Genel Bilgiler

Giriş

Artitlerin, ayakta en sýk yerleþtiði yer, ayak baþ parmaðýnýn merkezidir. Bu eklem metatatarsofalengeal eklem veya MTP eklemi diye adlandýrýlýr. Bu eklem, her zaman her adým attýðýnýzda, eðildiði için çok önemlidir. Eðer bu eklem sertleþirse, yürümek çok aðrýlý ve zor hale gelir. Metatarsofalengeal eklem, her hangi bir eklemde olduðu gibi, düz bir eklem kýkýrdaðýyla örtülmüþ kemiklerde sonlanýr. Aþýnma ve yýrtýlma olayý varsa veya eklem kýkýrdaðýnda hasar varsa, aðrýlý kemik sonlarý birbirine sürter. Kemik çýkýntýsý veya aþýrý büyüme, kemiðin tepesinde geliþebilir. Bu aþýrý büyüme, yürüdüðünüz zaman, parmaðýnýzýn ihtiyacý olduðu kadar bükülmesine mani olur. Sonuç; sert bir ayak baþ parmaðý veya hallux rigidusdur.

Hallux rigidus, çoðunlukla, 30-60 yaþ arasýndaki eriþkinlerde geliþir. Bu geliþimin, neden bazý insanlarda olup, neden diðerlerinde olmadýðýný kimse bilemez. Bu durum, ayak parmaðýnýn incinmesiyle ve eklem kýkýrdaðýnýn harabiyeti ile sonuçlanabilir veya eklem üzerinde stresi arttýran ayak anatomisindeki farklýlýklardan kaynaklanabilir.

Belirtiler ve semptomlar

• Aktif olduðunuzda, özellikle, yürüme esnasýnda ayak parmaklarýnýzýn üzerine bastýðýnýzda MTP ekleminizde aðrý,
• Eklem etrafýnda þiþlik,
• Ayaðýn tepesinde geliþen bunyon ya da kallusa benzer bir çýkýntý,
• Ayak baþ parmaðýnda, onu aþaðýya ve yukarýya kývýrmada sertlik.

Problemi teþhis etme

Eðer ayak parmaðýný aþaðý ve yukarýya doðru bükmede zorluðunuz varsa veya parmaðýnýzdaki aðrýdan dolayý yürürken ayaðýnýzýn dýþ kýsmýna basýyorsanýz doðru, doktorunuzu görmeye gidin. Eðer hallux valgus erken koþullarda yakalanýrsa tedavisi kolaydýr. Eðer ayaðýnýzýn tepesinde bir þiþlik görünceye kadar beklerseniz, çoktan bir kemik çýkýntýsý geliþmiþ olacaktýr ve bu durumu tedavi etmek daha da zor olacaktýr.

Doktorunuz, ayaðýnýzý muayene edecek ve bir kemik çýkýntýsýnýn (mahmuzunun) kanýtýný arayacaktýr. Parmaðýnýzý, etrafýnda döndürerek ne kadar hareketin aðrýsýz olabileceðini görecektir. Röntgen filmleri, herhangi bir kemik çýkýntýsýnýn büyüklüðünü ve yerleþimini gösterebileceði gibi, eklem aralýðýnda ve kýkýrdak dokusunda ne derecede bir dejenerasyon olduðunu da gösterecektir.

Ameliyatsýz (nonoperatif) tedavi seçenekleri

Aðrý kesiciler ve ibuprofen gibi antiinflamatuar ilaçlar, þiþliðin azalmasýnda ve aðrýnýn hafiflemesine yardýmcý olurlar. Buz paketleri uygulamasý ve kontrast (zýt) banyolar (aþaðýda tarif edilmiþtir) da inflamasyonun azalmasýnda ve semptomlarýn kýsa bir süre için kontrol edilmesinde yardýmcý olurlar. Fakat bütün bunlar, durumun ilerlemesini durdurmaya yeterli olmazlar. Geniþ burunlu bir ayakkabý giyme, ayak parmaklarý üzerindeki basýncý azaltacaktýr ve muhtemelen siz, yüksek topuklu ayakkabýlarý býrakmak zorunda kalacaksýnýz. Doktorunuz, rocker veya roller (tabaný dýþtan tekerlekli) tarzýnda sert tabanlý özel tasarlanmýþ ayakkabýlar, hatta muhtemelen, orta kýsmý çelik veya metal bir taban desteði tavsiye edebilir.

