndan histolojik, morfolojik ve klinik belirtileri göz önünde alýnarak bir çok sýnýflama yapýlmýþ fakat buna raðmen yetersiz bulunmuþtur. Çok çeþitli olan over tümörlerini kýsaca þu þekilde sýnýflandýrabiliriz:

I-Neoplazik Olmayan Over Kistleri

a-Follikül kisti

b-Corpus luteum kisti

c-Theca lutein kisti

d-Polikistik ovarium

e-Endometrial kist

f-Germinal inklüzyon kisti

II-Benign Over Tümörleri

a-Seröz kistler

b-Müsinöz kistler

c-Disgerminom

d-Brenner tümörü

e-Teratom

f-Over fibromu

III-Hormon Salgýlayan Over Tümörleri

a-Granüloza hücreli tümör

b-Teka hücreli tümör

c-Granüloza-Teka hücreli tümör

d-Sertoli-Leydig hücreli tümör

e-Luteoma

f-Gynandroblastoma

g-Struma ovari (over troidi)

h-Adrenokortikal tümör

IV-Diðer Over Tümörleri

a-Metastaik tümörler

b-Over Sarkomlarý

 

I-Neoplazik Olmayan Over Kistleri

a-Follikül kisti: Ovülasyonun olmamasý sonucunda, follikülün çatlamamasý ile ortaya çýkan kistlerdir. Follikül kistlerinin 3 cm çapýný aþmalarý nadirdir.

b-Corpus luteum kisti: Ovulasyondan sonra oluþan corpus luteum, gebelik esnasýnda büyüme ve fonksiyonunu sürdürme açýsýndan gerçekten kistleþir. Bazen 4-11 cm çapa kadar büyür. Rüptür, kanama gibi komplikasyonlarý ortaya çýkabilir. Klinikte bazen dýþ gebelik ile karýþýr.

c-Theca lutein kisti: Atrofiye uðramýþ folliküller, korionik gonadotropik hormonun etkisi altýnda, mol hidatiform, koriokarsinoma ve çoðul gebelikte büyür ve theca lutein kistlerini oluþturur. Bu kistler daima bilateraldir (her iki overde bulunur) ve çapý 15 cm’yi aþabilir.

d-Polikistik ovarium: Özellikle Stein-Leventhal Sendromu olarak bilinir. Ovaryumlarýn, anovulasyona baðlý olarak polikistik bir hal almasýdýr. Bu ovaryumlarýn dýþ yüzü düzgün, beyazdýr. Bazen kapsül altýnda kistler görülür. Tunika tabakasý kalýn, sert ve beyazdýr.

e-Endometrial kist: Fonksiyon gören endometrial glandlar ovaryum üzerine ektopik olarak implante olursa, uygun hormon uyarýlarý ile periyodik olarak kanar ve zamanla endometrial kistler oluþur ve kistin büyüklüðü deðiþkendir.

f-Germinal inklüzyon kisti: Fonksiyonel kist deðildir. Bunlarýn yüzey epitelinin ovarium korteksinde sýkýþýp kaldýðý yerlerde, özellikle girintileri döþeyen epitelde tekrarlayan ovulasyonlar sonucu oluþur. Bunlar birkaç mm ile birkaç cm arasýnda deðiþir.

Baþlangýçta benign olsun malign olsun over tümörleri hiçbir belirti vermez. Semptomlar genellikle geç baþlar. Büyük tümörler mesaneye rektuma, pelvise basý yaparak, idrar kaçýrma, kabýzlýk, kasýklarda aðrý ve adet bozukluklarýna neden olur. Özellikle over fibromlarý için tipik olan karýn içinde asit toplanmasý her over tümöründe görülmeyebilir.

Over tümörlerinde komplikasyonlar: Saplý over tümörleri sapý etrafýnda dönecek olursa (torsiyone over kisti) ani þiddetli aðrý meydana gelir. Ýnce cidarlý over tümörlerinde rüptür olursa, tümör bütün peritona yayýlýr, ve batýn içinde kanamalar görülür.

 

II-Benign Over Tümörleri

a-Seröz kistleri: En çok 30-40 yaþýnda görülür. Benign over tümörlerinin %23’ünü kapsar. Kistik tabiatlýdýr, tümör yüzeyinde papiller oluþumlar bulunur.

b-Müsinöz kistler: Genellikle tek taraflý olup, büyük hacimlere ulaþabilen, çok bölmeli kistik tümörlerdir. En çok 20-50 yaþlarý arasýnda görülür. Benign over tümörlerinin %16-30’unu teþkil eder. Bu tümörler düzgün dýþ yüzeyli, yuvarlak, oval ve lobüllüdür.

c-Disgerminom: Her yaþtaki kadýnlarda görülebildiði halde, genç kadýnlarda daha çok görülür. Dýþ yüzeyi gri- beyaz kapsüllü, düz veya lobüledir. Genellikle tek taraflý olur. Overin germ hücreli tümörüdür. Disgerminom erkekteki seminomanýn homoloðudur.

d- Brenner tümörü: Bütün over tümörlerinin %3’ünü teþkil eder. Bu tümörler yavaþ büyür ve nadiren malign olur. Brenner tümörünün over yüzey epitelinde, over stromasýnda ve over hilusunda bulunan embriyoner mezonefrotik kalýntýlarýndan menþe aldýðý ileri sürülmektedir. Brenner tümörü hemorajý ve nekroz gösteren solid yapýlar þeklindedir. Batýnda asit, göðüste hidrotoraks içeren Meigs sendromu görülür.

e-Teratom: Teratomlar iki kýsýmda incelenir:

- Matür kistik teratom (dermoid kist)

- Ýmmatür teratom

- Matür kistik teratom (dermoid kist): Matür teratom, en yaygýn ovaryan germ hücreli tümördür. Benign over tümörlerinin %16-25’ini teþkil eder. Over menþeli teratomlarýn %95’i matür kistik teratomdur. Dermoid kistler iyi farklýlaþma gösteren ekdodermal, mezodermal, endodermal elementler ihtiva eder. Dermoid kist içinde hemen hemen her tip doku ve organ ayýrt edilir; kýl, kemik, kýkýrdak dokusu ve yað dokusu bulunur. Dermoid kistin en önemli komplikasyonu torsiyon, rüptür ve enfeksiyondur. Özellikle genç kadýnlarda görülür. Vakalarýn %12’sinde bilateraldir (kistin her iki overde de tespit edilmesi). Dermoid kistlerin Yalnýz %2’si malign deðiþim gösterir.

-.Ýmmatür teratom: Bunlar tüm germ tabakasýndan (ekdoderm, mezoderm, endoderm) oluþan dokulardan menþe alýr. Çok nadir görülür. En çok 10-20 yaþlarýnda ortaya çýkar. Bu tümörler düzgün yüzeyli, tek taraflý ve lobüledir. En çok içinde immatür nöral dokuya rastlanýr.

f-Over fibromu

Bu tümörler tebeþir gibi beyaz görünürler, mikroskopta ið þekilde hücreler fuziform þekilde daðýlmýþtýr. Over fibromasý, over bað dokusundan menþe alan bir tümördür. Ortalama 48 yaþýnda görülür. Vakalarýn %2-%10’unda her iki overi de tutar. Ovaryal fibromanýn ortalama büyüklüðü 6 cm.dir. Dýþ ve iç yüzü gri beyaz ve parlaktýr, tümör sert veya yumuþak olabilir. Mikroskopik olarak, tümör hücreleri, ið þeklinde demetler halinde görülür. Seyrek olarak batýnda asit ve hidrotoraks tespit edilir (bu bulgular olursa Meigs sendromu olarak adlandýrýlýr). Tümör cerrahi olarak çýkartýlýnca bu bulgular düzelir. Ovaryan fibrosarkom bu tümörün çok sýk rastlanan malign þeklidir.

