Genel Bilgiler

Giriþ

PANÝK ATAK

    Panik ataklarý insanlarýn % 3-6’sýnda görülürken batýlý kaynaklarda panik bozukluðunun görülme sýklýðý % 1-3 olarak belirtilmektedir. Türkiye Ruh Saðlýðý Profili Raporunda 12 aylýk dönem esas alýnarak yapýlan sýklýk tespitinde, panik bozukluðu ve/veya agorafobi sýklýðý toplam % 1 olarak bulunmuþtur; bunlarýn hekime baþvurma oraný % 34.5 olup, diðer tüm psikiyatrik hastalýklardan daha yüksektir. Panik ataklarýnýn þiddetli ve korkutucu fiziksel semptomlarla seyretmesi hekime sýk baþvurmada en önemli etken gibi gözükmektedir.

    Panik atak hastalarý sýklýkla kalp hastasý olduðunu veya kalp krizi geçirdiðini düþünerek hekime ve acil servislere giderler. Hasta, ani bir “nöbet” tanýmlar. Kimi zaman bu nöbet hastalarý uykularýndan kaldýrabilir. Þikayetler baþladýktan sonraki ilk 10 dakikada maksimum þiddete ulaþýr; dakikalar içinde geçer, bir saatten uzun sürme olasýlýðý çok azdýr. Nöbet esnasýnda hasta tipik olarak “panik” içindedir.

    Acil görünümlü ya da acile baþvuracak þiddette bir “nöbet” geçirdiðini ifade eden bir hastada, aþaðýdaki þikayetlerden en az dördü nöbet esnasýnda mevcut ise, panik ataðý düþünülür;

• Çarpýntý, kalp atýmlarýný hissetme,
• Terleme,
• Titreme,
• Nefes darlýðý, boðulacaðým hissi,
• Göðüs aðrýsý, göðüste sýkýþma hissi,
• Bulantý, karýn aðrýsý,
• Baþ dönmesi, düþecekmiþ ya da bayýlacakmýþ gibi hissetme,
• Derealizasyon (çevrenin yabancý gerçekdýþý olduðu hissi),
• Depersonalizasyon (vücuduna yabancý, dýþýnda imiþ gibi hissetme),
• “Çýldýracaðým” korkusu,
• Ölüm korkusu,
• Vücudun çeþitli yerlerinde uyuþma ve karýncalanma,
• Üþüme, ateþ basmasý.

Panik ataðý tetikleyen durumlar;

• Kapalý yerler (tünel, asansör, vb),
• Kalabalýk yerler (alýþveriþ merkezleri, toplu taþým istasyonlarý, eðlence merkezleri vb),
• Toplum önünde zor bir görev yapma,
• Yeni veya tanýdýk olmayan insanlarla yapýlan toplantýlar veya sosyal olaylar,
• Açýk alanlar (köprü üzerinden geçme, yüksek binalar vb),
• Organik hastalýklar; ritim bozukluklarý (aritmiler), kalp krizi (myokart infarktüsü), beyinin kansýz kalmasý (serebral iskemi), tiroid bezinin fazla çalýþmasý (tirotoksikoz), astým vb,
• Bazý ilaçlarýn yan etkisi olarak,
• Depresyon, fobiler dahil pek çok psikiyatrik hastalýk esnasýnda,

    Panik bozukluðunun temel özelliði, çoðu kez nedensiz baþlayan panik ataklarýdýr. Hasta, aniden, örneðin otobüste ya da uykusunda, yukarýda sayýlan pek çok þikayeti yaþar. Þikayetler, müdahaleyle ya da müdahalesiz kýsa sürede geçer. Atak þiddetli ve korkunç bir deneyim olarak hatýrlanýr ve bireyde “ya tekrarlarsa” kaygýsýný ortaya çýkarýr. Hasta, yaþantýsýný bu kaygý çerçevesinde planlamaya çalýþýr. Agorafobi (kapalý yer korkusu) þikayetleri de tabloya eklenirse, kiþi, atak geldiðinde yalnýz ya da kaçamayacaðý ortamlara girmeme; tek baþýna sokaða çýkmama ya da evde tek baþýna kalamama; camide ya da sinemada çabuk çýkabileceði yerleri tercih etme gibi günlük yaþantýsýný ve iþlevselliðini belirgin olarak kýsýtlayan davranýþ bozukluklarý gösterir.

    Bu hastalar semptomlarýnýn þiddeti nedeniyle sýklýkla hekime baþvurmalarýna raðmen, çoðu kez, özellikle de atak esnasýnda rastlanabilen kalbin hýzlý çalýþmasý (taþikardi), tansiyon yükselmesi gibi bulgular yüzünde panik bozukluðu tanýsý atlanabilir. Aslýnda bu hastalarýn þikayetlerinin “psikiyatrik” olduðuna ikna edilmeleri de güçtür.

