Genel Bilgiler

Herpes Simpleks ya da Uçuk hastalýðý, Herpes Simpleks Virusun (HSV) neden oldugu cilt ve mukozalarda içi su dolu küçük kesecikler þeklinde kendini gösteren oldukça bulaþýcý bir hastalýktýr. Herpes Simpleks virüsün klinik olarak en sýk 3 tipine rastlanir. HSV 1, HSV 2, Herpes Zoster Virus en sýk rastlanýlan tipleridir.

HSV-1 daha çok yüz, dudaklar, burun ve aðýz içinde yerleþir ve bu bölgelerde içi su dolu kabarcýklar oluþturur. Bu kabarcýklar çok kýsa süre içerisinde açýlýp üzerleri ülserleþir ve yakýnlarýndaki diðer küçük ülserlerle birleþme eðilimi gösterirler. Ardýndan üzeri sulanan bu yaralar kabuklaþýr. Kabuklar sarý beyaz renktedir. Daha sonra kabuklar kendiliðinden yumuþayarak düþerler.
Genital herpes (genital uçuk), erkek ve kadýn cinsel organlarýnda ortaya çýkan ve uçuk denilen yaralarla karekterize, tekrarlayýcý bir hastalýktýr. Hastalýðýn etkeni HSV-2 adlý virüstür. Bu virüs dudak çevresinde uçuða neden olan virüsün farklý bir formudur. HSV-2 genital bölgede yerleþir. Kasýklar, kadýnda vajina dýþ dudaklarý, iç kýsmý, anüs ile vajina arasýndaki bölgeyi, rahim aðzýný, erkekte penisin özellikle gövdeye yakýn kýsmýný, nadiren penis baþý ve testisleri, kalçalarý tutabilir.


Herpes Zoster Virus ise Zona denilen rahatsýzlýða yol açan, sinirlerde yerleþen tipidir. Bu tip diðerlerinden farklý olarak içi su dolu keseler þeklinde deðil, kýzarýklýk ve iðne batmasý þeklinde hissedilen diðerlerinden daha keskin aðrýlar yapan bir tipidir. Kuþak þeklinde belirli bir alaný tutar ve öncelikle aðrýlar baþlar. Daha sonra aðrý duyulan alanlarda nokta nokta kýzarýklýklar oluþarak sýnýrlý ve belirli bir alaný kaplayan döküntü oluþur. Virüsün tuttuðu bölgeye uyan cilt bölgesinde yerleþir. Bir süre devam ettikten sonra önce aðrý geçer, ardýndan döküntü iz birakmadan iyileþir.

Her enfeksiyon ataðý esnasýnda gözle görülebilen lezyonlarýn bulunmasý þart deðildir. Çoðu zaman fark edilmeyen ataklar olur. Bu dönemlerde vajinal salgýlar ile virüs yayýlýmý olduðundan kadýn cinsel partnerine hastalýðý bulaþtýrabilir.

Herpes virüsü öpüþme, cinsel iliþki, ayný havluyu kullanma gibi virüsü taþýyan bireyin temas ettiði bölgelerle veya yüzeylerle bulaþýr. Virüsler deri ve mukozalardaki çatlaklardan vücuda girerler. Herpes bulgularý kiþiden kiþiye deðiþir. Ýlk atakta genelde virüs ile temastan sonra 2 gün 3 hafta arasý bir sürelik kuluçka devresini takiben yanma, kaþýntý, bacaklarda aðrý, kalça ve genital bölgede aðrý, vajinal akýntý, karýn boþluðunda dolgunluk hissi görülebilir. Bu ilk bulgulardan birkaç gün sonra enfeksiyon alanýnda uçuk tarzý yaralar ortaya çýkar. Bu yaralar vajinada ve rahim aðzýnda olabilir. 3-4 gün içinde bu yaralar iz býrakmadan kaybolurlar. Bu aþamadan sonra virus omurilik düzeyinde sinir köklerine giderek yerleþir ve burada inaktif halde beklemeye baþlar. Virüs, vücuda bir kez girdikten sonra vücutta sessizce kalýr, hayat boyunca zaman zaman tekrarlayan uçuk ataklarina sebep olur. Bu tekrarlayan enfeksiyonlar esnasýnda virusler sinirler boyunca ilerleyerek genelde ilk enfeksiyonu yarattýðý alanlarýn yakýnýnda yeni lezyonlarý yapar. Tekrarlanmalar sebepsiz olabildiði gibi, vücut direncinin düþük olduðu dönemlerde, stresten sonra ve bazen adet dönemlerinde görülür. Gebelikte çocuða bulaþabilen virüs, erken doðuma ve çocukta anormalliklere de sebep olabilmektedir. Virüsler yerleþtikleri yerde ölmezler. Yapýlan tedaviler de virüslerin yok edilmesini deðil hastalýk oluþturmasýný önlemek ya da en azýndan azaltmak amacýyla yapýlabilmektedir
Genelde HSV 2 denilen genital bölge uçuklarýnda cinsel temas ile virüs alýndýðý unutulmamalý ve yine cinsel temasla bulaþabilecek diðer hastalýklar da akla getirilmelidir. Zira, HSV 2 virüsü gibi kolay bulaþabilen ve tehlikeli seyreden baska virüsler de ayni kiþiden bulaþabilir( Hepatit , AIDS, Frengi gibi…). Bu nedenle HSV 2 görülen bireylerde diðer cinsel yolla bulaþan hastalýklarýn da testler ile taranmasý gerekir.