 

III-Hormon Salgýlayan Over Tümörleri

a-Granüloza hücreli tümör: Nadir görülür, ovaryum tümörlerinin %1-%3’ünü oluþturur. Bu tümörlerin %40’ý menopozdan sonra görülür. Salgýladýklarý östrojenden dolayý, prepubertal kýz çocuklarýnýn granülozu tümörleri genellikle erken puberteye yol açar. Postmenopozal kadýnlarda ise endometrial kalýnlýðý artýrarak vaginal kanamaya neden olur. Bu tümörlerin sýnýrlarý belirgindir, dýþ yüzeyleri düzgündür veya lobüllü görünümdedir.

b- Teka hücreli tümörler: Benign tabiatta, ovaryumun kortikal stromasýnda theca hücrelerinden oluþan tümörler olup thecoma da denir. Mikroskopik yapýsýnda ið þeklinde oval hücreler bulunur. Sarý-turuncu renkte nadir görülen, solid fibromatöz lezyonlardýr. Özellikle post menopozal kadýnlarda, tek taraflý olarak bulunur.

c- Granüloza – teka hücreli tümör: Granüloza ve teka hücrelerinin her ikisini de ihtiva ederler. Tüm over tümörlerinin %1-2’sini teþkil ederler. Bu tümörlerde androjen üretimi artar.

d- Sertoli-Leydik hücreli tümör: Tüm over tümörlerinin yaklaþýk olarak %0,2’sini oluþturan nadir bir tümördür. Ortalama 24 yaþýndan genç kadýnlarda görülür. Bu tümörler androjenik karakterlidir, hastalarýn yarýsýndan çoðunda virilizasyon saptanýr. Ayrýca amenore, meme atrofisi, akne, hýrsutismus, ses kalýnlaþmasý ve klitoris büyümesi görülür. Bu tümörlerin dýþ yüzeyleri düzgün ve sýnýrlarý belirgindir. Bu tümörler için arrhenoblastoma veya androblastoma terimi kullanýlýr.

e- Luteoma: Bunlar bir veya her iki ovaryum stromasýnda, teka hücrelerinin nodülleridir. Postmenopozal kadýnlarda androjen belirtileriyle birlikte görülür. Gebelik luteomasý, gebelikte geliþip, doðumdan sonra geriler. Bu lezyonlar oldukça büyük boyutlara ulaþabilir.

f- Gynandroblastoma: Oldukça nadir rastlanan ve benign gidiþ gösteren tümörlerdir. Sertoli-leydig hücreleri ile granülosa stromal hücre elemanlarýný ihtiva eden bu tümörler gynandroblastoma baþlýðý altýnda incelenir. Androjen ya da östrojen salgýlar.

g- Struma ovari: Troid dokusunun hakim olduðu özel bir benign kistik teratomdur. Dýþ görünümü ile dermoid kistten farksýzdýr. Bu hastalarda %25-35 oranýnda klinik hipertroidizm tablosu görülür. Histolojik yapýsý tipik troid dokusuna benzer ve sýklýkla benigndir. Böyle hastalarýn bazýlarýnda ovaryum tümörünün çýkartýlmasý ile hipertroidizm düzelir.

h- Adrenokortikal tümör: Bu tümör dýþ görünüþü ile ve mikroskopik yapýsý ile sürrenal adenomuna benzemektedir. Overdeki embriyoner kalýntýlardan meydana geldiði kabul edilmektedir. 20-50 yaþ arasýnda en çok görülür, virilizasyon tablosu ortaya çýkar.

 

IV- Diðer Over Tümörleri

a-Metastaik tümörler

b-Over sarkomlarý

a-Metastaik tümörler : Bu tümörler overe komþu dokulardan kan ya da lenf yolu ile yayýlan tümörlerdir. En sýk gastrointestinal sistemden yayýlan ve Krukenberg tümörleri adý verilen tümörler görülür. Meme kanseri, lenfoma gibi tümörler de overe metastaz yapabilir. Over kanserlerinin %5-20 kadarýný metastatik tümörler teþkil eder.

b.Over sarkomlarý: Over sarkomlarý nadirdir. Her yaþta görülürsede daha çok çocuklarda meydana geldiði izlenmektedir. Erken evrede fibroma ile karýþabilir, daha sonra kapsül rüptüre olup malign deðiþim görüldüðü zaman karsinomadan ayýrmak zordur. Sarkom ekseriye tek taraflýdýr ve taný operasyon sýrasýnda yapýlan frozen-sektion biopsi ile konur. Ovariumdaki deðiþik tiplerde sarkoma rastlanabilir. Özellikle primer lenfoma ve anjiosarkoma tanýmlanmýþtýr.

 

Over tümörlerinde taný: Over tümörleri jinekolojik muayene, ultrasonografi, laparaskopi, kanda tümör markerlarý gibi çeþitli yöntemler ile tespit edilir. Cerrahi tedavi sonrasý over tümörlerinin patolojik incelenmesi ile histopatolojik tanýsý konur.

Tedavisi: Over tümörü tespit edilen vakalardan radikal cerrahi yanýnda omentum da çýkarýlmalýdýr. Ayrýca over tümörünün cinsine ve yayýlým derecesine göre kemoterapi ve radyoterapi de uygulanýr. Uzak metastaz yapmýþsa tedavisi çok zordur.

Tümörün erken teþhis edilmesine, metastaz durumuna, tümörün histopatolojik yapýsýna ve yapýlan tedaviye göre hayatta kalma süresi deðiþir.

x

x

x

x

x

Giriþ

ÜREME ORGANLARININ TÜMÖRLERÝ

KADIN GENÝTAL ORGANLARININ TÜMÖRLERÝ

(KÝST, MYOM, KANSER)

 

Kadýn üreme organlarýnda devamlý olarak yapýsal deðiþiklikler meydana gelir. Hormonlarýn etkisi ile bir taraftan çoðalma, diðer taraftan gerileme fazlarý birbirini takip eder. Bu nedenle genital tümörlere daha fazla rastlanmaktadýr.

Bütün tümörleri benign (iyi huylu) ve malign (kötü huylu) tümörler olmak üzere iki grupta toplamak mümkündür. Benign baþlayan bir tümörde hayati tehlike olmadýðý halde, bu tümörlerin bir kýsmý zamanla malign hale dönüþerek tehlike sinyalleri verebilir.

A. VULVA TÜMÖRLERÝ

Vulva tümörleri önce iki büyük gruba ayrýlýr:

I .Vulvanýn Benign (Selim) Tümörleri

A. Vulvanýn Benign Kistik Tümörleri

a. Bartolin kanalý kisti

b. Sebase veya inklüzyon kistleri

c. Musinöz kist

d. Wolf kanalý kisti

e. Nuck kanalý kisti

f. Endometriozis

B. Vulvanýn Benign Solid Tümörleri

a. Fibroma

b. Lipoma

c. Candyloma acuminatum (verrucos lezyonlar)

d. Angioma

e. Hidroadenoma

f. Nevus

II. Vulvanýn Malign (Habis) Tümörleri

a. Vulva karsinomu

b. Malign melanom

 

I.Vulvanýn Benign Tümörleri

Vulvanýn benign tümörleri kistik ve solid tümörler olmak üzere iki grupta toplanýr. Yukardaki sýnýflamaya göre önce kistik tümörleri sonra solid tümörleri gözden geçirelim.

