Genel Bilgiler

Giriþ
Ýnfertil çiftlerin yaklaþýk %10’unda immunolojik (baðýþýklýk sistemi ile ilgili) faktörler mevcuttur.

Ýmmunolojik sistemin, diðer adýyla "baðýþýklýk sistemi"nin doðurganlýðý nasýl etkilediði uzun yýllardýr araþtýrýlmaktadýr. Örneðin nasýl olup da antijenik olarak tamamen yabancý bir doku olan embriyo kadýn vücudunda geliþip büyüyebilmektedir? Ayný þekilde spermler de hem erkek hem de kadýn için yabancý antijenik yapýlarýna raðmen beklendiði gibi bir red cevabý ile neden karþýlaþmamaktadýr?

Her hücrenin kendine ait bir kimliði, yani antijenik yapýsý vardýr. Bazen baðýþýklýk sistemi, nedeni tam olarak anlaþýlamayan bir þekilde harekete geçer ve sperm hücresini yabancý cisim olarak algýlayarak buna karþý savaþçý hücreler (antikorlar) üretir.

Testis dokusunda "testis-kan bariyeri" adý verilen bir koruyucu hücre tabakasý mevcuttur. Testis-kan bariyeri sayesinde baðýþýklýk sisteminin saldýrýsýndan korunan spermlere karþý, boþaltýcý kanallardan geçerken antikorlar oluþur. Ýþte bu antikorlara "Anti Sperm Antikorlarý (ASA)" adý verilir.

ASA, infertilite araþtýrmasýna giden erkeklerin %3-12’ sinde bulunur. ASA oluþumuna neden olan faktörler tam olarak bilinmemekle birlikte, kan-testis bariyerinin bozulduðu orþit (testis iltihabý), travma, biyopsi, varikosel gibi durumlar önemli bir faktördür.


Antisperm Antikorlar (ASA) ile Ýnfertilite Ýliþkisi
ASA, erkekte veya kadýnda oluþabilir. Spermlerle karþýlaþan ASA, spermi hareketsiz býrakýr veya yumurta hücresi ile spermin etkileþmesini bozar.

Eðer spermlerin %50’sinden fazlasý ASA ile bloke olmuþsa, spermlerin servikal mukus (rahim aðzý sývýsý) içinde ilerlemesi bozulacaktýr. ASA ile bloke olmuþ spermler baðýþýklýk sistemi tarafýndan yok edilmeye çalýþýlacaktýr. Yani rahim içine ulaþsa bile, sperm burada baðýþýklýk sisteminin saldýrýsýna uðrayacaktýr.

Yine; sperm yumurta hücresinin içine girebilse bile bu aþamada döllenmenin saðlýklý bir þekilde ilerlemesi mümkün olmayacaktýr. Son olarak, ASA+sperm ile oluþan gebeliklerde düþük riskinin fazla olduðu bilinmektedir.

Ýnfertilite nedeninin ASA olduðundan ne zaman þüphelenilir?
Sperm analizinde ‘aglütinasyon’ tespit edildiðinde ASA veya enfeksiyon olabileceðinden þüphelenilir. Sperm hareket bozukluklarý ve "Postkoital test (cinsel iliþki sonrasý kadýnýn servikal sývýlarýnda spermlerin incelenmesine yönelik bir test)" sonuçlarýnýn negatif çýkmasý da þüphelenilen bir bulgudur.

Tedavi yaklaþýmý nasýl olmalýdýr?
Öncelikle ASA oluþumunu tetikleyebilen enfeksiyon, varikosel gibi durumlarýn varlýðý araþtýrýlýr. Kadýn faktörü açýsýndan araþtýrmalara devam edilir.

Nedeninin ASA olduðu düþünülüyorsa alýnabilecek tedbirler þunlardýr;

1- Prezervatif: Cinsel iliþki sýrasýnda prezervatif kullanýlmasý, kadýnýn sperm antijenleri ile tekrar tekrar karþýlaþmasýný önleyecektir. Bebek istemi olmayanlarda gebelik istemi olana dek bir korunma metodu olarak düþünülmelidir.

2- Sperm yýkama: Antikorlarý semenden temizlemek için bir çok teknik geliþtirilmeye çalýþýlmýþ, ancak sperm ve ASA sýký baðlarýnýn kolayca çözülemediði görülmüþtür. Kullanýlan özel enzim teknikleri, tamamen olmasa da büyük oranda ASA’lardan kurtulmak için bir seçenektir.

3- Immün baskýlama: ASA oluþumdan kaçýnmak için baðýþýklýk sistemini baskýlayan ilaçlarýn kullanýlmasý sýkça baþvurulan bir yöntemdir. En sýk kullanýlan ilaçlar kortikosteroidlerdir. Yan etki riskinden dolayý dikkatli kullanýlmasý gereken steroidlerin, düþük dozda uzun süreli kullanýmý tercih edilmektedir.

4- Aþýlama (IUI, Intra Uterin Inseminasyon): Sperm geçiþinin servikal mukus tarafýndan engellenmesi faktörü, yýkanmýþ spermlerin direkt rahim içine verilmesi ile önlenmeye çalýþýlabilir. Aþýlamanýn immünolojik infertilitedeki baþarý oranlarý çok faklý oranlarda bildirilmektedir.

5- Yardýmcý üreme teknikleri: Tüp bebek tekniklerinden özellikle mikroenjeksiyon (ICSI) ile immünolojik infertilite olgularýnda yüz güldürücü sonuçlar elde edilmiþtir. Ýmmunolojik infertilite olgularýnda spermin direkt yumurta hücresi içine enjeksiyonu ile %60-80 döllenme (fertilizasyon) ve %20- 40 gebelik baþarýlabilmektedir.    

KAYNAK:HERA KADIN SAÐLIK MERKEZÝ