Kontrast banyo; inflamasyonun azalmasý için soðuk ve sýcak su deðiþtirilerek kullanýlan banyodur. Bunun için; birinde dayanabileceðiniz kadar soðuk su, diðerinde ise tolere edebildiðiniz miktarda sýcak su olan iki kovaya ihtiyacýnýz vardýr. Ayaklarýnýzý otuz saniye için, soðuk suyun olduðu kovaya daldýrýn ve hemen sýcak suyun olduðu kovaya geçin ve otuz saniye de burada tutun. Bu iþlemi, sýcak ve soðuk arasýnda gidip gelerek ve en son soðukta býrakacak þekilde beþ dakika devam ettirin. Kontrast banyolarý günde üç defadan fazla yapabilirsiniz. Ancak, ayaklarýnýz suyun içindeyken, özellikle ayaðýnýzýn sýcak ve soðuða pek duyarlý olmadýðý zamanlarda suyun abartýlý ýsýlarýndan kaçýnýn.

Ameliyat seçenekleri

• Keilektomi

Bu ameliyat, çoðunlukla hasar, hafif veya orta derecede ise tavsiye edilir. Ameliyat, neredeyse, ayak kemiðinin bir parçasý haline gelmiþ olan kemik mahmuzunu çýkartmaktýr. böylece; ayak parmaðý rahat bükülebileceði bir yere sahip olur. Ýnsizyon, ayaðýn tepesinin üzerinden yapýlýr. Parmak ve ameliyat edilen saha, ameliyattan sonra birkaç ay þiþ kalabilir. Sonunda, ameliyattan iki hafta sonra, tahta tabanlý sandalet giymelisiniz. Fakat çoðu hastada bu süre çok daha uzun olabilir.

• Artrodez

Kýkýrdak dokunun çok þiddetli tahribatýnda, sýklýkla kemikleri beraber kaynaklamak (artrodez), tavsiye edilir. Hasar görmüþ kýkýrdak dokusu çýkartýlýr ve iðneler, vidalar veya plak kullanarak eklem sürekli bir pozisyonda sabitleþtirilir. Kemikler, yavaþ yavaþ, birlikte geliþirler. Bu çeþit bir ameliyat; parmaðýnýzý artýk bükemeyeceðiniz anlamýna gelir. Bununla birlikte, bu ameliyat; böyle þiddetli vakalarda aðrýyý hafifletmek için en güvenilir yoldur.

• Artroplasti

Bir çok fonksiyonel taleplerin, ayaklarýn üzerinde yerleþtiði, yaþlý hastalar; eklem replasmaný (eklemin yenisiyle deðiþtirilmesi) ameliyatýna aday olabilirler. Bu ameliyatta eklem yüzeyi çýkartýlýr ve yapay bir eklem implante edilir. Bu ameliyat seçeneði, aðrýyý hafifletebilir ve eklem hareketini muhafaza eder.

Giriþ

Artitlerin, ayakta en sýk yerleþtiði yer, ayak baþ parmaðýnýn merkezidir. Bu eklem metatatarsofalengeal eklem veya MTP eklemi diye adlandýrýlýr. Bu eklem, her zaman her adým attýðýnýzda, eðildiði için çok önemlidir. Eðer bu eklem sertleþirse, yürümek çok aðrýlý ve zor hale gelir. Metatarsofalengeal eklem, her hangi bir eklemde olduðu gibi, düz bir eklem kýkýrdaðýyla örtülmüþ kemiklerde sonlanýr. Aþýnma ve yýrtýlma olayý varsa veya eklem kýkýrdaðýnda hasar varsa, aðrýlý kemik sonlarý birbirine sürter. Kemik çýkýntýsý veya aþýrý büyüme, kemiðin tepesinde geliþebilir. Bu aþýrý büyüme, yürüdüðünüz zaman, parmaðýnýzýn ihtiyacý olduðu kadar bükülmesine mani olur. Sonuç; sert bir ayak baþ parmaðý veya hallux rigidusdur.

Hallux rigidus, çoðunlukla, 30-60 yaþ arasýndaki eriþkinlerde geliþir. Bu geliþimin, neden bazý insanlarda olup, neden diðerlerinde olmadýðýný kimse bilemez. Bu durum, ayak parmaðýnýn incinmesiyle ve eklem kýkýrdaðýnýn harabiyeti ile sonuçlanabilir veya eklem üzerinde stresi arttýran ayak anatomisindeki farklýlýklardan kaynaklanabilir.

Belirtiler ve semptomlar

• Aktif olduðunuzda, özellikle, yürüme esnasýnda ayak parmaklarýnýzýn üzerine bastýðýnýzda MTP ekleminizde aðrý,
• Eklem etrafýnda þiþlik,
• Ayaðýn tepesinde geliþen bunyon ya da kallusa benzer bir çýkýntý,
• Ayak baþ parmaðýnda, onu aþaðýya ve yukarýya kývýrmada sertlik.

Problemi teþhis etme

Eðer ayak parmaðýný aþaðý ve yukarýya doðru bükmede zorluðunuz varsa veya parmaðýnýzdaki aðrýdan dolayý yürürken ayaðýnýzýn dýþ kýsmýna basýyorsanýz doðru, doktorunuzu görmeye gidin. Eðer hallux valgus erken koþullarda yakalanýrsa tedavisi kolaydýr. Eðer ayaðýnýzýn tepesinde bir þiþlik görünceye kadar beklerseniz, çoktan bir kemik çýkýntýsý geliþmiþ olacaktýr ve bu durumu tedavi etmek daha da zor olacaktýr.

