Genel Bilgiler

Giriþ

AKCÝÐER KANSERÝ

AKCÝÐER KANSERÝ NEDÝR?

Akciðer vücudumuzun oksijen gereksinimini saðlayan organýmýzdýr. Her organ gibi akciðerimiz de birçok hücreden oluþur. Bu hücreler akciðerin normal olarak görevini yapabilmesi için ihtiyaç doðrultusunda bölünerek çoðalýrlar. Akciðer kanseri, yapýsal olarak normal akciðer dokusundan olan hücrelerin ihtiyaç ve kontrol dýþý çoðalarak akciðer içinde bir kitle (tümör) oluþturmasýdýr. Burada oluþan kitle öncelikle bulunduðu ortamda büyür, daha ileriki aþamalarda ise çevre dokulara veya dolaþým yoluyla uzak oranlara yayýlarak (karaciðer, kemik,beyin vb. gibi) hasara yol açarlar. Bu yayýlmaya metastaz adý verilir. Akciðer kanserleri mikroskop altýnda izlenen hücrelerin görüntüsüne göre iki ana guruba ayrýlýr. 1. Küçük hücreli (yulaf hücreli) akciðer kanseri 2. Küçük hücreli-dýþý akciðer kanseri. Bunlar mikroskop altýnda izlenen kanserli hücrenin görüntüsüne göre ayrýlýr.

KÜÇÜK HÜCRELÝ-DIÞI AKCÝÐER KANSERÝ:

Tüm akciðer kanserlerinin %75’ini oluþturur. Yassý epitel hücreli, büyük hücreli ve adeno kanser olarak üç gruptan oluþur.

KÜÇÜK HÜCRELÝ AKCÝÐER KANSERÝ:

Daha nadir görülen bu tür, oldukça hýzlý seyirlidir ve taný konduðu zaman çoðunlukla vücudun baþka bölümlerine yayýlmýþ olarak karþýmýza çýkar.

RÝSK FAKTÖRLERÝ NELERDÝR?                 

- Sigara, puro, pipo (tütün) içimi: Akciðer kanserinin bugün ispatlanmýþ olan en önemli risk faktörüdür. Sosyoekonomik düzeyi geliþmiþ ülkelerde sigara içiminin baþarýlý olarak önlenmesi sayesinde, bu ülkelerde akciðer kanseri sýklýðý oldukça azalmýþtýr. Sigarayý býraktýktan 5 yýl sonra risk azalmakta, ancak tamamen bitmemektedir. Sigarayý içmeyen ancak çevresinde içilen kiþiler de ayný þekilde bu riski taþýrlar.Bu nedenle akciðer kanserini önlemenin en iyi yolu sigaraya hiç baþlamamaktýr!
- Asbest: Madenlerde, gemi yapýmýnda, yalýtým malzemesi yapýmýnda kullanýlýr. Solunum yollarýnda uzun süreli tahriþ oluþturur.
- Radon: Evlerde, toprakta doðal olarak bulunan,kokusuz radyoaktif bir gazdýr.
- Verem hastalýðý (tüberküloz): Bu hastalýðýn yerleþtiði akciðer alanýnda sonradan akciðer kanseri geliþebilir.
- Daha önceden akciðer kanseri geçirmiþ olmak: Bir kere akciðer kanseri nedeniyle ameliyat olmuþ, veya ýþýn tedavisi uygulanmýþ olanlarda ikinci bir kanser geliþme riski vardýr. Sigara içmek bu riski ayrýca arttýrýr.
 

AKCÝÐER KANSERÝNÝN SIK GÖRÜLEN BELÝRTÝ VE BULGULARI NELERDÝR ?     

Akciðer kanserlerinin çoðunluðu, genellikle hastalýk ilerlemeden önce belirti vermemelerine raðmen, bazý hastalarda erken dönemde belirti veya bulgulara rastlanabilir. Bu belirtilere önem verilmesi ile bazý hastalarda erken dönemde teþhis ve tedavi mümkün olabilmektedir. Aþaðýdaki belirtiler mutlaka önem verilmesi gereken belirtilerdir :