 A. Vulvanýn Benign Kistik Tümörleri

a. Bartolin kanalý kisti: Bartolin bezi kanalýnýn týkanmasý sonucu, bezin yaptýðý salgý dýþarý akamayacaðýndan, kistik bir þekil alýr. En çok gonokok, streptokok ve koli basili etkendir. Genellikle tek taraflý þiþlik görüldüðü halde, bazen iki taraflý da olabilir. Kist içinde kirli sarý renkli mukoid bir salgý vardýr.

Tedavi: Kistin çok çeþitli tedavi þekli mevcuttur. Kistin duvarý küçük bir insizyonla açýlarak etrafýndaki mukoza ile aðýzlaþtýrýlýr (marsupializasyon). Bu þekilde bezin salgýsý, bu delikten vagina giriþine akar. Tekrarlayan kistlerde gümüþ nitrat tedavisi ya da kisti cerrahi olarak çýkartmak gerekir.

b. Sebase (yað) veya inklüzyon kistler: Sebase kist en çok baþ ve boyun olmakla birlikte vücudun her bölgesinde görülebilen yað kistidir.

Labia majör ve minörün iç yüzlerinde bulunan sebase bezlerinin kanallarýnýn (yað follikülü kanalý) dýþ aðzýnýn týkanmasýyla birlikte follikülde üretilen yað dýþarý atýlamaz, birikir ve sebase kist oluþur. Bunlar peynirimsi sebase materyal ihtiva ederler. Kist içindeki yað dokusu zamanla enfekte olursa içinden kokulu bir materyal boþalýr.. Semptom vermiyorsa ve küçükse tedaviye gerek yoktur. Fakat çok büyükse ve tekrarlýyorsa lokal anestezi altýnda çýkarýlmalýdýr. Kist kavitesi epitel ile sýnýrlandýðý için inklüzyon kisti olarak da bilinir.

c.Müsinöz kistler: Muhtemelen embriyonik orjinli olup, labia minörün iç yüzünde veya üretra yakýnýnda bulunur. Çok zaman saplý ve çeþitli büyüklükte görülen kistik yapýdýr.

Tedavide: Kistin cerrahi olarak çýkartýlmasý gerekir.

500. Wolf kanalý kisti: Bu kistler mezonefrik kalýntýlardan meydana gelir ve vulvada nadiren

     görülür. Labium majörlerin orta kýsmýnda embriyonik artýk olarak kalan Wolf kanalý veya Gartner kanalýnýn kistik hale gelmesi ile oluþur. Cerrahi olarak çýkartýlmalýdýr.

e. Nuck Kanalý kisti (Hidrosel – Hydrocel): Round ligamentin labium majörlere ulaþtýðý yerde oluþan kisttir. Erkeklerde hydrocelin analoðudur.

f. Endometriozis: Vulvaya endometrium dokusunun yerleþmesi nadirdir. En sýk Bartolin kist veya apsesinin cerrahi tedavisi sýrasýnda endometrial hücrelerin Bartolin bezine yerleþtiði görülür. Her ay burada aðrýlý bir nodül oluþmasý Bartolin bezi endometriozisini düþündürmelidir.

B. Vulvanýn Benign Solid Tümörleri

a. Fibroma: Fibromalar vulvanýn bað dokusundan menþe alýrlar. En çok klitoris ve labiumlar üzerinde bulunur. Genel olarak küçük veya orta derecede büyüklüktedir. Nodül þeklinde veya fibroma pendulum adý verilen saplý bir fibrom þeklinde de olabilir. Üzeri düzgün veya yuvarlak olup , bazen çocuk baþý büyüklüðüne kadar ulaþabilir. Tedavisi cerrahidir.

b. Lipoma: Vulvada özellikle labia majörlerdeki yað dokusundan menþe alan, nadir görülen tümörlerdir. Fibroma ve lipoma en iyi mikroskopik inceleme ile ayýrt edilebilir. Tedavisi cerrahidir.

100. Kondiloma aküminata (Condyloma acuminatum): Verruköz lezyonlardýr. Etkeni cinsel yolla bulaþan virüs (HPV) olan, en çok perine ve anal bölgeye yerleþen papiller yapýda soluk pembe renkli, tümoral bir hastalýktýr. Ekseriya çok sayýda ve çeþitli büyüklükte görülür. Vulva, vagen, servikse hýzla yayýlma eðilimi vardýr. Vulvada görülen sekonder sifiliz lezyonu olan kondiloma lata ile karýþtýrýlmamalýdýr.

Condyloma acuminatum nadiren malign tümöre dönüþebilir.

Tedavi:Günümüzde küçük lezyonlarýn tedavisinde konizasyon, koterizasyon, triklorasetikasit, imikimod (siðil yükünü azaltan immün yanýt düzenleyici ilaç) kullanýlmaktadýr. Önceleri % 20’lik podophylin ve ayrýca 5FU (5florourasil) bazý vakalarda baþarýlý bir þekilde kullanýlmýþtýr. Büyük lezyonlarda cerrahi tedavi gerekir.

d. Angioma: Nadirdir. Özellikle konjenital hemangioma, idrar yaparken irritasyona neden olarak sorun çýkarabilir. Tedavisi cerrahidir.

e. Hidradenoma: Vulvanýn ter bezlerinden geliþen tümördür. Nadir görülür. Bazý vakalarda tümör üzerinde bulunan deri kýrmýzý, pürtüklü ve ülserleþmiþtir. Ekseriya labia majör iç yüzlerinde yerleþir. Tedavisi: Cerrahi olarak tümör çýkartýlýr.

f. Nevus: Vulvanýn önemli bir lezyonudur. Kadýnlarda malign melanomlarýn %7-10’u dýþ genital organlarda meydana gelir. Düz, geniþ, koyu renkli lezyonlardýr. Böyle lezyonlar biopsi alýnmaksýzýn geniþ bir þekilde cerrahi olarak çýkartýlmalýdýr.

Ayrýca, üretranýn dýþ aðzýnda, kýrmýzý renkli, saplý veya sapsýz karuncula üretra denilen oluþumu, lenf yollarýnýn enfeksiyonu ve lenf stazý ile birlikte olan elefantiasis vulva denilen tümörü ve en çok labium majör ve üretra etrafýnda görülen myomlarý da vulvanýn selim tümörleri içinde sayabiliriz.

II. Vulvanýn Malign Tümörleri

a. Vulva karsinomu: Uterus (serviks ve corpus) kanseri ve over kanserinden sonra üçüncü sýrada en sýk rastlanan pelvik kanser vulva karsinomudur. Kadýn genital karsinomlarý arasýnda vulva kanseri %3-4 oranýnda görülmektedir. En sýk 60-70 yaþlarý arasýnda görülür. En çok labium major ve labium minörlere lokalize olur. Vulvanýn her bölgesinde rastlanabilir.