Herpes Simpleks virüsü alýndýktan sonra belirti vermeden taþýyýcýlýk oluþabilir. Hastalýðý taþýyan bireylerin %60 inde hastalýk belirti vermemektedir. Eþler birbirlerine genellikle farkýnda olmadan bulaþtýrabilirler. Hastalýk belirtilerinin olmadýðý dönemde bile bulaþma olabilir. Sosyokültürel seviyesi düþük toplumlarda daha sýk izlenmektedir. Virüs alýndýktan kýsa bir süre sonra (2- 12 gün kadar) içi su dolu keseler ve kaþýntýlý lezyonlar oluþmaya baþlar. Hastanýn baðýþýklýk durumuna göre yayýlma gösterir. Cinsel iliþkiye girdiði bireylere virüsü bulaþtýrabilir. Hastalýk belirtileri 20 gün kadar sürebilmekte ve kadýnlarda bu dönemde akýntý, aðrýlý cinsel iliþki, idrar yaparken yanma, acý gibi þikayetler belirebilmektedir. Yeterli beslenememe durumunda, aþýrý alkol tüketiminde, yoðun stress dönemlerinde, grip vs. gibi baðýþýklýk sistemini yoran bazý hastalýklarda, adet dönemlerinde, sýk cinsel iliþkiye girildiði dönemlerde, kiþisel hijyen bozukluðunda hastalýk tekrarlamaya baþlar. Belirtiler en þiddetli seyrini ilk infeksiyon alýndýðýnda görülse de baðýþýklýk sistemi burada ana rol oynadýðýndan herhangi bir nüksde de þiddetlenebilir.

Eðer hamile kalmadan önce genital herpese yakalandýysanýz virüsün bebeðinize geçme riski çok düþüktür (%3’ten daha az). Kanýnýzda bulunan antikorlar bebeðinizin virüse karþý direnç göstermesine yardýmcý olur. Bu gebelerin gebelikleri sýrasýnda hastalýðýn nüksünü yaþamalarý durumunda herhangi bir tedavi uygulanmamakta sadece destek yaklaþýmlarý benimsenmektedir.

Eðer virüs ilk kez hamilelik sýrasýnda ortaya çýktýysa virüsün çocuða geçme riski daha yüksektir. Bebeklerdeki risk büyük ölçüde annenin geçirdiði ataðýn ilk ya da tekrarlayan atak olmasýna baðlýdýr. Neonatal herpes ile doðan (anne karnýnda iken virüs ile temas eden ve enfekte olan) bebeklerin %50’sinde nörolojik hasarlar ve ölüm meydana gelir. Bebeklerde beyin iltihabý, göz problemleri, ciddi boyutta döküntüler ortaya çýkar. Ancak bu bebeklerin büyük bir kýsmý antiviral ilaç tedavilerinden yarar görürler. Bu nedenle tüm gebeler gebeliðin ilk döneminde bu infeksiyonun geçirilip geçirilmedigi yönünde taranmalýdýr. Virüsün yeni alýndýðý aktif infeksiyon varlýðýnda gebeliðin sonlandýrýlmasý düþünülebilir.

Doðuma yakýn genital uçuk geçiren gebelerde ise normal doðum esnasýnda bu virüsü bebeklerine de bulaþtýrma riskleri yüksektir. Bu gebelerde bebeðin virüs ile temasýný engellemek için sezaryen tercih edilmelidir. Eðer aktif enfeksiyon yok ise sezaryen þart deðildir. Bebeðin doðum sonrasýnda da bu virüsle temasýný en aza indirmek için çok dikkat edilmelidir.

Genital uçukta, yaranýn çýkýþ yeri, görünümü ve özellikleri deðerlendirilerek teþhis konabilir. Þüpheli durumlarda mikrobiyolojik incelemeler ve kan testleri yapýlmaktadýr.

Tüm virüs enfeksiyonlarýnda olduðu gibi, genital herpesin de tedavisi yoktur. Bu nedenle öncelikle virüsü kapmamaya özen göstermek gerekmektedir. Yabancýlar ile temastan kaçýnmak, cinsel iliþkide prezervatif kullanmak, ortak havlu vs. kullanýmýndan uzak durmak gerekmektedir. Hastalýðý kapma halinde veya nüksü önlemek için de baðýþýklýk sistemini güçlendirmeli, aþýrý alkol, aþýrý yorgunluk, beslenme bozukluðu, stress gibi durumlardan uzak kalmaya özen göstermeliyiz. Hastalýk lezyonlarýnýn en büyük sýkýntýlarýndan biri de kolayca dýþarýdan gelen bakterilerle infekte olabilerek daha derin, daha geniþ ve daha çok iz býrakan ülserler haline gelebilmeleridir. Bu nedenle uçuk olan bölgeye dokunmamak, dokunulduðunda hemen elleri yýkamak çok önemlidir. Aktif lezyonlarýn olduðu dönemlerde kaðýt havlu tercih edilmeli, pamuklu iç çamaþýrlar giyilmeli ve cinsel iliþkiden kaçýnýlmalýdýr.

Tekrarlamalar sýrasýnda virüslere karþý geliþtirilmiþ bazý ilaçlar kullanýlmaktadýr. Ancak bunlar tekrarlamalarý ve þikayetleri azaltmak yönünden kýsmi fayda saðlamaktadýr. Çok inatçý ve tekrarlayýcý enfeksiyonlarda düþük doz antiviral ilaçlar uzun süre (3,6,12,24 ay) kullanýlabilir. Aktif ataklar sýrasýnda cinsel temaslardan kaçýnýlmalýdýr.