• Ýyileþmeyen öksürük
• Derin nefes almakla ortaya çýkan göðüs aðrýsý
• Ses kýsýklýðý
• Yeni baþlayan nefes hýrýltýsý Yeni baþlayan nefes hýrýltýsý
• Kilo kaybý, iþtah azalmasý
• Kanlý yada paslý balgam
• Nefes darlýðý
• Kitle (kanserin deri yada lenf düðümlerine yayýlmasý nedeniyle oluþan boyun veya köprücük kemiði civarýnda elle hissedilen kitle )
• Nedeni ortaya konamayan ateþ
• Bronþit veya zatürre gibi tekrarlayan enfeksiyonlar (akciðerin iltihabi hastalýklarý)

Akciðer kanseri uzak organlara yayýldýðýnda aþaðýdaki belirtilere sebep olabilir :

• Kemik aðrýsý
• Nörolojik belirtiler (bir bacak veya kolun uyuþmasý, baþ dönmesi, göz kararmasý)
• Sarýlýk (deri ve gözlerin sararmasý )

Bu belirtilerin herhangi birisi sizde mevcutsa bir hekime baþvurun. Bu belirtiler akciðer kanserinin ilk iþaretleri olabilir. Bu belirtilerin bazýlarý kanser ile iliþkili olmayan diðer bazý hastalýklarýn da belirtisi olabilir. Ancak bunlarýn akciðer kanseri ile iliþkili olup olmadýðýný ortaya koymanýn tek yolu bir hekime baþvurmaktýr.

AKCÝÐER KANSERÝ ERKEN YAKALANABÝLÝR MÝ ?      

Akciðer kanseri, yakýn bölgelerdeki lenf düðümlerine veya baþka organlara yayýlmadan önce nadiren belirti vermektedirler. Bu nedenle hastalarýn sadece % 15 kadarýna erken dönemde taný konabilmektedir. Lenf düðümlerine yayýlmamýþ akciðer kanserlerinin 5 yýllýk yaþam oraný % 50 civarýndadýr. Ne yazýk ki pek çok hastada taný anýnda kanser yayýlmýþ durumdadýr. Bütün akciðer kanserleri göz önüne alýndýðýnda 5 yýllýk yaþam oraný % 14�tür.

Akciðer kanserlerinde erken taný çoðu zaman tesadüfen, baþka bir hastalýk nedeniyle yapýlan incelemeler sýrasýnda konulmaktadýr. Örneðin; kalp hastalýðý, zatürre veya bir diðer akciðer hastalýðý nedeniyle yapýlan akciðer grafisi, akciðer tomografisi, bronkoskopi ( akciðerlerdeki bronþ adý verilen hava yollarýnýn kývrýlabilir, ýþýklý bir tüp ile görüntülenmesi ), balgamýn sitolojik incelenmesi (balgamdaki hücrelerin mikroskop altýnda incelenmesi ) sýrasýnda teþhis koyulabilir.

AKCÝÐER KANSERÝNDE TARAMA TESTLERÝ NELERDÝR ?    
 

• Bir hastalýðýn, belirti olmaksýzýn araþtýrýlmasý için yapýlan testlere veya incelemelere tarama testleri adý verilir. Akciðer kanserleri genellikle belirti oluþturmadan önce akciðerlerin dýþýna yayýldýðýndan akciðer kanserlerinin erken tanýsý için etkili bir tarama programý pek çok hayatý kurtarabilir.
• Akciðer grafisi ve balgam sitolojisi (balgamda kanser hücrelerinin mikroskopik olarak aranmasý) yýllardýr kullanýlmaktadýr. Ancak ne yazýk ki bu testler hastaya tedavi þansý tanýyacak kadar erken dönemde taný koyduramamaktadýr. Bu nedenle akciðer kanseri taramasý genel halk için, hatta risk faktörü yüksek olan sigara içicilerinde bile rutin olarak uygulanmamaktadýr.
• Son yýllarda yapýlan araþtýrmalarda spiral veya helikal düþük doz bilgisayarlý tomografi yönteminin, sigara içicilerinde erken akciðer kanseri taramasýnda baþarýlý olduðu gösterilmiþtir. Ancak bu yöntemin hayat kurtarýcý olup olmadýðý günümüzde kesinlik kazanmamýþ olup çalýþmalar devam etmektedir. Akciðer kanserinin erken tanýsý için bronþ hücrelerindeki DNA (hücre çekirdeðindeki kalýtým ile ilgili yapý) deðiþikliklerini ortaya çýkaran yeni testlerde hazýrlanmýþtýr ancak bu yöntemlerin hiçbiri günümüzde rutin olarak kullanýlmamaktadýr.