Vulva kanserlerinin ortaya çýkmasýnda, uzun süren tahriþ, kaþýntý, vulvadaki beyaz lezyonlar, vulva papillomlarýnýn rolü büyüktür. Ayrýca kraurosis vulva, Bowen hastalýðý ve Paget hastalýðý gibi vulvadaki kanser öncüsü lezyonlar da vulva karsinomuna neden olmaktadýr.

Vulva karsinomu, papiller, ülseratif, nodüler þekilde olduðu gibi bazen karnabahar manzarasýnda da görülebilir. Vulvada baþlayan bu lezyon kemiklere kadar uzanabilir. Yayýlým, lenf yolu, komþuluk yolu ve kan yolu ile gerçekleþir. Akciðer, karaciðer, dalak gibi organlarda uzak metastazlar ortaya çýkabilir.

Klinikte önce sivilce þeklinde baþladýðý halde hastalýk kýsa zamanda ilerler. Erken devrede sadece kaþýntý varken zamanla ülserleþen lezyonda aðrýlar artar. Hatta aðrý kesici olarak narkotikleri kullanmak gerekir. Kendi haline býrakýlan vakalarda pis kokulu akýntý ve kanama olur. Enfeksiyon, kaþeksi ve ölüm görülür.

Teþhis için vulvada geçmeyen kýzarýklýk, siðil veya beyazýmtrak lekeler varsa vakit geçirmeden biopsi alýnarak, patolojiye göndermek gerekir.

Tedavisinde operatif tedavi, radyoterapi ve kemoterapi uygulanmaktadýr.

b. Malign melanom: Kadýnlarda habis melanomlarýn yaklaþýk %2-3’ü vulvadan köken alýr. Erken teþhis önemlidir. Tedavisi cerrahidir. Bazý vakalarda kemoterapi önerilmektedir.

Vulvadaki diðer habis tümörler arasýnda en çok endometrium kanseri olmak üzere, diðer organ kanserlerinin de vulvaya metaztas yaptýklarý görülebilir.

Vulva sarkomu oldukça nadirdir. Her organda metastaz yapabilir ve prognozu iyi deðildir.

 

B. VAGÝNA TÜMÖRLERÝ

Vagina tümörleri benign ve malign tümörleri olmak üzere iki gruba ayrýlýr:

I. Benign Vagina Tümörleri:

A. Benign Kistik Vagina Tümörleri:

a. Ýnklüzyon kistleri

b. Gartner kisti

c.Endometriozis

B. Benign Solid Vagina Tümörleri:

a. Fibrom

b.Kondiloma aküminata

II. Malign Vagina Tümörleri:

a. Vagen karsinomu (Primer ve sekonder vagen karsinomu)

b. Vagen sarkomu

c. Vaginal adenozis

 

I. Benign Vagina Tümörleri:

A. Benign Kistik Vagina Tümörleri:

a. Ýnklüzyon kistleri: Vagen çýkýþýna yakýn epizyotomi yerinde veya eski yýrtýklarýn bulunduðu yerde çok sýk rastlanan kistlerdir.

Doðum sýrasýnda oluþan perine yýrtýklarýndan ve cerrahi müdahaleden sonra vagen epitelinin içerde kalmasýyla oluþur. Bu kistler enfekte olup büyük boyutlara ulaþýrsa drenaj gerekir. Kist içine dökülen epitel birikintisi peynirimsi bir hal alýr.

b. Gartner kisti: Vagende Gartner (Mesonefrik) kanalý artýðýndan meydana gelen kistlerdir; ya vajen fornixlerinin mukoza yüzeyinde küçük tümsekler halinde bulunur ve þikayete neden olmaz veya orta çizgi üzerinde bulunur ve sistosele (vajen ön duvarýnýn prolabe olmasý sonucu idrar torbasýnýn aþaðýya sarmasý) benzer.

Kist duvarý kübik epitelle çevrilmiþ olup içinde sarý renkli mukoid yapýda bir salgý bulunur. Her iki kistin de tedavisi cerrahidir. Tekrar ihtimalini önlemek için kist tamamen çýkartýlmalýdýr.

c.Endometriozis: Genellikle Douglas boþluðunda bulunan endometriozisin bir uzantýsý olarak geliþir. Vagen arka fornixinde çýplak gözle, eski kanama odaklarýndan dolayý mavimsi renk almýþ oluþum halinde görülür.

 

B. Benign Solid Vagina Tümörleri:

Vagenin selim, solid tümörleri fibromyoma, polipler, papilloma ve kondiloma akiminatumdur.

a. Fibroma (fibromiyoma): Vagen duvarýndaki düz kas elemanlarý ve bað dokusundan oluþabilen tümörlerdir. Bir kýsmý ise uterus fundusundan menþe alan ve vagene uzanan intraligamenter uterus fibromiyomalarýdýr. Nadir görülür. Sarkoma (malign) dönüþme insidansý çok azdýr. Tedavisinde, tümörü cerrahi olarak çýkarmak gerekir.

b.Kondiloma aküminata: Vulvada, perinede, anüs etrafýnda, servikste görülen “condylomatosis’’ ile iliþkilidir. Bu lezyonlar gebelikle çok alevlenir. Viral orijinlidir. Vaginadaki yaygýn lezyonlar genel anestezi altýnda cerrahi olarak çýkartýlmalýdýr. Bazý vakalarda çeþitli kemoterapatik ilaçlar kullanýlýr.

II. Malign Vagina Tümörleri:

a. Vagen karsinomu

Primer ve sekonder vagen karsinomlarýný kapsar. Tüm kadýn genital organ karsinomlarýnýn %1-2’sini oluþturur.

Primer vagen karsinomu: En sýk 50-70 yaþlarýnda görülür. Sýk görülen semptom kanlý vaginal akýntýdýr ve bir çok vakada total vaginal prolapsus hastalýða eþlik eder. Hastalar idrarda yanmadan ve sýk sýk idrara gitmekten þikayet ederler.

Vagen karsinomu, üzeri nekroze, ülserleþmiþ papiler bir yapý gösterir. En çok komþuluk, lenfojen ve hematojen yolla yayýlýr.

Kesin taný lezyondan alýnan biopsinin patolojik incelenmesi ile konur.

Tedavi: Vagen karsinomlarý tedavisi cerrahidir. Cerrahi tedaviden fayda görülmeyen ilerlemiþ vakalarda ise radyoterapi kullanýlýr.

Sekonder vagen karsinomlarý: Primer karsinomlarýna göre daha sýk görülür. Endometrium, serviks, vulva karsinomlarýnýn vagene metastazlarý sonucu meydana gelir.

b. Vagen sarkomu: kanlý vaginal akýntý ile seyreden, üzümü andýran polipoid lezyondur. Buna Sarkoma botrioides adý verilir ve genellikle yaþamýn ilk 10 yýlýnda çocuklarda görülür. Komþu organlara, akciðerlere, kemiklere çok hýzlý metastaz yaparak, hastayý dramatik bir þekilde ölüme götürür.

Günümüzde erken taný cerrahi tedavi ve kemoterapi ile baþarýlý sonuçlar alýnmaktadýr.

