Genel Bilgiler
APANDÝSÝT Apandisit nedir?
Ýnce barsak ile kalýn baðýrsaðýn birleþim yerinde bulunan “kör baðýrsaðýn” (apendiks) iltihaplanmasýna apandisit diyoruz.
Apandiksin görevi nedir?Hayatýn erken dönemlerinde vücut savunma sisteminin bir parçasý olup vücut savunma hücrelerinin eðitim alaný olarak görev yapar. Yaþ ilerledikçe bu görevi azalýr.
Apandisit kimlerde görülür?Görevi ile baðlantýlý olarak apandiksin aktif olduðu çocukluk ve gençlik yaþlarýnda (10-20 li yaþlar) apandisit sýklýkla görülür. Bebeklerde az, yaþlýlarda nadirdir.
Apendiks alýnýnca vücudun savunma gücünde bir azalma olur mu?Hayýr. Apendiks savunma sisteminin bir parçasýdýr. Alýnýnca görevini diðer organlar üstlenir; herhangi bir eksiklik olmaz.
Apendiks neden iltihaplanýr, apandisitin sebebi nedir?Ýltihaplanma temelde apendiksin iç deliðinin týkanmasý ile oluþur. Bu týkanmanýn da iki þekli vardýr. Biri; deliðin kalýn baðýrsaða açýlan aðzýnýn dýþký taþý, meyve çekirdeði, barsak solucaný vb sebeplerle týkanmasý; diðeri de apendiksin duvarýnda bulunan küçük lenf bezlerinin (boðazýmýzdaki bademcikler misali) mikrobik sebeplerle büyüyüp deliði týkamasýdýr.
Bu týkanma sonrasýnda kör baðýrsaðýn diðer baðýrsakla baðlantýsý kesilir, içerdeki mikroplarýn çoðalmasý sonucu dar bir alanda (apendiks deliðinin içi) basýnç artýþý olur. Bu artýþ apendiksin kan dolaþýmýný engeller. Basýnç artýþý ve çoðalan mikroplarla apendiksin duvarý tahrip olur. Ýltihaplanma ilerlerse bu tahrip olan duvar delinir ve apendiks patlamýþ olur.
Apandisit ne gibi þikayetlere sebep olur?Apandiks deliðinin týkanmasýndan sonra içerde bakteriler çoðalýr ve iltihaplanma süreci baþlar. Bunun hastada yaptýðý ilk þikayetler genel ve müphem bir karýn aðrýsý, iþtahsýzlýktýr. Zamanla aðrý þiddetlenir ve karnýn sað alt kýsmýna yerleþir. Aðrýya ek olarak bulantý, kusma ateþ ortaya çýkar. Bazen bu belirtilerin sadece birisi bazen hepsi birlikte görülebilir.
Bu þikayetler olunca ne yapmak gerekir?Karýn aðrýsý baþlayýnca kiþiler genellikle baðýrsaklarýný üþüttüklerini, yedikleri bir gýdanýn dokunduðunu veya gaz birikimi olduðunu düþünüp aðrý kesici alabiliyorlar. Eðer aðrý kiþinin günlük iþlerini engelleyecek kadar þiddetliyse, aðrý kesiciye raðmen devam ediyorsa, bir günden fazla sürüyorsa, kusma, ateþ gibi þikayetler de eklenmiþse bir saðlýk kuruluþuna baþvurmak gerekir.
Hastanede teþhis için neler yapýlýyor?Bu þikayetlerle hastaneye baþvuran hastaya bazý tetkikler yapýlýr. Muayene ve tetkikler sonucunda apandisit teþhisi teyit edilirse hasta zaman kaybetmeden ameliyat edilmelidir.
Her karýn aðrýsý apandisit midir?Tabiî ki deðildir. Karýn aðrýsýnýn pek çok sebebi vardýr. Bu sebepleri ortaya çýkarmak için tetkik yapýlýr zaten. Ama bu tetkiklere raðmen düþük bir oran da olsa apandisite benzeyen baþka hastalýklar olabilir.
Ya teþhis yanlýþsa, baþka bir hastalýk varsa?Apandisit bir kanaat teþhisidir, yanýlma payý vardýr. Sýraladýðýmýz þikayet ve bulgularý olanlara apandisit deriz, ameliyat ederiz. Gerçek apandisit teþhisi ameliyatta netleþir. Bazý hastalýklar apandisit ile karýþabilir. USG ve BT kullanýmý ile bu yanýlma payý azalmýþtýr. Ama apandisit teþhis etmek için rutin olarak BT kullanmak maliyet ve imkan sebebiyle uygun deðildir. USG de her zaman apandisiti göremeyebilir.