AKCÝÐER KANSERÝ TANISI NASIL KONMAKTADIR ?     

Hastanýn sorgulanmasý ve fizik muayenesi: Hastanýn sorgulanmasý; hekimin, hastanýn saðlýðý ile iliþkili sorular sorarak risk faktörlerinin ve hastalýk belirtilerinin var olup olmadýðýný ortaya çýkarmasýdýr. Fizik muayenede ise hekim hastayý muayene ederek akciðer kanserlerinin somut belirtileri ve diðer saðlýk problemleri ile iliþkili bilgi edinmeye çalýþýr.

HASTALIK AÞAMALARI NELERDÝR?  (Evreleme)     

Kanser tanýsý konduktan sonra hekiminiz öncelikle hastalýðýn yaygýnlýðýný veya bir baþka deyiþle hangi aþamada olduðunu (evre) saptayacaktýr. Hastalýk;
- sadece akciðerin küçük bir bölümündeyse evre I,
- en yakýn lenf bezelerine atlamýþsa evre II,
- akciðer içinde akciðeri saran zara veya iki akciðer arasýndaki mediasten denen boþluða veya buradaki bezelere yayýlmýþsa evre III,
- karaciðer, kemik, böbrek üstü bezi gibi uzak organlara yayýlmýþsa evre IV,
olarak adlandýrýlýr.Doðru evreyi saptamak için hekiminizin akciðer röntgeni, toraks ve batýn bilgisayarlý tomografi veya magnetik rezonans görüntülemesi, kemik taramasý veya beyin bilgisayarlý tomografisi istemesi gerekebilr.Hastalýðýn amaliyat için uygun evrede olup olamdýðýný anlamak için mediastinoskopi denilen, boyundan yapýlan bir kesiyle mediasten boþluðuna ýþýklý boruyla bakýlmasý ve bu iþlem sýrasýnda lenf bezelerinden örnek alýnmasýný içeren bir tetkik ayrýca yapýlabilir.Eðer akciðer zarýnýn iki yapraðýnýn arasýnda sývý birikmiþse, hekiminiz kaburgalarýn arasýndan bir iðneyle girerek bu sudan patolojik inceleme için örnek alacaktýr .Bu iþleme ise torasentez adý verilir.

TEDAVÝ      

Küçük hücreli dýþý akciðer kanseri tedavisi:
Hastalýðýn erken evrelerinde (evre I ve II, bazý evre III hastalar) ameliyatla tümörlü doku, etraftan bir miktar saðlam doku çýkarýlarak, bazen tüm bir akciðer lobu alýnarak temizlenebilir. Genel olarak ameliyatla tamamen çýkarýldýðý ve çevrede hiç hastalýk kalmadýðý durumlarda baþka tedaviye gerek yoktur. Ameliyat sonrasý hekiminiz sizi düzenli aralýklarla kontrole çaðýracaktýr. Nadiren ameliyat sonrasýnda bazý hastalara ýþýn tedavisi (radyoterapi) tavsiye edilebilir.

Ameliyatla çýkarýlmasý mümkün olmayan evre III akciðer kanserinin esas tedavisi ýþýn tedavisi (radyoterapi) ve ilaç tedavisi (kemoterapi) ve radyoterapidir.Bu hastalarda iki yöntem sýrayla uygulanýr.


Evre IV akciðer kanserinde kemoterapi yaþam sürenizi 3-6 ay kadar uzatacak ve hastalýða ait þikayetlerin azalmasýný saðlayacaktýr. Ancak, bu evrede kesin tedavi kararý siz ve aileniz ile görüþüldükten sonra verilmelidir. Yaþamý çok uzatmasý beklenmeyen bir tedavi seçeneðinin yan etkileri nedeniyle hayat kalitenizi bozma olasýlýðý varsa hekiminizle bu konuyu tartýþmanýz uygun olacaktýr. Evre IV hastalýkta, ýþýn tedavisi kansere baðlý aðrý, kanama veya kemiðe ,beyine yayýlma söz konusu ise uygulanýr.

Küçük hücreli akciðer kanseri tedavisi:

Bu kanser türünün tedavisine hastalýðýn sýnýrlý veya yaygýn oluþuna göre karar verilir. Sýnýrlý hastalýkta kemoterapi ve radyoterapi ardýþýk veya eþzamanlý olarak uygulanýr. Hastalýðýn beyine yayýlma olasýlýðý yüksek olduðundan ayrýca beyine koruyucu amaçlý radyoterapi yapýlýr. Nadiren çok küçük çaplý tümörlerde cerrahi uygulanabilir.

