x
Taný ve Deðerlendirme
Alkol kötüye kullanýmý ya da baðýmlýlýðý olan hastalarýn önemli bir çoðunluðu hekime önce ailenin, arkadaþlarýnýn ya da iþyerinin baskýsý ile gelir. Bu nedenle kiþi, içtiði içki miktarýný, sýklýðýný, sürekliliðini, alkolün kendisine yaptýðý zararlý etkilerini, iþteki ve aile içindeki sorunlarýný saklayabilir.
Muayene esnasýnda hastanýn belirgin fiziksel ve nörolojik belirtisi olmayabilir. Hastanýn kendisinden ve yakýnlarýndan alýnacak bilgilerin yaný sýra iyi bir fizik ve nörolojik muayene yapýlmasý, karaciðer enzimlerine bakýlmasý uygun olur. Hastada amnezik durumlar, bellek bozukluðu, sýk düþme ve kafa travmasý öyküsü varsa kafa grafileri, EEG ve beyin görüntüleme tetkikleri gerekli olabilir.
Ölçme ve Deðerlendirme Araçlarý
Alkol baðýmlýlarýna gerek toplum taramalarýnda gerekse psikiyatri kliniklerinin dýþýnda erken taný koymaya yardýmcý olmasý için uygulamasý kolay olan bazý deðerlendirme testleri geliþtirilmiþtir.
Bu deðerlendirme araçlarýndan biri toplum taramalarýnda sýk olarak kullanýlan CAGE (Cut down, Annoyed, Guilty, Eye opener)’dir (2). Bu tarama testi Türkçe’ye çevrildiðinde, testin ismi, her bir sorunun içindeki anahtar kelimenin seçilmesi ile “KESÝ” olmuþtur. KESÝ testi puanlanýrken her bir soru 0 ya da 1 olarak derecelendirilir. Toplam 4 sorudan 2 veya daha fazla puan alanlarda alkol baðýmlýlýðý tanýsý çok kuvvetli bir olasýlýk olarak düþünülmelidir. KESÝ, hýzla uygulanabilecek ve duyarlýlýðý yüksek bir tarama testidir (1).
Alkol kullaným bozukluðu ve içmeye baðlý sorunlarý olan hastalara erken taný koymaya yardýmcý olan bir diðer test ise Dünya Saðlýk Örgütü tarafýndan geliþtirilmiþ olan AUDIT(Alcohol Use Disorders Identification Test)’tir (1). Ýçme alýþkanlýðý, alkol tüketimi ve alkole iliþkin sorunlarý saptayan 10 maddelik bir ölçektir. Ölçeðin ilk üç sorusu tehlikeli alkol kullanýmýný, 4., 5. ve 6. sorular baðýmlýlýk belirtilerini, son dört soru da zararlý alkol kullanýmýný göstermektedir Ölçek toplam puaný 40 olup populasyon çalýþmalarýnda 8-11 arasýnda deðiþen farklý kesme noktalarý bulunmakla birlikte önerilen kesme noktasý 8’dir. Ayný ölçeðin kendini deðerlendirme þekli de bulunmaktadýr. Bu test için önerilen kesme noktasý alkolden zarar görme düzeyini belirler (3).
Bir diðer test ise Michigan Alkolizm Tarama Testi (MATT)’dir. 25 sorudan oluþan bu testin uygulamasý KESÝ’ye göre biraz daha fazla zaman almakla birlikte özellikle kadýnlarda ve yaþlýlarda alkol sorunlarýný saptamada daha güvenilir sonuçlar vermektedir.
Alkol Baðýmlýlýðýnda Biyokimyasal Belirteçler
Aþýrý alkol kullanýmýný gösteren “biyokimyasal belirteçler” alkol baðýmlýlýðýnýn yaygýnlýðýnýn taranmasý, tedavisi, önlenmesi ve alkol kullanýmýna baðlý diðer medikal hastalýklarýn saptanmasýnda önemli bir yere sahiptirler. Bazý ülkelerde bu belirteçler iþ alanlarýnda aðýr içicilerin saptanmasýnda kullanýlmaktadýrlar. Bu amaçlarýn yerine gelmesi için biyokimyasal belirteçlerin bazý karakteristik özellikleri olmalýdýr. Bu özellikler; güvenirlik, geçerlilik, sabitlik, maliyet, pratik uygulama, kabul edilirlik, taþýnabilirliktir. Ne yazýk ki bugüne kadar bu özelliklerin tümünü taþýyan tek bir belirteç bulunamamýþtýr. Klasik belirteçler düþük-orta derece duyarlýlýk, sýk yalancý pozitiflik ve kullanýlan alkol miktarý ile zayýf özgüllük iliþkisi gösterirler. Sýklýkla kullanýlan testler; gamma glutamil transferaz, alanin amino transferaz, aspartat amino transferaz, ortalama eritrosit hacmi ve en yeni belirteç olan "carbohydrate deficient transferrin" dir.
Kaynaklar
(1) Uluð B. Psikoaktif madde kullanýmýna baðlý ruhsal bozukluklar. Öztürk O, Uluþahin A, eds. Ruh Saðlýðý ve Bozukluklarý(içinde). Ankara; 2008. sf. 703.
(2) Mayfield DG, McLeod G, Hall P. The CAGE Questionnaire: Validation of a new alcoholism screening instrument. Am J Psychiatry. 1974; 131: 1121-1123,
(3) Yapýcý A, Alkol Baðýmlýlýðýnda depresyon ve anksiyetenin yeti yitimi ve yaþam kalitesine etkisi [Tez]. Ýstanbul: Bakýrköy Ruh Saðlýðý ve Sinir Hastalýklarý Hastanesi, 2006.
