x

Genel Bilgiler

x

x

x

x

x

Giriþ
Ülser ; Mide veya duedenum (onikiparmak barsaðý) un mide asidi ve sindirim sývýlarý (örneðin:pepsin) tarafýndan harabiyeti sonucunda meydana gelen doku kaybýdýr. Doku kaybý asit ve pepsinin etkisiyle daha derinlere inebilir. Asit ve pepsinin etkileri yemek borusu alt kýsýmlarýnda da ülser yapabilir.
Epidemioloji, sýklýk
Toplumumuzda herhangi bir zamanda mevcut ülserli hasta (yeni geçiren veya geçirmiþ) yüzdesi %2-6 dýr. Duedenal (onikiparmak barsaðý) ülseri , mide ülserine göre çok daha fazla görülür. Duedenal ülser 30-50 yaþlarý arasýnda daha sýk olup , erkeklerde kadýnlara göre 2-4 kat daha fazladýr. Mide ülseri 60 yaþýndan sonra daha sýk gözlenir ve kadýnlarda daha çok görülür.
Etyoloji, Sebepler, Risk Faktörleri

• Helicobacter Pylori adý verilen bakteri
• Birçok ülser helicobacter pylori mikrobunun varlýðý ile meydana gelir.  Duedenal ülserlerde Helicobacter pylorinin varlýðý %100 e yakýn oranla yüksek bulunmuþtur.  Helicobacter pylori varlýðý saptanan , ancak ülser görülmeyen kiþilerin varlýðýndan dolayý , helicobacter pylori varlýðý yanýnda baþka faktörlerde (örneðin irsiyet) olmasý gerektiðini düþündürmektedir. Helicobacter pylori varlýðý ülser yapmasý dýþýnda müzmin gastrit yaptýðý kesindir. Mide kanserlerine yol açabilmektedir. Geliþmekte olan ülkelerde toplum oranlarý daha yüksektir. türkiyede toplumun bölgelere göre deðiþmekle beraber % 60-90 ýnda bu mikrop vardýr. kiþinin genetik yapýsýna ve bakterinin saldýrgan özelliklerine göre kimi insanda gastrit, kiminde ülser, çok az bir kýsmýnda ise mide kanserine yol açabilmektedir.
  
• Uzun süreli aspirin veya antienflamatuvar ilaç kullanýmý
• Ülseri meydana getiren ikinci büyük sebep; düzenli NSAÝ ( Aðrý kesici ve romatizmal ilaçlar ) ilaç kullanmaktýr. ancak tek doz NSAÝ ilaçlarý ile de kanama geliþebilir. NSAÝ ilaçlarýn bu kötü etkileri uygun ilaçlarla önlenebilir. Ülseri olanlar çeþitli hastalýklar için doktora gittiklerinde , doktora ülserli olduðunu söylemelidirler. Doktor gerektiðinde vereceði aðrý kesici ilaçlarla birlikte gastrointestinal yan etkileri önleyecek ilaç verebilir ya da yan etkileri olmayan ilaçlar (paracetamol gibi) kullanýlabilecektir. NSAÝ almak zorunda olan kiþiler dispeptik þikayetleri var ise mide koruyucu ilaçlarla beraber almalýdýrlar.
• Kan grubu 0 olan kimseler
• Psikolojik stres
• Travma, cerrahi operasyon gibi çeþitli fiziksel stresler
• Alkol, kafein ve sigara kullanýmý
• Zollinger- Ellison sendromu :  pankreas bezinde da gastrin salgýlayan bir adenom varlýðýnda görülen bir durumdur.  bu pankreas tümörü salgýladýðý gastrin nedeniyle,  midedeki asit salgýlayan parietal  hücreleri uyarýr ve aþýrý asit salgýlanmasýna neden olur. Bu aþýrý asit ise midede iyileþmeyen ve duodenumda çok sayýda ülserlere neden olur.
  

Semptom ve Yakýnmalar
Belirtileri ülserin yerine göre deðiþir. Midede olan ülserler daha çok

• yemek yedikten sonra karýn üst orta ve sol kesiminde aðrý yaparken, duodenal ülserler yemek yendiðinde yatýþmaya meyillidir.
  
• duodenal (oniki parmak barsaðý) ülserlerinde en sýk rastlanan belirti karnýn üst kýsmýnda kemirme ve yanma þeklinde aðrý olmasýdýr. Genellikle öðün aralarýnda meydana gelir.
  