100. Vaginal adenozis: Anneleri gebelikleri esnasýnda dietilstilbestrol (DES) kullanmýþ olan kýz çocuklarýnýn vageninde adenomatöz yapýlarýn bulunmasýna ’’vaginal adenozis’’ denir. Bu hastalýk DES sendromu olarak da bilinir. Genellikle gebeliklerinin ilk 8 haftasý içinde DES olan kadýnlarýn kýz çocuklarýnda görüldüðü halde 18. gebelik haftasýndan sonra bu ilacý kullananlarda görülmez. Risk altýndaki hastalarýn gözlenmesi ile vagende tespit edilen adenomun palpasyonu ve biopsi alýnmasý sonucunda spesmenin sitopatolojik deðerlendirilmesi ile taný konur. Tedavisi cerrahidir.

 

C. UTERUS TÜMÖRLERÝ

I-Uterusun Benign Tümörleri

a. Myomlar

b. Serviks polipleri

c. Korpus polipleri

II-Uterusun Malign tümörleri

a. Serviks kanseri

b. Korpus kanseri

c. Uterus sarkomlarý

 

I-Uterusun Benign Tümörleri

a. Myomlar

Uterusun en sýk rastlanan benign (selim) tümörü myomdur. Myom, düz kaslardan ibaret, sýnýrlarý belirgin, kapsülsüz bir tümördür. Bu tümör için fibromiyoma, fibroma, fibroid gibi terimler de kullanýlýr.

Ýndisansý: Otuzbeþ yaþýn üstünde bulunan kadýnlarýn dörtte birinde bu tümör bulunur. Uterus kas tabakasý içinde lokalize olan myomlara “intramüral myom”denir. Serozanýn altýnda bulunan ve “subseröz myom” adý verilen tümörler uterusun yüzeyinin girintili çýkýntýlý hissedilmesine neden olur. Subseröz myomun geniþ ligament içinde büyümesi ile “intraligamenter myom” lar oluþur. Endometrium altýnda bulunan myomlara da “submüköz myom” denir. Submüköz myomlar saplý ise servikal kanal veya vaginaya uzanabilir. Submüköz myomlar adet kanamasýnýn aþýrý olmasýna ve ara kanamalara neden olabilir..

Myomlar en çok uterusun kas dokusu içinde bulunur, uterusun þeklini bozar. Bazen 1 cm kadar küçük olduðu halde, bazen çok büyük boyutlara ulaþabilir. Tümörün, etrafýndaki myometrium dokusunu sýkýþtýrmasýndan ileri gelen kapsülü vardýr. Bu kapsül gerçek anlamda kapsül olmadýðýndan psödokapsül denir.

Tümörün myometriumdaki emriyoner immatür düz kas hücrelerinden veya myometriumdaki kan damarlarýnýn düz kasýndan köken aldýðýna dair çalýþmalar bildirilmiþtir.

Eðer gebelik, post menopozal atrofi, travma gibi nedenlerle tümörün kanlanmasý bozulacak olursa myomlarda dejeneratif deðiþiklikler meydana gelir. Bunun sonucunda myom içinde yer yer kistik alanlar (hatta bazen endometrial kaviteye yakýn olanlar gebelik kesesi ile bile karýþtýrýlabilir), kalsifikasyon alanlarý belirir.

Myomlarda yaðlý dejenerasyon olursa ancak mikroskopik olarak taný konur. Saplý bir myomun sapý etrafýnda dönmesi sonucu myom beslenemez ve nekroz geliþir; çýplak gözle myom et kýrmýzýlýðýnda görülür. Bu durumda hastada ateþ, aðrý, lökositoz görülebilir.

Myomun sarkoma (kansere) dönüþme insidansý %1’in altýndadýr.

Fizik bulgular: Myomun uterusta yerleþtiði yere göre, uterus duvarý irregüler yüzeyli normalden büyük olarak palpe edilir. Bazen saplý bir submüköz myomun sarvikal kanaldan gri-pembe düzgün yüzeyli bir kitle olarak dýþarý çýktýðý görülebilir. Buna “vagene doðmuþ myom” adý verilir. Uterusun simetrik büyümesi halinde gebeliði andýrabilir, fakat myomlu uterus, gebe uterusa göre serttir. Saplý subseröz myomlarý ise over tümöründen ayýrmak gerekir.

Semptomlar: Myomu olan kadýnlarda adetler normal olabileceði gibi myomun konumuna ve endometrial kaviteye basýsýna baðlý olarak çok fazla miktarda olabilir ve uzun sürebilir. Büyük myomlar idrar torbasýna baský yaparak sýk idrara çýkmaya ve idrar kaçýrmaya neden olur. Myomda dejenerasyon olursa aðrý ve hassasiyete yol açar. Hastalarda aþaðýya doðru basýnç hissi oluþur.

Gebelik ve myom: Gebelik esnasýnda myomlarýn boyutlarý büyür. Myoma baðlý fetüste geliþme bozukluklarý olabilir ve sezaryen gerekebilir. Uterus myomlarý antepartum ya da postpartum kanamalara neden olur.

Tedavi: Myomlar küçük ise ve kanama yapmýyorsa gözlenmelidir. Menopozdan sonra myomlarýn çok büyük bir kýsmý involüsyona uðrar. Myomlar 12-14 haftalýk gebelik cesametini de geçmemelidir. Büyük myomlar mutlaka cerrahi olarak çýkartýlmalýdýr. Bazý durumlarda rahmin total olarak çýkartýlmasý (histerektomi) gerekebilir. Sezaryen operasyonu sýrasýnda kanamayý durdurmak zor olacaðýndan myomu çýkarmaya çalýþmak doðru deðildir.

 

II- Uterusun Malign Tümörleri

a. Serviks kanseri

b. Korpus kanseri (endometriyum kanseri)

 

a. Serviks kanseri: Kadýn genital kanserinin %50’si serviks kanseridir. Serviks kanserleri en çok, portionun çok katlý yassý epitel hücresi ile servikal kanalýn silindirik epitelinin birleþtiði sýnýr bölgesinde geliþir. Yani serviksin externel os’u etrafýnda görülür. Serviks kanserlerinin %90’ý yassý epitel kanseri olduðu halde %10-15’i silindirik epitel kanseridir. Sosyo-ekonomik seviyesi düþük, birden çok cinsel partneri olan, temizliðine dikkat etmeyen kadýnlarda serviks kanseri daha çok görülmektedir.

Klinikte, servikal kanser, ülseratif, üzerinde nekrotik doku parçalarý bulunan, pürülan, kanlý, seröz pis kokulu akýntýsý olan bir tümör olarak görülür. Bu bölge hafif bir dokunma ile derhal kanar.

Servikal kanserin yayýlmasý: Servikal kanser komþu organlara, kardinal ligemente, endometrial kavitenin içine, lenfatik damarlara doðru yayýlým gösterir. Kan damarlarý invazyonu (yayýlýmý) ve lenfatik invazyon erken devrede bile görülebilir.

Servikal kanserin tanýsý: Hasta genellikle anormal kanama þikayeti ile baþvurduðunda, serviksteki kýrmýzý, çevresinden yüksek, kolay zedelenebilen, ülsere lezyondan derhal biopsi almak gerekir. Alýnan materyal patolojiye gönderilerek kesin taný histopatolojik olarak konulmalýdýr.

Biopsi almadan önce kolposkopik inceleme yapýlmasý, ondan sonra, þüpheli alanlardan biopsi alýnmasý daha doðrudur.

 

Servikal kanserde klinik evreleme:

FÝGO tarafýndan düzenlenen sýnýflamayý þöyle özetleyebiliriz.