Yaygýn hastalýðýn tedavisi ise kemoterapidir. Kemoterapiye çok duyarlý bir tümör olmasýna raðmen tekrarlama riski çok yüksektir. Kemoterapi sonrasý tekrarlamalarda hastanýn þikayetlerine veya hastalýðýn yayýlým bölgelerine göre radyoterapi uygulanabilir.

• Ýyileþmeyen öksürük
• Derin nefes almakla ortaya çýkan göðüs aðrýsý
• Ses kýsýklýðý
• Yeni baþlayan nefes hýrýltýsý Yeni baþlayan nefes hýrýltýsý
• Kilo kaybý, iþtah azalmasý
• Kanlý yada paslý balgam
• Nefes darlýðý
• Kitle (kanserin deri yada lenf düðümlerine yayýlmasý nedeniyle oluþan boyun veya köprücük kemiði civarýnda elle hissedilen kitle )
• Nedeni ortaya konamayan ateþ
• Bronþit veya zatürre gibi tekrarlayan enfeksiyonlar (akciðerin iltihabi hastalýklarý)

Akciðer kanseri uzak organlara yayýldýðýnda aþaðýdaki belirtilere sebep olabilir :

• Kemik aðrýsý
• Nörolojik belirtiler (bir bacak veya kolun uyuþmasý, baþ dönmesi, göz kararmasý)
• Sarýlýk (deri ve gözlerin sararmasý )

Kan testleri: Akciðer kanserinin karaciðere yada kemiklere yayýlýp yayýlmadýðýný veya bazý paraneoplastik sendromlarýn varlýðýnýn göstergesi olabilecek bulgularý ortaya koyabilmek amacýyla kan testleri yapýlabilir.

 Kemik sintigrafisi: Bu incelemede damar yoluyla verilen bir radyoaktif madde kullanýlýr. Bu madde kemiklerde kanserin yayýlmýþ olduðu anormal bölgelerde toplanýr. Ancak kanser dýþýnda diðer bazý hastalýklarda da (kýrýk, kireçlenme bölgeleri vs...) bu yöntem ile anormal sonuçlar elde edilebilir. Kemik taramalarý özellikle küçük hücreli akciðer kanserlerinde rutin olarak yapýlýr. Küçük hücreli olmayan akciðer kanserlerinde, diðer tetkikler ile kemik yayýlýmý olduðuna dair þüpheli bir durum olduðu takdirde kemik taramalarý yapýlýr.

Balgam sitolojisi: Bu yöntem ile mikroskop altýnda balgam örneði incelenerek balgamda kanser hücrelerinin var olup olmadýðý araþtýrýlýr. Duyarlý bir yöntem deðildir.

Ýðne biyopsisi: Bu iþlem bronkoskopi ile tanýsý konamayan, bronkoskopinin ulaþamayacaðý bölgelerde yerleþmiþ akciðer kanserlerinin tanýsýnda kullanýlmaktadýr. Fluoroskopi adý verilen ve x-ýþýnlarý ile bir ekranda görüntü elde eden bir yöntemin yardýmý ile veya bilgisayarlý tomografi kullanýlarak akciðerdeki kitleye bir iðne ile girilir. Fluoroskopinin aksine bilgisayarlý tomografide sürekli bir görüntü elde edilemediðinden iðne kitle yönünde ilerletildikten sonra bir görüntü alýnýr ve bu görüntüye dayanarak iðne ilerletilir. Bu yöntemde, iðne kitlenin içine girene kadar görüntüleme birkaç kez tekrar edilir. Kitleye girildikten sonra kitleden parça alýnarak mikroskop altýnda kanser hücrelerinin varlýðý araþtýrýlýr. Sýk olarak kullanýlan daha duyarlý bir yöntemdir.

Kemik iliði biyopsisi: Daha çok küçük hücreli akciðer kanserinin evrelendirilmesinde kullanýlmaktadýr. Bir iðne yardýmý ile kemik iliðinden yaklaþýk 2 mm geniþliðinde ve 2 cm uzunluðunda silindirik parça alýnýr. Parça genellikle kalça kemiðinin arkasýndan alýnýr ve mikroskop altýnda kanser hücresi içerip içermediði araþtýrýlýr.

