Genel Bilgiler

Giriþ

Karaciðerde bakýr safra yollarýna atýlýr ve oradan barsaða geçen bakýr vücuttan uzaklaþtýrýlýr. wilson hastalarýnda 13. kromozmda olan bir bzoukluk nedeni ile ATP7B proteini yapýlamaz hale düþer. Bakýrý atan bu protein görevini yapamayýnca hepatositlerde bakýr birikimi baþlar. Biriken bakýr önc ekaraciðerde daha sonra diðer organlarda hasar oluþturur.

Hasar oluþan ve etkilenen diðer organlar þunlardýr:

• beyin -putamen ve kaudat
• kornea
• böbrekler
• eritrositler 
• eklemler

Wilson hastalýðý en sýk 6-20 yaþlarda görülerbilir. 5 yaþ altýnda bulgu vermez. ilk bulgularýn 40 yaþ üstü görünmesi ise %1-4 arasýndadýr.

milyonda 30 sýklýkta görülür.

otozomal resesif bir hastalýktýr. bu þu anlama gelir.hem anne hemde baba bozuk geni taþýyor iken oluþan fetusta hastalýk riski %25 tir.

• genetik, metabolik bir hastalýktýr.
• bakýr metabolizmasý bozukluðudur.
• vücud dokularýnda bakýr birikimi olur.

• 42% hepatik,
  • siroz, akut fulminan yetmezlik, kronik aktif hepatit
  • halsizlik
    
• 34% neurolojik
  • aðýzdan salya akmasý,
  • konuþma  ve koordinasyon bozukluklarý,
    
  • amenore,
    
  • dizartri,
    
  • jinekomasti,
    
  • gecikmiþ puberte
• 10% pisikiyatrik,
  • davranýþ bozukluklarý,
• < 10% hematolojik, endokrinolojik veya böbrek þikayetleri ile gelirler
• 10-15% Coombs negatif intravaskülrt hemoliz (bakýr eritrosit zarlarýný okside eder)
  
• hemolize baðlý solukluk veya sarýlýk,
  
• anemi, kansýzlýk
  
• aðýzdan salya akmasý

• bakýr nefropatisi
  • proximal tubular disease (Fanconis, glucosuria),
  • acute tubular necrosis (ATN), veya
  • distal renal tubular acidosis (RTA) olarak görülebilir.
  • 
    
• bilürubin safra taþlarý, intravasküler aku meloiz nedeni ile olur. 
• ani serum bakýrý yükselmelerinde akut intravasuküler hemoliz (coombs negatif hemolitik anemi krizi) ve akut fulminan hepatik yetmezlik olabilir.
• böbrek taþlarý ve kalp rahatsýzlýklarý

kesin taný için olmasý gereken þartlar

• KF halkasý + düþük seruloplasmin
• düþük seruloplasmin + karaciðer kuru dokuda bakýr > 250 mcg/g olmasý 
• KF halkasý + hepatic copper > karaciðer kuru dokuda bakýr > 250 mcg/g olmasý

yapýlacak testler

• seruloplasmin,
  • %85-95 düþer, akut faz reaktaný olduðu durumlarda kaut olay geçtikten sonra tekrarlanmalýdýr.
• slit lamp göz muayenesi,
• 24-saat idrarda bakýr,
  • > 100 mcg/24 saat, yakýnmalý hastalarda
• serum plazma serbest bakýr düzeyi artar
• CBC, PLT, idrar tetkiki
• AST> ALT olabilir alkolik hepatitde olduðu gibi
• D-penisilinamin provakasyon tesi
  • seruloplasmin ve 24 saat idrarda bakýr testleri ile taný konamazsa 500 mg d -penisilinamin verilip 24 saat idrar toplanýr. >500 mg idarda bakýr çýkarsa tanýsaldýr. 100-500 mg arasý deðerlerde karar verilemez.

