Genel Bilgiler

Birçok kiþinin temizlik, simetri, kontrol etme ya da biriktirme þeklinde takýntýlarý vardýr. Aþýrý temizlik ve düzenlilik, eþya biriktirme, para biriktirme, düzen tertip, kapýyý ya da ocaðý kontrol etme gibi kendini yapmaktan alýkoyamama þeklinde ortaya çýkan ve kiþinin çevreyle uyumunu bozan saplantý-zorlantýlarý obsesif-kompulsif bozukluk olarak deðerlendirilir. Ortalam 50 kiþiden birinde obsesif kompulsif belirtiler görülmektedir. Obsesif birey takýntýlarý için önemli ölçüde zaman harcar ve saçma olduðunu bildiði halde kendini kompulsiyonlardan yani zorlantýlý davranýþlardan alýkoyamaz. Takýntýlý düþünceler kiþide önemli ölçüde kaygýya neden olur ve kiþi bu kaygýdan kurtulmak için yineleyici davranýþlar yapar. Örneðin temizlikle ilgili takýntýlý düþünceleri olan birey bu düþüncelerden kurtulmak için saatlerce banyoda kalabilir, dakikalarca ellerini sabunlayabilir ya da her tuvaletten çýkýþýnda banyoya girebilir.
Yaygýn olarak görülen obsesyon çeþitleri

Þüphe obsesyonlarý: Bir þeyi yapýp yapmadýðý konusunda kendinden emin olamama þeklinde ortaya çýkan obsesyonlardýr. Örneðin: Kapý ya da gaz ocaðýný kapatýp kapatmadýðýndan emin olamama nedeniyle sürekli kontrol etme. Abdest alýrken uzuvlarýný yýkayýp yýkamadýðýndan, namaz kýlarken sure okuyup okumadýðýndan ya da rekatlarý doðru kýlýp kýlmadýðýndan þüphe duyma bu tür obsesyonlardandýr.

Temizlik obsesyonlarý: Bu obsesyon türü eþyalara dokunduðunda sürekli el yýkama, saatlerce tuvalet ve banyodan çýkamama, marketten alýnan ekmeði yiyememe hatta yýkama, aile fertleriyle ortak bardak ya da tabak kullanamama, baþkalarýnýn tuvaletini kullanamama, kapý kulplarýna dokunamama þeklinde görülebilir.

Düzen ve simetri obsesyonlarý: Bu obsesyon türünde kiþi düzensizlikten aþýrý derecede rahatsýz olur. Halý veya duvardaki tablolarýn eðik olmasýndan, eþyalarýnýn yerinin deðiþtirilmesinden rahatsýz olma, kaldýrým çizgilerine basmadan yürümeye çalýþma þeklinde belirgindir.

Hoþuna gitmeyen þeyleri düþünme: Bu obsesyon türünde birey hoþuna gitmeyen ve istemsiz olarak gelen rahatsýz edici bazý düþünceleri engelleyemez. Örneðin: Kendisinin, çocuðunun ya da aile fertlerinden birinin baþýna kötü bir þey geleceði düþüncesi nedeniyle kendisini bazý davranýþlar yapmak zorunda hisseder. Kapýyý 3 kere açýp kapatma, bir kelimeye 5 defa söyleme, elektrik düðmesini 3 defa açýp kapatmak gibi davranýþlarý yapmazsa kötü bir þey olacaðýný düþünür.

Sayma obsesyonlarý: Bu obsesyon türünde kiþi gördüðü ya da düþündüðü nesneleri saymaktan kendini alýkoyamaz; kaldýrým veya bina katlarýný sayma, araba plakalarýný okuma, belli sayýlara uður ya da uðursuzluk yükleme þeklinde görülebilir.

Obsesif kiþilik: Obsesyonlar bazý kiþilerde obsesif kiþilik haline dönüþebilir. Obsesif kompulsif bozuklukta kiþi takýntýlarýnýn farkýndadýr ve saçma olduðunu bilir, kurtulmak için çaba sarfeder. Obsesif kiþilik bozukluðunda ise birey takýntýlarýna mantýksal açýklamalarla sahip çýkar. Obsesif kiþilikteki kiþiler ayrýntýlara çok takýlan, mükemmelliyetçi, aþýrý kontrolcü ve hükmedici bir yapýya da sahip olabilirler.

Obsesif kompulsif bozukluðun tedavisi

Yapýlacak klinik deðerlendirme sonucu ilaç ya da terapi yoluyla tedaviye karar verilir. Ýlaçlarýn yanýsýra psikolog tarafýndan yapýlacak psikoterapi etkili olur. Özellikle Biliþsel davranýþçý terapi tedavide kullanýlýr. Aðýr vakalarda ilaç tedavileri gerekir. Ýlaç ve psikoterapinin birlikte kullanýldýðý tedavilerde daha iyi sonuç alýnýr; fakat tedavi uzun solukludur.