Genel Bilgiler

Alkol ve alkol kullanma alýþkanlýðý insanlýk tarihi kadar eski olup, Paleolitik Çað’a kadar uzanmaktadýr. Bunun ipuçlarý etimolojik çalýþmalardan ve Taþ Devri kültürlerinin 20. yüzyýla kadar yaþayan kalýntýlarýndan elde edilmiþtir. Etimolojik kanýtlara göre tercih edilen en eski içecek bal likörüdür.

Alkol kelimesi Arapça’da bir þeyin özü, aslý anlamýndaki  "el küul (al kihl, el kuhl)" sözcüðünden gelmektedir (2). Ýngilizcede “bal likörü” anlamýnda kullanýlan “mead” kelimesinin, orta Ýngilizcedeki “mede”, Anglo-Sakson dilindeki “meodu”, Grekçedeki “methy” ya da Sanskritçedeki “madhu” kelimelerinden türediði düþünülmektedir. Sanskrit ve Grek dilinde bu terim hem “bal” hem de “zehirleyici, intoksike edici içecek” anlamlarýný taþýmaktadýr (1).

Orta çaðda, Avrupalýlar Araplardan geliþmiþ damýtma tekniklerini almýþ ve þarap yapýmý manastýrlarýn egemenliðine geçmiþtir. Bu durum, din adamlarý arasýnda alkolizmin artmasýna yol açmýþtýr. Damýtma teknolojisinin daha da geliþmesiyle 18. yüzyýl Avrupa’sýnda aþaðý sýnýf arasýnda alkol kullanýmý giderek yayýlmýþ, 19. yüzyýlda Amerika’da zirveye ulaþmýþtýr (3).

Kaynaklara göre ilk keþfedilen psikofarmakolojik ajan alkoldür. Damýtma iþlemi M.S. 800’de Arabistan’da keþfedilmiþtir. Asýrlarca distile alkol týpta da kullanýlmýþtýr. Tarih boyunca Hipokrat’tan baþlayarak pek çok hekim alkollü içkilerin insan saðlýðýna olan zararlý etkilerinden söz etmiþlerdir. Ancak diðer ruhsal rahatsýzlýklar gibi, alkolizmin de ahlaki ve dinsel açýklamalardan sýyrýlarak týbbi bir sorun olarak kabul edilmesi son 150 yýla dayanmaktadýr (1).

1700’lerde Dr. Benjamin Rush (1790) aþýrý alkol kullanýmýný bir hastalýk olarak tanýmlamýþ, tedavisini de alkolden tamamen uzak durmak olarak belirlemiþtir. 19. yüzyýl baþlarýnda alkol baðýmlýlýðý olan hastalar için sýklýkla kullanýlan terim “ayyaþlýk” iken, 1849 yýlýnda bir halk saðlýðý uzmaný olan Magnus Huss, alkolün ruhsal ve bedensel etkilerini göz önüne alarak, bu hastalýðý ayrý bir klinik antite olarak incelemiþ ve “alkolizm” terimini önermiþtir. Bu terim sonradan tüm dünyada kabul görmüþtür. Huss alkolizmi ayný zamanda akut ve kronik formlar adý altýnda tanýmlamýþ, sarhoþ olma ve deliryum tremensi akut form, alkolün kronik etkilerini ise alkolizmin kronik formu olarak deðerlendirmiþtir (1, 4).

19. yüzyýlýn ikinci yarýsýnda Carpenter (1850), Crothers (1893) ve Kerr (1888) alkol kullanýmý ile ilgili sorunlarý günümüzdeki baðýmlýlýk kavramýna benzer bir baðlamda ele almaya baþlamýþlardýr. Alkol baðýmlýlýðýnýn hastalýk kavramý içinde deðerlendirilmesi bu tarihlere dayanýrken sýnýflandýrma sistemlerine dâhil edilmesi 20. yüzyýlýn ilk yarýsýna tekabül etmektedir.

Kraepelin, kronik alkol kullanýmýna baðlý organik bozukluklara yer verdiði Psikiyatri Kitabý’nda, (1909-1915) intoksikasyon psikozunu, major bir kategori olarak sýnýflayan ilk isimdir.  1976’da Edwards ve Gross “Alkol Baðýmlýlýðý Sendromu” kavramýný geliþtirmiþlerdir. Bu kavramýnýn International Classification of Diseases (ICD) ve Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM) sýnýflandýrma sistemlerinde alkol baðýmlýlýðý ile ilgili tanýmlarýn geliþtirilmesinde önemli etkisi olduðu düþünülmektedir (5).

Bugün alkolizm; kiþilik özellikleri, öðrenme mekanizmalarý, psikoanalitik dinamikler, psikososyal etkenler, aile sistemlerine yönelik ele alýnmasýnýn yanýsýra, alkolün psikofarmakolojisi, genetik yapý, biyolojik yatkýnlýk, psikiyatrik ve týbbi komorbidite gibi birçok yönden ele alýnmaktadýr (3).

Kaynaklar

(1) Coþkunol H, Çelikkol A. Alkol Kullaným Bozukluklarý ve Tedavisi. Ege Psikiyatri Sürekli Yayýnlarý Kitap 1(içinde). Ýzmir: Ege Üniversitesi Basýmevi; 1996.

(2) Öncü F, Ögel K, Çakmak D. Alkol Kültürü-1: Tarihsel Süreç ve Meyhane Kültürü. Baðýmlýlýk Dergisi. 2001; 2(3): 133-138.

(3) Yapýcý A, Alkol Baðýmlýlýðýnda depresyon ve anksiyetenin yeti yitimi ve yaþam kalitesine etkisi [Tez]. Ýstanbul: Bakýrköy Ruh Saðlýðý ve Sinir Hastalýklarý  Hastanesi, 2006.