Görütüleme

• T2-MRI da kaudat ve putamende atrofi ve yoðunluk artýþý
• Beyinde fokal kavitelerle giden dejeneratif deðiþiklikler

• bilyer týkanýklýklar
• alkolik siroz
• kriptojenik siroz
• ITP,
• viral veya ilaca baðlý hepatitler

Ýlaçlar:

Çelasyon: ömür boyu sürmelidir. çelasyonun ani kesilmesinde oluþacak ani bakýr yükselmesi ölümcü karaciðer yetmezliði ve akut hemolize yol açabilir.

• D-penicillamine (dimethylcysteine) ilk tercihtir. serum bakýrýný düþürür
  • baþlangýçta 1-2 g/gün 4 dozda yemeklerden 30 dak önce veya 2 sat sonra verilir.
  • idame dozu 0.5-1 g/gündür, maksimum doz 3-4 g/güne acil durumlarda çýkýlabilir.
  • Beraberinde piridoksin 25 mg/gün verilmelidir.
  • Tedavi baþlangýcýnda ilk günlerde yakýnmalarda geçici artýþ olabilir.
  • Yan etkiler:
    • Erken hipersensitivite: % 20, ilk 1-3 haftada
      • ateþ
      • kaþýntýlý makulopaüler döküntüler
      • LAP
      • granulositopeni
      • trombositopeni
      • bu durumda ilaç 0.25 g/gün e düþülür ve günde 20-30 mg prednison eklenir. hipersensitivite ortadan kalkýnca ilaç 2 haftada tam doza döülür, daha sonra steroid yavaþçca kesilir.
    • Geç reaksiyonlar: % 3-7% 
      • Nefrotik sendrom
      • Goodpasture-benzeri sendrom
      • Ýlaç-güdümlü lupus,
      • Kolestaz
      • Disgeuzi
      • myastenia gravis,
      • IgA eksikliði
      • polimyozit
      • trombositopeni
      • Agranulositoz
      • aplastik anemi
      • hemorajik penicillamin dermatopatisi
      • bozulmuþ yara iyileþmesi- ameliyatlar önsesi dozu azalat , 0.25-0.5 g/gün
      • elastosis perforans serpiginosa (EPS)
      • pemfigus
      • lichen planus
      • aftöz stomatit
• EDTA (trientene, triethylene tetramine dihydrochloride) - serum bakýrýný artýrýr
  •  
    • 750-2,000 mg/gün üç dozda ve aç karnýna alýnýr.
    • Demiri de çelate ettiðinden beraberinde demir replasmaný gerekebilir.
    • extrapiramidal bulgular düzelmeyebilir.
• Çinko- Bakýrýn intestinal emilimini azaltýr
  •  
    • elemental çinko sulfat veya asetat formu 150 mg gün yemeklerden 1 saat önce üç bölünmüþ dozda verilir.
    • Asetat formu daha az GÝS irritasyonu yapar.
    • çinko asetat, tükrük, mide özsuyu ve safraya salýnan bakýrýn geri emiliminide engeller.

• tetrathiomolybdate  nörolojik bulgularý düzeltmede trientenden daha etkilidir.
  •  3x20 mg gün yemek aralarýnda kullanýlýr.
  • Çinko sulfat ile beraberde kullanýlabilir.
  • ammonium tetrathiomolybdate 120-410 mg/gün dozda kullanlabilir.

tedavi esnasýnda rutin takip yapýlacak parametreler

• serum bakýr ve seruloplazmin
• Karaciðer enzimleri ve INR
• Fizik muayene
• tedavi alýrken yýlda bir 24 saatte idrarda bakýr ölçümü
• tam kan sayýmý,
• idrar tetkili, d- penislinamin alanlarda proteinürü yönünden

yapýlmalýdýr

• aile efradý slit lamp göz muayenesi ve seruloplazmin düzeyi bakarak taranmalýdýr.
• 4 yaþ altýnda taramaya gerek yoktur.