Evre 0: Karcinoma in situ, ’’Ýntraepitelial karsinoma’’

Evre I: Karsinoma yalnýz serviks sýnýrlarý içinde (uterus cismine yayýlma da bu evreye girer).

Evre II: Karsinoma, serviks sýnýrlarýný taþar, fakat pelvis duvarýna ulaþmamýþtýr; vagina üst kýsýmlarýna (vagina alt 1/3 dýþýnda) yayýlým vardýr.

Evre III: Karsinoma, pelvis duvarýna ulaþýr. Tümör vaginanýn alt, üçte bir kýsmýný da etkisi altýna almýþtýr. Hidronefroz veya böbrek fonksiyonu bozulmasý bu evre kapsamýndadýr.

Evre IV: Karsinoma, pelvis dýþýna, mesane ve rektum mukozasýna yayýlmýþtýr.

Evre IV a: Tümörün komþu organlara yayýlmasý

Evre IV b:Uzak organlara yayýlmasý.

Servikal kanserin tedavisi: Evresine göre deðiþir. Evre 0 da hastanýn çocuk doðurma arzusu varsa konizasyon (portio amputasyonu), 40 yaþýný geçmiþ kadýnlarda ise uterus ve adnexleri total olarak çýkartmak gerekir.

Evre I servikal kanserde radikal histerektomi yapýlýr. Bu operasyon ile uterus, tübalar, overler, vaginanýn yukarý üçte biri ve iki yandaki parametriumlarýn tümünün ve lenf düðümlerinin çýkartýlmasý gerekir. Daha sonra cerrahi tedaviye radyoterapi ilave edilir.

Evre II,III ve IV servikal kanserlerde radyoterapi kullanýlýr.

Ýlerlemiþ vakalarda kesin kemoterapiden yararlanýlýr.

Servikal kanser, tedavinin ilk 24 ayý içinde %90 tekrarlar. Tedaviden sonra 5 yýl tekrarlamayan ve metastaz yapmayan vakalar iyi olmuþ demektir. Evre I %85, Evre II %50-%60, Evre III %30, Evre IV %5-%10 iyileþme oraný gösterir.

b. Corpus kanseri (endometrium kanseri): Corpus uterinin endometriumundan köken alan kanserlere, corpus kanseri veya endometrium kanseri adý verilir.

Endometrium kanseri özellikle adetten kesilen menopozdaki kadýnlarda görülen bir hastalýktýr. Corpus kanserine yakalanan kadýnlarýn ortalama yaþý 61’dir. Özellikle þiþman, hiç doðum yapmamýþ (nullipar), hipertansif ve diyabetli, polikistik ovaryumlarý olan kadýnlarda endometrium kanserine daha fazla rastlanýr. Genital organ kanserlerinin yaklaþýk %20’si endometrium kanseridir. Dýþardan hormon tedavisi alan kadýnlarda endometrial kanser riski artmaktadýr.

Patoloji: Endometrium karsinomu ya polip þeklinde veya endometrium kavitesinin herhangi bir yerinden baþlayabilir. Ýleri devrelerde uterus kavitesini tamamen doldurur. Kürtajda bol miktarda doku parçalarý dökülür. Gelen materyal patoloji labaratuvarýnda incelenir. Mikroskop altýnda endometrial glandlarýn sayýsýnýn çok arttýðý, biçimlerinin çok düzensiz olduðu görülür. Lezyon ilerledikçe kanser hücrelerine dönüþür ve uterusun kas tabakasý (myometrium) da invaze olur. Daha sonra lenf yollarýna geçer, serviksi içine alacak þekilde ilerler. Vasküler yayýlýmý ile akciðer ve karaciðer gibi organlara uzak metastazlar yapar.

Taný: Anormal uterus kanamasý olan kadýnlarda endometrial kanserden þüphelenilir. Bu kanamanýn deðerlendirilmesinde endometrial kavitenin ve serviksin ayrý ayrý küretajý (fraksiyone küretaj) gerekir. Böylece endometrium kanserinin servikse yayýlýp yayýlmadýðý tespit edilmiþ olur. Muayenede uterus büyük, yumuþak ve hassas olarak ele gelir.

Hastalýðýn evresi ne kadar yüksekse, klinik seyir o kadar hýzlýdýr, myometrial yayýlým ve metastaz insidansý o derece fazladýr.

FÝGO’nun endometrial karsinom sýnýflamasý:

Evre I: Endometrial adenokarsinoma ve myometrial yayýlma

Evre II: Servikal yayýlým

Evre III: Adnexlere, pelvise, aorta çevresine nodal metastaz

Evre IV: Mesane, rektuma yayýlma ve uzak metastaz.

Tedavi:Yeni baþlayan vakalarda operasyon gerektiði halde, çevre dokulara yayýlmýþ metastaz yapmýþ vakalarda radyoterapi ve kemoterapiden yararlanýlýr.

 

c. Uterus sarkomlarý

Uterus sarkomlarý nadir olup, tüm uterus tümörlerinin %3-%5’ini oluþturur. Endometriumdan köken alan endometrial sarkom, uterus kasýndan köken alan leiomiyasarkom olarak tanýmlanýr. Leiomiyasarkom en çok 40-50 yaþýndaki, endometrial sarkomlar ise yaklaþýk 60 yaþýndaki kadýnlarda daha çok görülür. Uterus sarkomunda aðrý ve karýnda kitle, sertlik sýk rastlanýr. Myom ile karýþabilir. Dilate olmuþ servikal kanaldan kolayca kanayabilen polipoid bir kitle dýþarý çýkabilir ve vaginal kanama tespit edilebilir. Taný koymak için bu kitleden doku örneði alarak patolojiye göndermek gerekir.

Özellikle endometrial sarkom daha hýzlý metastaz yaptýðýndan prognoz çok kötüdür.

Tedavi:Uterus sarkomu vakalarýnda total abdominal histerektomi (rahmin total çýkartýlmasý) ve beraberinde her iki adneksin (tüp ve yumurtalýklar) çýkartýlmasý gerekir. Ayrýca radyoterapi ve kemoterapi yöntemleri de kullanýlmaktadýr.

 

D. TUBA TÜMÖRLERÝ

Tuba uterina tümörleri önce benign ve malign tümörler olmak üzere ikiye ayrýlýr.

I. Tubanýn Benign Tümörleri:

a. Morgagni hidatidi: Fimbria yakýnýnda saplý kistlerdir.

b. Salpingitis istmika nodosa: Ýltihap sekelleridir. Tubanýn istmik bölgesinde bulunur.

c.Dermoid kistler, hemangiomalar, lenfanjiomalar gibi nadir rastlanan tümörler de tubanýn selim tümörleridir.

II. Tubanýn Malign Tümörleri:

a.Karsinoma

b.Metastatik tümörler

c.Sarkomlar

d.Koriokarsinom

 

a.Tuba karsinomu:Tubanýn en önemli tümörü karsinomdur, fakat son derece nadir rastlanýr. Tüm genital kanserlerin yaklaþýk %0,3’ünü oluþturur. Tuba karsinomu özellikle yaþlý (ortalama 55 yaþ), primer infertilitesi olan ve tuba iltihabý geçiren kadýnlarda daha sýk rastlanýr.