Hastalýk; göðüs aðrýsý, çarpýntý vb. gibi belirtilerle seyretmesine raðmen hastalýðýn özünde hastanýn tarif ettiði yoðun sýkýntý yer almaktadýr. Sýkýntý tedavi edildiðinde diðer belirtilerde yatýþacaktýr.

    Hastalarýn yaþadýðý “nöbet” korku ile benzerlik göstermekte ve hastalýk beyindeki korku ile ilgili merkezleri, korkacak bir þey yokken kendi kendine çalýþmaya baþlatmakta ve þikayetler böylece ortaya çýkmaktadýr. Tekrar nöbet gelirse kaygýsý ile ortaya çýkan sokaða tek baþýna çýkmama gibi davranýþlar aslýnda kaygýyý artýrmaktan ve kuvvetlendirmekten baþka bir iþe yaramazlar.

    Panik bozukluðu, çoðu kez, depresyon, diðer anksiyete bozukluklarý, kiþilik bozukluklarý ve alkol ve madde baðýmlýlýðý ile birliktelik gösterebilir.

Atak esnasýnda hastanýn yapmasý gerekenler;

Olduðu yerde kalmalý ve toplamý en fazla bir saat süren ataðýn geçmesini beklemelidir.

Dikkatini bulunduðu ortamdaki eþyalara vb ve sýkýntýyý kontrole yöneltmeli; fiziksel belirtilerinden uzaklaþtýrmaya çalýþmalýdýr.

Kendisine, “bu kalp krizi deðil; panik ataðý. Korku merkezim kendiliðinden çalýþmaya baþladý; yakýnda geçer; daha önce de geçti” gibi telkinlerde bulunmalýdýr.

Aþýrý derin nefes alma (hiperventilasyon) panik þikayetlerini arttýrýr; bu þikayeti olan hastadan “nöbet” geçene kadar bir torbaya solumasý istenmelidir.

Her atak baþýnda saate bakmasý ve sonlandýðýnda ise ne kadar sürdüðünü bir yere kaydetmesi istenmelidir; saatler gibi gelen atak süresinin yalnýzca dakikalar olduðunu görme sonraki ataklarda hastanýn direncini arttýracaktýr.

Sigara yakma, alkol alma gibi önlemlerin ataðýn geçmesini saðlayamayacaðý gibi þiddetlendirebilecektir.

Ýlaç tedavisi atak sýklýðý fazla olan, iþlevsel kaybý yüksek olan, birlikte diðer baþka bozukluklar da bulunan hastalarda düþünülür.

Bu amaçla kullanýlan; benzodiyazepin’lerden Alprazolam (Xanax 0.5 ve 1 mg), SSRI’lardan Paroksetin (Seroxat veya Paxil 20 mg), Sertralin (Lustral 50 mg) geniþ vaka serili araþtýrmalarda etkinliði kanýtlanmýþ olan ilaçlardýr.

Bu ilaçlar bazý olgularda, tedavinin özellikle ilk haftalarýnda sýkýntýyý (anksiyete) arttýrabilir. Bundan dolayý yarým tabletle tedaviye baþlanmasý, yetersiz kalýrsa ve tolere edilmiþ ise 1-2 hafta sonra dozun tam tablete çýkýlmasý önerilir. Olgularýn büyük çoðunluðunda, kýsa sürede yeterli yanýt alýnýr.

Ýlaç tedavisi þikayetler kontrol altýna alýndýktan sonra 8-12 ay devam ettirilmelidir. Panik bozukluðunun % 30-90’ý ilaç tedavisi sonlandýrýldýðýnda nüks etmektedir. Tedavisi kesilecek hastalar yüksek nüks olasýlýðý hakkýnda uyarýlmalýdýr.

• Çarpýntý, kalp atýmlarýný hissetme,
• Terleme,
• Titreme,
• Nefes darlýðý, boðulacaðým hissi,
• Göðüs aðrýsý, göðüste sýkýþma hissi,
• Bulantý, karýn aðrýsý,
• Baþ dönmesi, düþecekmiþ ya da bayýlacakmýþ gibi hissetme,
• Derealizasyon (çevrenin yabancý gerçekdýþý olduðu hissi),
• Depersonalizasyon (vücuduna yabancý, dýþýnda imiþ gibi hissetme),
• “Çýldýracaðým” korkusu,
• Ölüm korkusu,
• Vücudun çeþitli yerlerinde uyuþma ve karýncalanma,
• Üþüme, ateþ basmasý.