Genel Bilgiler

Kadýnlarýn yumurtlama probleminin önde gelen sebeblerinden olan “Polikistik Over Sendromu” (PKOS) yani yumurtalýklarda çok sayýda kist görünümü genellikle 30 yaþ altý kadýnlarda bir takým hormonal düzensizliklerle beraber görülen, nedeni tam olarak bilinmeyen bir durumdur. Kiþinin ailesinden aldýðý genetik özellikler en sýk suçlanan sebepler arasýnda gösterilmesine ragmen, beslenme alýþkanlýklarý, hareketsizlik, stress de tetikleyici faktörler arasýndadýr.
Düzenli adet gören bir kadýnda her adet döneminde yumurtalýklardan döllenmeye hazýr bir olgun yumurta geliþir. Bu yumurta geliþimini tamamlar, çatlar ve sperm ile karþýlaþtýðýnda döllenir ve hamilelik gerçekleþir. Polikistik Over Sendromu’nda (PKOS) ise birçok yumurta ayný anda olgunlaþmaya çalýþýr ve baþarýsýz olur. Sonuçta birçok yumurta vardýr ancak hiçbiri geliþip döllenme yeteneði kazanamaz. Ultrason görüntüsünde bu yumurtalar içi sývý dolu birden fazla kesecik yani kist þeklinde görülür. Polikist mana olarak çok sayýda kist demektir.

PKOS’da hastalar düzensiz adet görme veya adet görememe, akne, yaðlý cilt, aþýrý tüylenme, kilo fazlalýðý ya da hamile kalamama gibi þikayetlerle doktora baþvururlar. Tüm bu sorunlarýn zemininde hormon düzensizliklerine baðlý yumurtlama problemi yatar.

Hastalarýn %75 inde adet düzensizliði görülür. En sýk þikayet seyrek adet görme þeklindedir. Normal bir kadýndaki adet döngüsü 21-35 gün þeklindedir. PCOS da genellikle 35 günden daha uzun aralýklarla adet döngüsü (yýlda 4-8 kez) görülür.

Hastalarýn yarýsýnda erkeklik hormonunda artýþ görülür. Kýllanma en sýk alt çene, üst dudak, göðüs, göbek çevresi ve bacak iç yüzlerinde belirgindir. Þiddetli vakalarda sýrt, kol ve bacaklarda da kýllanma görülebilir. Nadiren erkek tipi saç dökülmesi ve vücut geliþimi görülür.

PCOS’lu kadýnlarda yumurtlama problemine baðlý kýsýrlýk sýk görülür, gebe kalanlarda da düþük riski artmýþtýr, bebekte geliþme geriliði görülebilir, þeker hastalýðý ve tansiyon yüksekliðine baðlý riskler artar.

Bu hastalarýn üçte birinde þiþmanlýk görülür. Bel-kalça oraný artmakla beraber yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalýðý riski artmýþtýr. Kilo fazlalýðýna baðlý olarak insüline baðlý direnç ortaya çýkmakta ve þeker hastalýðý ( diabet) eðilimi artmaktadýr.

Yüksek östrojen düzeylerine baglý olarak rahim kanseri oluþmasý riski ise diðer bir saðlýk problemidir.

Hastalarýn üçte birinde ise hiç bir þikayet yoktur, yapýlan muayeneler ve tetkikler esnasýnda taný konulur.

Hastalýðýn temelinde hipofiz bezinden salgýlanan FSH ve LH hormonlarýnýn anormal þekilde salgýlanmasý yatar. Bu dengesizlik sonucu her ay düzenli olmasý gereken yumutlama bozulur. LH artýþý erkeklik hormonu yapýmýný arttýrýr, salgýlanan erkeklik hormonlarý ( androjenler) yað dokusunda östrojene dönüþür ve bu artýþ LH hormonu üretimini arttýrýr, yani tam bir kýsýr döngü ortaya çýkar. Bu zincir kilo vermekle, yumurtalýklarýn baskýlanmasý ya da uyarýlmasý ile kýrýlabilir.