Doktorunuz, ayaðýnýzý muayene edecek ve bir kemik çýkýntýsýnýn (mahmuzunun) kanýtýný arayacaktýr. Parmaðýnýzý, etrafýnda döndürerek ne kadar hareketin aðrýsýz olabileceðini görecektir. Röntgen filmleri, herhangi bir kemik çýkýntýsýnýn büyüklüðünü ve yerleþimini gösterebileceði gibi, eklem aralýðýnda ve kýkýrdak dokusunda ne derecede bir dejenerasyon olduðunu da gösterecektir.

Ameliyatsýz (nonoperatif) tedavi seçenekleri

Aðrý kesiciler ve ibuprofen gibi antiinflamatuar ilaçlar, þiþliðin azalmasýnda ve aðrýnýn hafiflemesine yardýmcý olurlar. Buz paketleri uygulamasý ve kontrast (zýt) banyolar (aþaðýda tarif edilmiþtir) da inflamasyonun azalmasýnda ve semptomlarýn kýsa bir süre için kontrol edilmesinde yardýmcý olurlar. Fakat bütün bunlar, durumun ilerlemesini durdurmaya yeterli olmazlar. Geniþ burunlu bir ayakkabý giyme, ayak parmaklarý üzerindeki basýncý azaltacaktýr ve muhtemelen siz, yüksek topuklu ayakkabýlarý býrakmak zorunda kalacaksýnýz. Doktorunuz, rocker veya roller (tabaný dýþtan tekerlekli) tarzýnda sert tabanlý özel tasarlanmýþ ayakkabýlar, hatta muhtemelen, orta kýsmý çelik veya metal bir taban desteði tavsiye edebilir.

Kontrast banyo; inflamasyonun azalmasý için soðuk ve sýcak su deðiþtirilerek kullanýlan banyodur. Bunun için; birinde dayanabileceðiniz kadar soðuk su, diðerinde ise tolere edebildiðiniz miktarda sýcak su olan iki kovaya ihtiyacýnýz vardýr. Ayaklarýnýzý otuz saniye için, soðuk suyun olduðu kovaya daldýrýn ve hemen sýcak suyun olduðu kovaya geçin ve otuz saniye de burada tutun. Bu iþlemi, sýcak ve soðuk arasýnda gidip gelerek ve en son soðukta býrakacak þekilde beþ dakika devam ettirin. Kontrast banyolarý günde üç defadan fazla yapabilirsiniz. Ancak, ayaklarýnýz suyun içindeyken, özellikle ayaðýnýzýn sýcak ve soðuða pek duyarlý olmadýðý zamanlarda suyun abartýlý ýsýlarýndan kaçýnýn.

Ameliyat seçenekleri

• Keilektomi

Bu ameliyat, çoðunlukla hasar, hafif veya orta derecede ise tavsiye edilir. Ameliyat, neredeyse, ayak kemiðinin bir parçasý haline gelmiþ olan kemik mahmuzunu çýkartmaktýr. böylece; ayak parmaðý rahat bükülebileceði bir yere sahip olur. Ýnsizyon, ayaðýn tepesinin üzerinden yapýlýr. Parmak ve ameliyat edilen saha, ameliyattan sonra birkaç ay þiþ kalabilir. Sonunda, ameliyattan iki hafta sonra, tahta tabanlý sandalet giymelisiniz. Fakat çoðu hastada bu süre çok daha uzun olabilir.

• Artrodez

Kýkýrdak dokunun çok þiddetli tahribatýnda, sýklýkla kemikleri beraber kaynaklamak (artrodez), tavsiye edilir. Hasar görmüþ kýkýrdak dokusu çýkartýlýr ve iðneler, vidalar veya plak kullanarak eklem sürekli bir pozisyonda sabitleþtirilir. Kemikler, yavaþ yavaþ, birlikte geliþirler. Bu çeþit bir ameliyat; parmaðýnýzý artýk bükemeyeceðiniz anlamýna gelir. Bununla birlikte, bu ameliyat; böyle þiddetli vakalarda aðrýyý hafifletmek için en güvenilir yoldur.

• Artroplasti

Bir çok fonksiyonel taleplerin, ayaklarýn üzerinde yerleþtiði, yaþlý hastalar; eklem replasmaný (eklemin yenisiyle deðiþtirilmesi) ameliyatýna aday olabilirler. Bu ameliyatta eklem yüzeyi çýkartýlýr ve yapay bir eklem implante edilir. Bu ameliyat seçeneði, aðrýyý hafifletebilir ve eklem hareketini muhafaza eder.