Klinik tablo:Tuba karsinomu sessiz seyreder. Ancak baþka bir nedenle operasyona alýnan kadýnlarda cerrahi gözlem sýrasýnda taný konur. Özellikle postmenopozal kadýnlarda, kanama, akýntý, aðrý ve karýnda gerginlik þikayetlerine neden olur.

Patoloji:Tuba karsinomasýnda akut ve kronik enfeksiyonlarda görülen hidrosalpinks veya piyosalpinks durumu gözlenir. Etrafýnda bulunan barsak ve yumurtalýk gibi organlar ile yapýþarak konglomerat teþkil edebilir. Tüba karsinomu da lenfatikler aracýlýðý ile metastaz yapar.

Tedavi:Uterusun, tubalarýn, overlerin hatta omentumun da bir kýsmý geniþ bir operasyon ile çýkartýlmalýdýr. Postoperatif dönemde radyoterapi ve kemoterapi denenmektedir.

Diðer organ metastazlarý, tüba sarkomlarý ve tuba uterina koriokarsinomasý çok nadir görülen malign lezyonlardýr. Özellikle tubal gebelikten sonra tuba uterina koriokarsinomasý geliþebilir.

 

E. OVER TÜMÖRLERÝ

Overler, östrojen, progesteron, androjen gibi çeþitli hormonlar salgýlamakta, bu hormonlarý birbirine dönüþtürmekte ve üremenin devamýný saðlamaktadýr.

Over tümörleri için bugüne kadar, çeþitli yazarlar tarafýndan histolojik, morfolojik ve klinik belirtileri göz önünde alýnarak bir çok sýnýflama yapýlmýþ fakat buna raðmen yetersiz bulunmuþtur. Çok çeþitli olan over tümörlerini kýsaca þu þekilde sýnýflandýrabiliriz:

I-Neoplazik Olmayan Over Kistleri

a-Follikül kisti

b-Corpus luteum kisti

c-Theca lutein kisti

d-Polikistik ovarium

e-Endometrial kist

f-Germinal inklüzyon kisti

II-Benign Over Tümörleri

a-Seröz kistler

b-Müsinöz kistler

c-Disgerminom

d-Brenner tümörü

e-Teratom

f-Over fibromu

III-Hormon Salgýlayan Over Tümörleri

a-Granüloza hücreli tümör

b-Teka hücreli tümör

c-Granüloza-Teka hücreli tümör

d-Sertoli-Leydig hücreli tümör

e-Luteoma

f-Gynandroblastoma

g-Struma ovari (over troidi)

h-Adrenokortikal tümör

IV-Diðer Over Tümörleri

a-Metastaik tümörler

b-Over Sarkomlarý

 

I-Neoplazik Olmayan Over Kistleri

a-Follikül kisti: Ovülasyonun olmamasý sonucunda, follikülün çatlamamasý ile ortaya çýkan kistlerdir. Follikül kistlerinin 3 cm çapýný aþmalarý nadirdir.

b-Corpus luteum kisti: Ovulasyondan sonra oluþan corpus luteum, gebelik esnasýnda büyüme ve fonksiyonunu sürdürme açýsýndan gerçekten kistleþir. Bazen 4-11 cm çapa kadar büyür. Rüptür, kanama gibi komplikasyonlarý ortaya çýkabilir. Klinikte bazen dýþ gebelik ile karýþýr.

c-Theca lutein kisti: Atrofiye uðramýþ folliküller, korionik gonadotropik hormonun etkisi altýnda, mol hidatiform, koriokarsinoma ve çoðul gebelikte büyür ve theca lutein kistlerini oluþturur. Bu kistler daima bilateraldir (her iki overde bulunur) ve çapý 15 cm’yi aþabilir.

d-Polikistik ovarium: Özellikle Stein-Leventhal Sendromu olarak bilinir. Ovaryumlarýn, anovulasyona baðlý olarak polikistik bir hal almasýdýr. Bu ovaryumlarýn dýþ yüzü düzgün, beyazdýr. Bazen kapsül altýnda kistler görülür. Tunika tabakasý kalýn, sert ve beyazdýr.

e-Endometrial kist: Fonksiyon gören endometrial glandlar ovaryum üzerine ektopik olarak implante olursa, uygun hormon uyarýlarý ile periyodik olarak kanar ve zamanla endometrial kistler oluþur ve kistin büyüklüðü deðiþkendir.

f-Germinal inklüzyon kisti: Fonksiyonel kist deðildir. Bunlarýn yüzey epitelinin ovarium korteksinde sýkýþýp kaldýðý yerlerde, özellikle girintileri döþeyen epitelde tekrarlayan ovulasyonlar sonucu oluþur. Bunlar birkaç mm ile birkaç cm arasýnda deðiþir.

Baþlangýçta benign olsun malign olsun over tümörleri hiçbir belirti vermez. Semptomlar genellikle geç baþlar. Büyük tümörler mesaneye rektuma, pelvise basý yaparak, idrar kaçýrma, kabýzlýk, kasýklarda aðrý ve adet bozukluklarýna neden olur. Özellikle over fibromlarý için tipik olan karýn içinde asit toplanmasý her over tümöründe görülmeyebilir.

Over tümörlerinde komplikasyonlar: Saplý over tümörleri sapý etrafýnda dönecek olursa (torsiyone over kisti) ani þiddetli aðrý meydana gelir. Ýnce cidarlý over tümörlerinde rüptür olursa, tümör bütün peritona yayýlýr, ve batýn içinde kanamalar görülür.

 

II-Benign Over Tümörleri

a-Seröz kistleri: En çok 30-40 yaþýnda görülür. Benign over tümörlerinin %23’ünü kapsar. Kistik tabiatlýdýr, tümör yüzeyinde papiller oluþumlar bulunur.

b-Müsinöz kistler: Genellikle tek taraflý olup, büyük hacimlere ulaþabilen, çok bölmeli kistik tümörlerdir. En çok 20-50 yaþlarý arasýnda görülür. Benign over tümörlerinin %16-30’unu teþkil eder. Bu tümörler düzgün dýþ yüzeyli, yuvarlak, oval ve lobüllüdür.

c-Disgerminom: Her yaþtaki kadýnlarda görülebildiði halde, genç kadýnlarda daha çok görülür. Dýþ yüzeyi gri- beyaz kapsüllü, düz veya lobüledir. Genellikle tek taraflý olur. Overin germ hücreli tümörüdür. Disgerminom erkekteki seminomanýn homoloðudur.

d- Brenner tümörü: Bütün over tümörlerinin %3’ünü teþkil eder. Bu tümörler yavaþ büyür ve nadiren malign olur. Brenner tümörünün over yüzey epitelinde, over stromasýnda ve over hilusunda bulunan embriyoner mezonefrotik kalýntýlarýndan menþe aldýðý ileri sürülmektedir. Brenner tümörü hemorajý ve nekroz gösteren solid yapýlar þeklindedir. Batýnda asit, göðüste hidrotoraks içeren Meigs sendromu görülür.

e-Teratom: Teratomlar iki kýsýmda incelenir:

- Matür kistik teratom (dermoid kist)

- Ýmmatür teratom

- Matür kistik teratom (dermoid kist): Matür teratom, en yaygýn ovaryan germ hücreli tümördür. Benign over tümörlerinin %16-25’ini teþkil eder. Over menþeli teratomlarýn %95’i matür kistik teratomdur. Dermoid kistler iyi farklýlaþma gösteren ekdodermal, mezodermal, endodermal elementler ihtiva eder. Dermoid kist içinde hemen hemen her tip doku ve organ ayýrt edilir; kýl, kemik, kýkýrdak dokusu ve yað dokusu bulunur. Dermoid kistin en önemli komplikasyonu torsiyon, rüptür ve enfeksiyondur. Özellikle genç kadýnlarda görülür. Vakalarýn %12’sinde bilateraldir (kistin her iki overde de tespit edilmesi). Dermoid kistlerin Yalnýz %2’si malign deðiþim gösterir.