•  postprandial karýn aðrýsý,  yemek sonrasý karýn aðrýsý,
  
•  açlýk karýn aðrýsý
•  yemek yemekle rahatlayan veya anti asitler ile rahatlayan karýn aðrýsý
  
• Gece hastayý uykudan  uyandýran karýn aðrýsý (daha çok duedenal ülserde).
  
• Yemek yemekle ve antiasit dediðimiz mide asidini nötürleyen çiðneme tableti ve pastillerle birkaç dakika ile birkaç saat arasýnda aðrý hafifler.
  
• Sonbahar ve ilkbaharda aðrýlarýn sýklýðý artar.
  

 Ülserli hastalarda daha az sýklýkla meydana gelen belirtiler

• bulantý ,
  
•  kusma (özellikle aðrý varken oluþur, kusunca aðrýnýn azalmasý veya kesilmesi çok tipiktir) ,
  
• iþtahsýzlýk ve
  
• kilo kaybýdýr.

Fizik Muayene Bulgularý

• Epigastrik bölgede karýn aðrýsý
•  hipotansiyon -  kanama durumunda
•  solukluk-  kanama durumunda
•  soðuk  terleme-  kanama durumunda
  

Komplikasyonlar
Mide Kanamasý

Sindirim sistemi kanamalarýnýn en büyük nedeni ülserlerdir. Bazen daha önce hiç mide aðrýsý þikayeti olmayan kiþilerde bile görülebilir. Bu kiþiler "kahve telvesi" renkli bir materyel kusarlar ya da "katran renkli" siyah gaita dýþkýlarlar. Oldukça pis kokuludur. bu koku diðer ilaçlara baðlý gaita siyahlaþmalarýnda görülmez. özellikle demir hapý alanlarda gaita siyahlaþýr, ama koku olmaz. Baþka belirti olmadan , gaitasýnýn siyah renkli olduðunu farkeden kiþilerin mutlaka bir saðlýk kurumuna acil olarak baþvurmasý gereklidir.

Kusma ve siyah renkli feçes olmadan önce aniden fenalýk gelmesi , soðuk soðuk terleme halinde üst gastrointestinal kanamadan kuþkulanýlmalýdýr.

Perforasyon ( Mide delinmesi)

Mevcut ülserin derinliðinin artmasý ve tüm mide-duedenum katmanlarýný geçerek delinmesidir. Mide asit-pepsin içeriðinin karýn boþluðuna geçmesi sonucu aniden ve þiddetli bir aðrý oluþur. Karýn tahta gibi sertleþir , kýpýrdama ve yürüme aðrý nedeniyle zorlaþýr. Tedavi ameliyat iledir.

Týkanma

Özellikle duedenum ve pylor kanalýnda (mide çýkýþ kanalý) akut ülserin doku ödemi (þiþliði) meydana getirmesiyle  veya uzun süredir derin ülserin olmasý sonucunda nedbe dokusu oluþmasý nedeniyle , yiyecek , içecek ve mide suyunun geçimini (pasajýn) daralmasý (stenoz) , hatta týkanmasýna neden olur. Hasta yediði ve mide suyunun devamlý salgýlanmaya devam etmesi sonucu mide içinde biriken , ileriye gidemeyen materyali kusar. Kusma bol ve süreklidir. Hasta yese bile yiyecekler hazmeden organlara geçemediðinden (hazým-emilim- mide deðil,onikiparmak barsaðý ve ince barsaktadýr), sürekli kilo verme mevcuttur. Teþhis biran önce yapýlýp , ameliyat edilmelidir.
 

Penetrasyon

Ülserin dokudan dýþarý doðru delinirken yakýn organlara yapýþarak deþmesi kastedilir. en sýk pankreas üzerine yapýþarak deþilme olur. bir nevi kapalý kalan delinmedir. tedavisi ameliyaladýr.

Laboratuvar testleri, özel testler

Helikobacter Pyloriyi saptama yöntemleri

HP dýþký antijen testi: Günümüzde hasta açýsýnda en kolay ve ekonomik olan test  gaitada Helicobacter Pylori Antijenine bakýlmasýdýr.  HP stool Antigen testi olarak bilinir.

Üre nefes testi: özel iþaretli gýdalar aðýzdan alýndýktan sonra midede bakteri varlýðýnda bakterinin açýða çýkaracaðý ara ürünleri tesbit edilmesine dayanýr. hasta açýsýndan endoskopik yollara göre daha konforludur. Doðruluðu en yüksek olan testtir.

Endoskopik biopsi alýnarak hýzlý üreaz testi ,

patolojik inceleme ,Giemsa ve HE boyasý ile boyanýr.

Hp kültürü:  antibiyotik direnç çalýþmalarýnda özellikle kullanýlýr.