Polikistik over sendromu ile insulin hormonu arasýndaki iliþki þu þekildedir. Ýnsulin pankreastan salýnan bir hormondur ve hücrelerin þeker yani glukozu kullanmasýný saðlar. PCOS da hücrelerde insuline karþý direnç vardýr ve pankreas bu durumla baþa cýkabilmek için daha fazla insulin salgýlar. Ýnsulin kan LH düzeyini arttýrarak hastalýða katkýda bulunur. Bu kadar yüksek insulin düzeyleri yumurtlamayý engeller, androjenlerde artýþ olur.

Ayrýca bu hastalarda hipofiz bezinden salýnan ve göðüslerde süt üretimini uyaran Prolaktin hormonu da yükselmiþtir.

Polikistik Over Sendromunda görülebilen hormonal degiþikler:

LH/FSH oraný artar,
Androstenedion artar,
SHBG ( sex hormon baðlayýcý globulin) azalýr
DHEA ve DHEASO4 artar,
Testesteron artar,
Östrojen artar,
Prolaktin yükselir
Ýnsulin direncinde bozulma görülür. Ancak bu hormonlardaki degiþimlerin mutlaka olmasý gerekmez.
PCOS’lu hastalarýn ultrasonografi ile incelenmesinde yumurtalýklarda 10-20 adet 2-10 mm capýnda kistin adeta gerdanlýk þeklinde dizildiði görülür. Ancak sadece ultrason görüntüsü ile taný konulmamalýdýr çünkü normal kadýnlarýn %8-25 inin yumurtalýklarýnýn görüntüsü de polikist þeklindedir ve adet düzensizliði, kýllanma ve kýsýrlýk gibi þikayetleri yoktur. Bunu gerçek PKOS ile karýþtýrmamak gerekir.
TEDAVÝ: Öncelikle hastalarýn ideal kilolarýna inmeleri saðlanmalýdýr. PCOS’da kilo kaybý mevcut þikayetlerin cogunda tek baþýna düzelme saðlar. Aðýrlýðýnýn %5’ini kaybeden hastalarda insulin ve androjen düzeyleri düþmektedir. Günlük aktivitenin arttýrýlmasý ve istikrarlý bir diyet programý ile yüz güldürücü sonuçlar alýnýr.

PCOS tedavisinde Metformin gibi þeker hastalýðý tedavisinde kullanýlan ilaçlar özellikle insulin metabolizmasýnda sorun olan hastalarda yarar göstermektedir. Metformin karaciðerden glikoz çýkýþýný azaltýr, böylece açlýk plazma glikozunun düþmesini saðlar, ayrýca dokularýn insülin direncini arttýrýr. Bu ilacýn ortalama 2 aylýk kullanýmý sonucu yüksek kan insülin düzeyleri,artmýþ insulin direnci ve aþýrý tüylenmeye yol açan yüksek androjen hormonlarý düzelir.

Gebelik isteði yoksa adetleri düzenlemek için doðum kontrol haplarý kullanýlabilir. Bu haplar hormonlarda düzelme saðlar, kýllanma, kilo ve ciltte yaðlanma þikayetleri düzelir.

Aþýrý tüylenme tedavisinde amaç erkeklik hormonunu baskýlamaktýr. Ancak bu tedavi var olan kýllarý yok edemez, sadece yeni tüylerin çýkýþýný azaltýr. Bu sebeple iðne yada lazer epilasyon beraberinde uygulanmalýdýr. Uzun süreli bir tedavidir, baþarýlý olmasý için 8-18 ay gerekebilir.

Gebelik isteyen hastalarda yumurta geliþimini saðlamak için deneyimli bir uzman gözetiminde verilen tedavi ile baþarýlý sonuçlar alýnýr. Geliþen yumurtalardan aþýlama yöntemi ile gebelik oluþturulmaya çalýþýlýr. 3 kez yapýlan takip ve aþýlama ile gebelik elde edilememiþ ise tüp bebek yöntemine geçilmesi önerilir.
Tedavide uygulanan bir diðer yöntem de “Laparaskopik Diatermi” dir. Burada laparaskopi ile karýn boþluðuna girilir ve yumurtalar üzerindeki kistlere koter veya lazer uygulanýr. Tedavinin mekanizmasý bilinmemekle birlikte verilen tedavide baþarý þansýný arttýrdýðý ve yumurtlamayý düzenlediði görülmüþtür.