-.Ýmmatür teratom: Bunlar tüm germ tabakasýndan (ekdoderm, mezoderm, endoderm) oluþan dokulardan menþe alýr. Çok nadir görülür. En çok 10-20 yaþlarýnda ortaya çýkar. Bu tümörler düzgün yüzeyli, tek taraflý ve lobüledir. En çok içinde immatür nöral dokuya rastlanýr.

f-Over fibromu

Bu tümörler tebeþir gibi beyaz görünürler, mikroskopta ið þekilde hücreler fuziform þekilde daðýlmýþtýr. Over fibromasý, over bað dokusundan menþe alan bir tümördür. Ortalama 48 yaþýnda görülür. Vakalarýn %2-%10’unda her iki overi de tutar. Ovaryal fibromanýn ortalama büyüklüðü 6 cm.dir. Dýþ ve iç yüzü gri beyaz ve parlaktýr, tümör sert veya yumuþak olabilir. Mikroskopik olarak, tümör hücreleri, ið þeklinde demetler halinde görülür. Seyrek olarak batýnda asit ve hidrotoraks tespit edilir (bu bulgular olursa Meigs sendromu olarak adlandýrýlýr). Tümör cerrahi olarak çýkartýlýnca bu bulgular düzelir. Ovaryan fibrosarkom bu tümörün çok sýk rastlanan malign þeklidir.

 

III-Hormon Salgýlayan Over Tümörleri

a-Granüloza hücreli tümör: Nadir görülür, ovaryum tümörlerinin %1-%3’ünü oluþturur. Bu tümörlerin %40’ý menopozdan sonra görülür. Salgýladýklarý östrojenden dolayý, prepubertal kýz çocuklarýnýn granülozu tümörleri genellikle erken puberteye yol açar. Postmenopozal kadýnlarda ise endometrial kalýnlýðý artýrarak vaginal kanamaya neden olur. Bu tümörlerin sýnýrlarý belirgindir, dýþ yüzeyleri düzgündür veya lobüllü görünümdedir.

b- Teka hücreli tümörler: Benign tabiatta, ovaryumun kortikal stromasýnda theca hücrelerinden oluþan tümörler olup thecoma da denir. Mikroskopik yapýsýnda ið þeklinde oval hücreler bulunur. Sarý-turuncu renkte nadir görülen, solid fibromatöz lezyonlardýr. Özellikle post menopozal kadýnlarda, tek taraflý olarak bulunur.

c- Granüloza – teka hücreli tümör: Granüloza ve teka hücrelerinin her ikisini de ihtiva ederler. Tüm over tümörlerinin %1-2’sini teþkil ederler. Bu tümörlerde androjen üretimi artar.

d- Sertoli-Leydik hücreli tümör: Tüm over tümörlerinin yaklaþýk olarak %0,2’sini oluþturan nadir bir tümördür. Ortalama 24 yaþýndan genç kadýnlarda görülür. Bu tümörler androjenik karakterlidir, hastalarýn yarýsýndan çoðunda virilizasyon saptanýr. Ayrýca amenore, meme atrofisi, akne, hýrsutismus, ses kalýnlaþmasý ve klitoris büyümesi görülür. Bu tümörlerin dýþ yüzeyleri düzgün ve sýnýrlarý belirgindir. Bu tümörler için arrhenoblastoma veya androblastoma terimi kullanýlýr.

e- Luteoma: Bunlar bir veya her iki ovaryum stromasýnda, teka hücrelerinin nodülleridir. Postmenopozal kadýnlarda androjen belirtileriyle birlikte görülür. Gebelik luteomasý, gebelikte geliþip, doðumdan sonra geriler. Bu lezyonlar oldukça büyük boyutlara ulaþabilir.

f- Gynandroblastoma: Oldukça nadir rastlanan ve benign gidiþ gösteren tümörlerdir. Sertoli-leydig hücreleri ile granülosa stromal hücre elemanlarýný ihtiva eden bu tümörler gynandroblastoma baþlýðý altýnda incelenir. Androjen ya da östrojen salgýlar.

g- Struma ovari: Troid dokusunun hakim olduðu özel bir benign kistik teratomdur. Dýþ görünümü ile dermoid kistten farksýzdýr. Bu hastalarda %25-35 oranýnda klinik hipertroidizm tablosu görülür. Histolojik yapýsý tipik troid dokusuna benzer ve sýklýkla benigndir. Böyle hastalarýn bazýlarýnda ovaryum tümörünün çýkartýlmasý ile hipertroidizm düzelir.

h- Adrenokortikal tümör: Bu tümör dýþ görünüþü ile ve mikroskopik yapýsý ile sürrenal adenomuna benzemektedir. Overdeki embriyoner kalýntýlardan meydana geldiði kabul edilmektedir. 20-50 yaþ arasýnda en çok görülür, virilizasyon tablosu ortaya çýkar.

 

IV- Diðer Over Tümörleri

a-Metastaik tümörler

b-Over sarkomlarý

a-Metastaik tümörler : Bu tümörler overe komþu dokulardan kan ya da lenf yolu ile yayýlan tümörlerdir. En sýk gastrointestinal sistemden yayýlan ve Krukenberg tümörleri adý verilen tümörler görülür. Meme kanseri, lenfoma gibi tümörler de overe metastaz yapabilir. Over kanserlerinin %5-20 kadarýný metastatik tümörler teþkil eder.

b.Over sarkomlarý: Over sarkomlarý nadirdir. Her yaþta görülürsede daha çok çocuklarda meydana geldiði izlenmektedir. Erken evrede fibroma ile karýþabilir, daha sonra kapsül rüptüre olup malign deðiþim görüldüðü zaman karsinomadan ayýrmak zordur. Sarkom ekseriye tek taraflýdýr ve taný operasyon sýrasýnda yapýlan frozen-sektion biopsi ile konur. Ovariumdaki deðiþik tiplerde sarkoma rastlanabilir. Özellikle primer lenfoma ve anjiosarkoma tanýmlanmýþtýr.

 

Over tümörlerinde taný: Over tümörleri jinekolojik muayene, ultrasonografi, laparaskopi, kanda tümör markerlarý gibi çeþitli yöntemler ile tespit edilir. Cerrahi tedavi sonrasý over tümörlerinin patolojik incelenmesi ile histopatolojik tanýsý konur.

Tedavisi: Over tümörü tespit edilen vakalardan radikal cerrahi yanýnda omentum da çýkarýlmalýdýr. Ayrýca over tümörünün cinsine ve yayýlým derecesine göre kemoterapi ve radyoterapi de uygulanýr. Uzak metastaz yapmýþsa tedavisi çok zordur.

Tümörün erken teþhis edilmesine, metastaz durumuna, tümörün histopatolojik yapýsýna ve yapýlan tedaviye göre hayatta kalma süresi deðiþir.