Görüntüleme testleri: Görüntüleme testleri ile; x-ýþýnlarý, manyetik alan, ses dalgalarý yada radyoaktif maddeler kullanýlarak vücudumuzun içinin farklý özellikler taþýyan resimleri oluþturulur. Bazý görüntüleme yöntemleri akciðer kanserlerinin araþtýrýlmasýnda ve kanser varlýðýnda kanserin yayýlmýþ olup olmadýðýnýn gösterilmesinde kullanýlýr. Akciðer grafileri akciðerde bir kitlenin yada lekelenmenin olup olmadýðýný ortaya koymak için çekilir. Bu testleri þöyle sýralayabiliriz:

1- Bilgisayarlý Tomografi (BT) Bir tümörün boyutlarý, þekli ve bulunduðu yeri hakkýnda daha saðlýklý bilgiler vermektedir. Ayrýca, akciðer kanserinin yayýlmasý nedeniyle büyümüþ olan lenf düðümlerinin gösterir. Erken evre akciðer kanserlerinin tanýsýnda bilgisayarlý tomografi incelemesi, x-ýþýný ile çekilen rutin göðüs grafilerine kýyasla çok daha duyarlýdýr. Bu inceleme ile ayný zamanda karaciðer, böbrek üstü bezleri, beyin ve akciðer kanserinin yayýlabileceði diðer iç organlardaki kitlelerde taranabilir. Bilgisayarlý tomografi, vücudun çevresinde dönerek x-ýþýnlarý ile çeþitli açýlardan resimler alabilen bir makinedir. Ýþlemi takiben alýnan resimler bir bilgisayar aracýlýðý ile birleþtirilir ve ayrýntýlý kesitsel görüntüler elde edilir.

2- Manyetik Rezonans görüntüleme (MRI) incelemesinde, güçlü manyetik ve radyo dalgalarý ile birlikte bir bilgisayar kullanýlarak ayrýntýlý kesitsel görüntüler elde edilir. Bu görüntüler bilgisayarlý tomografi ile elde edilen görüntülere benzer. Ancak bu yöntem akciðer kanserinin özellikle beyin ve omuriliðe yayýlýmýnýn gösterilmesinde kullanýlýr. Bilgisayarlý tomografinin aksine, manyetik rezonans incelemesinde x-ýþýnlarý kullanýlmaz. Bu nedenle radyasyon tehlikesi yoktur. Fakat yaratýlan güçlü manyetik alan nedeni ile çekim esnasýnda hastanýn üzerinde metal eþya olmamasýna dikkat edilmelidir.

3- Pozitron Emisyon Tomografi (PET) incelemesinde kanserli dokularda toplanan, þeker molekülüne baðlanmýþ düþük doz radyoaktif bir madde kullanýlýr. Bu yöntem, akciðer kanserlerinin evrelenmesinde Amerikan gýda ve ilaç idaresi (FDA) tarafýndan onaylanmýþtýr. Kanser tanýsýndan ziyade, saptanan kanserin evrelendirmesinde kullanýlmaktadýr.

Bronkoskopi: Akciðer kanseri tanýsýnýn konmasý için en sýk kullanýlan yöntemdir. Rahatsýz edici bir iþlem olmasý nedeni ile iþlem öncesinde hastaya sakinleþtirici ilaçlar verilir. Sonra, fiberoptik yapýda kývrýlabilen ýþýklý bir tüp aðýz yoluyla akciðerlerin bronþ adý verilen büyük havayollarýna ilerletilir. Bu yöntemle merkezi yerleþimli tümörler çýplak gözle görülebilir. Ayný zamanda akciðerlerden biyopsi (parça) yada sývý örneði alýnýp mikroskop altýnda incelenmesi de mümkündür.

Mediastinoskopi: Bu iþlemde genel anestezi altýnda hasta uyutularak boyundan küçük bir kesi yoluyla göðüs kemiðinin arkasýna ýþýklý dar bir tüp ile girilir. Bu tüpün içinden geçirilen çeþitli aletler ile mediasten adý verilen akciðerlerin arasýndaki orta boþlukta yer alan mediastinal lenf düðümlerinden doku örneði alýnýr. Bu doku örneklerinin mikroskop altýnda incelenmesi ile kanser varlýðý gösterilebilir. Mediastinoskopi özel durumlarda kullanýlan bir iþlemdir. Her hastaya yapýlmamaktadýr.