Apandisit ile karýþabilen baþka bir hastalýk bile olsa, hekim apandisit kanaatine varmýþsa hastayý ameliyat etmelidir. Çünkü hasta gerçekten apandisit ise apandisitin patlamasýndan korunmuþ olunur. Gerçekten apandisit deðilse de ameliyatýn yararlarý vardýr: teþhisi netleþir, hekim ve hastanýn aklýnda bir þüphe kalmaz, ameliyat gerektiren baþka hastalýklar özellikle yumurtalýk ve baðýrsaða ait çýkarsa onlarýn ameliyatý yapýlýr, týbbi tedaviye göre daha kýsa süreli tedavi olur, zaman kaybý azalýr. Apandisitin patlama riskine karþýlýk güvenli bir ameliyat yapmak her zaman tercih edilecek bir seçenektir.
Ameliyat olmadan tedavi olmaz mý?Hekim apandisit teþhisi koymuþsa bir an evvel ameliyat olmak gerekir. Apandisit için halen tek tedavi yöntemi ameliyat olmaktýr.
Ameliyat nasýl yapýlýyor?Açýk ya da kapalý (laparoskopik) yöntemle karýn içine giriliyor. Apandiksin damarlarý baðlanýp kesiliyor. Ardýndan da kalýn baðýrsak ile birleþim yerinden kesilip apandiks çýkarýlýyor.
Ameliyat açýk mý kapalý mý olsun?Her iki ameliyatta yapýlan iþlem aynýdýr. Açýk ameliyatta karýn duvarýnda ortalama 5 cm’lik bir kesi olur, ameliyat sonrasý biraz daha fazla aðrý olur, iþe biraz daha geç zamanda dönülür. Kapalý ameliyatta üç adet 5-10 mm’lik delikten ayný iþlem yapýlýr. Dolayýsýyla az aðrý, erken iþe dönme ve iz kalmamasý avantajý ve rahatlýðý vardýr. Ayrýca karýn içi diðer organlar da gözlenip gereken müdahale yapýlabilir.
Ameliyat olmazsa apandisit patlar mý?
Apandisit teþhisi konulduktan sonra ameliyat olunmazsa iltihabýn ilerleyip apandiksin patlamasý beklenir. Ancak karýn içindeki organlar bazen apandiksi çevreleyip iltihabýnýn etrafa yayýlmasýný engellerler. Bu durumda aðrý, kusma, ateþ birkaç gün sürdükten sonra hastalýk düzelebilir veya tahribatý sýnýrlý kalabilir. Günümüzde bekleyerek, hastalýðýn düzelmesini ummak gibi bir seçeneðe izin verilmez.
Apandisit patlarsa ne olur?Patlamýþ bir apandisit ameliyat edilmezse ölüme kadar gidebilen, ameliyat edilse bile vücuda oldukça fazla zarar veren acil bir durumdur. Patlayan apandiksin içindeki iltihap karýn boþluðuna yayýlýr, karýn boþluðu doðrudan irinle, dýþkýyla kirlenir. Bu durum çok þiddetli bir iltihap hâlidir.
Patlamýþ apandisit neden tehlikelidir?Ölüme sebep olabilir. Ameliyat edilse bile karýn içi apse, karýn içi barsak yapýþýklýklarý, yara yeri iltihaplarý gibi sýkýntýlý durumlar oluþturabilir.
Ameliyatta ve sonrasýnda problem çýkabilir mi?Apandisit ameliyatý günümüzde oldukça güvenli ameliyatlar sýnýfýndadýr. Ameliyatýn riskini artýracak baþka bir hastalýk yoksa ameliyat güvenle yapýlabilir. Ameliyat sonrasýnda ise karýn içinde ve yara yerinde iltihaplanma en sýk görülen problemlerdir. Bu iltihaplanmalar da antibiyotik kullanýmý ile azalmýþtýr.
Kaç gün iþten geri kalýnýr, kaç gün istirahat etmek gerekir?Açýk ameliyattan sonra 7-10 gün, kapalý ameliyattan sonra 3-5 gün istirahat sonrasý çalýþmaya ve normal hayata dönülebilir.