Serolojik yöntem: Hasta kanýnda helicobacter pylori mikrobuna karþý geliþmiþ antikoru  saptama esasýna dayanýr.  hal hazýrda var olan enfeksiyonun varlýðý veya eskiden olup olmadýðýný ayýrmaz.  giderek daha az kullaným alaný bulmaktadýr.  helikobakter pylori taþýyan hastalarý tedavi ettikten bir yýl sonra antikor seviyesi düþmektedir.

Endoskopik bulgular
Gastroskopi: Ucunda  soðuk  ýþýk kaynaðý ve görüntüyü monitöre ileten  video kamerasý olan geniþliði 11 -15 mm  bulan  kývrýlabilen  elastik hortumlar sayesinde  aðýzdan ,  duodenuma kadar olan tüm bölgelerin  direkt gözle görülmesine denir.
 endoskopik bir iþlem olan gastroskopi sayesinde  yemek borusu (özofagus), mide ve   duodenumda olan ülserler, erozyonlar, kitleler, kanama odaklarý açýkça görülebilir, bunlarýn resimleri çekilebilir. Gerektiðinde biyopsi alýnabilir, kanayan noktalara kanamayý durduracak iþlemler yapýlabilir (sikleroterapi, band ligasyonu, clip atýlabilir)

Medikal tedaviler, ilaçlar, ilaç dýþý tedavi önerileri
DÝYET:

Geçmiþte baharatlý , acý , ekþi , turþudan , yaðlý ve asidik yiyeceklerden kaçýnýlmasý gerektiði söylenip , süt tedavisi verilirdi. Bugün ülser için özel bir diyet olmadýðý gibi , gece yatmadan önce içilen sütün zararý bile olabilir. Özel diyetin ülseri iyileþtirmede katkýsý olmadýðý deneylerle gösterilmiþtir. Þu anda kiþisel olarak þikayetine sebep olduðu düþünülen yiyecek maddesinin kýsýtlanmasý gerektiði söylenmektedir. (Örneðin ülserli bir kiþiye soðan yemek dokunmuyorsa yemesinde bir sakýnca yoktur). Ancak ülserli hasta sigarayý (eðer çok içiyorsa) býrakmalýdýr.  Sigara içiminin ülser iyileþmesini geciktirdiði , sýk ülser tekrarlanmalarýnýn ( nüks ) neden olduðu gösterilmiþtir. Genellikle ülserli hastalar aspirin ve benzeri romatizma ilacý almamalýdýr. Alkol alýmý , yüzeyel mukoza direncini bozarak , gastrite ve ülser iyileþmesinde gecikmeye yol açabilir. akut ülserde özellikle alýnmamasýnda yarar vardýr.

ÝLAÇLAR:

Gastroözofajial reflü tedavisinde ve ülserde kullanýlan ilaçlar H2 reseptör blokerleri (Ranitidin , Famotidin , Nizatidin) ve proton pompa inhibitörleri (omeprozol , lansoprol) dir. Bunlar mide asitlerini azaltarak yakýnmalarý rahatlatýrlar. Ayrýca mide asitinin ülser üzerine etkisini ortadan kaldýrarak , iyileþmeyi saðlarlar. protein pompa inhibütörleri asiditeyi azaltmada , H2 reseptör blokerlerine oranla daha güçlüdür , ancak daha pahalýdýrlar. helikobacter pylori saptanan hastalarda , protein pompa inhibütörleri antibiyotiklerle birlikte helikobacter pyloriyi yok etmede ( eradikasyon ) kullanýlmaltadýr.

Helicobakter pilori yokedildikten sonra ülser tekrarlama oraný yýllýk % 4 lere kadar düþmüþtür. önceleri bu oran yýlda %70 ler kadar yüksekti.

%30 ülser vakasýnda H.Pilori etken olmayabilir. NSAÝ kullanýmý varsa özellikle proton pompa inihibitörleri uzun süreli tedavi ve engelleme için kullanýlmasý gerekecektir.

Cerrahi tedavi

Ülser nedeniyle Ameliyat ne zaman gereklidir?:

Birçok ülserler ilaçla iyileþirler. Kanama , stenoz (daralma -týkanma) , delinme ve penetrasyon (deþilme) meydana gelirse , týbbi tedaviye cevap vermezse  ameliyat gereklidir.
Helikobakter pylorinin keþfinden sonra  ve tedavilere yok edilmeye baþlamasýndan sonra ülserlere baðlý cerrahiler yok denecek kadar azalmýþtýr. daha güçlü asit düþürücü ilaçlarýn çýkmasý (proton pompa inhibitörleri) da  bunda etkilidir.