En uzun günleri yaþadýðýmýz bu son dönemlerde güneþ ýþýnlarýna maruz kalma süremiz de arttý. Güneþin zararlý ýþýnlarýnýn pek çok cilt rahatsýzlýðýna neden olduðu bilimsel bir gerçek; ancak güneþten kaçmak da pek çok rahatsýzlýða davetiye çýkarabiliyor. Memorial Þiþli Hastanesi Endokrinoloji Bölümü’nden Uz. Dr. Kaðan Güngör, D vitaminin yararlý etkileri hakkýnda bilgi verdi.

D vitamini yaðda çözünüp, yað dokuda ve karaciðerde depolanmaktadýr. Gýdalarda özellikle yaðlý balýk, karaciðer, yumurta sarýsý, kakao, tereyaðý, süt ve süt ürünlerinde bulunur.

D vitamini ihtiyacýnýn %10’u gýdalarla temin edilmekte, geriye kalan kýsmý güneþle ciltte yapýlmaktadýr.  D vitamini yapýmý için cilt doðrudan güneþ görmelidir.  Camlarýn arkasýndan veya cilt kýyafetlerle örtülü iken maruz kalýnan güneþ ile D vitamini eksikliði giderilememektedir. Güneþlenirken kullanýlan güneþ koruyucu kremler de D vitamininin ciltte yapýmýna engel olmaktadýr. Günümüzde artýk daha fazla kapalý ortamlarda bulunulmasý sebebi ile hemen her yaþta D vitamini eksikliðine çok sýk rastlanmaktadýr. Bu eksikliðin bu kadar yaygýn olmasýnýn temel nedeni, güneþten doðru ve yeterli yararlanamamamýzdýr.

D vitamini diþ ve kemik saðlýðý açýsýndan çok önemlidir.  Kalsiyum ve fosfor maddelerinin kan seviyelerini dengeleyen vitamindir. Kalsiyumun baðýrsaklardan emilimini saðlarken, böbreklerle kalsiyum kaybýný azaltmaktadýr. Kemiklerin mineralizasyonunu yani kemiðin kalsiyum birikimi ile sertleþmesi D vitamini ile olmaktadýr. D vitamini eksikliðinde kemik yumuþamakta, çocuklarda raþitizm,  eriþkinlerde osteomalazi ( kemiðin yumuþamasý) ileri yaþlarda da osteoporoz oluþmaktadýr. Bununla birlikte D vitamini kas kütlesi ve kas gücünü arttýrmakta, özellikle yaþlýlarda sýk görülen düþmeleri de engellemektedir.  

Yaþlýlar, açýk tenli ve hassas kiþiler, diyabet hastalarý, kapalý giyinenler ve kapalý ortamlarda çalýþanlar, yüksek faktörlü güneþ koruyucu kullananlar, ciddi böbrek ve karaciðer hastalýklarý olanlar, mide ameliyatý olanlar, beslenme bozukluðu yaþayanlar, bazý epilepsi ilaçlarýný kullanan kiþiler, kortizon kullananlar, gebelik ve emzirme dönemindeki kadýnlar D vitamini eksikliði ile ortaya çýkabilecek rahatsýzlýklara karþý dikkatli olmalýdýrlar.

D vitamini diyabete karþý koruyucudur. D vitamini düzeyi yeterli çocuklarda Tip 1 diyabetin önemli oranda azaldýðý, düþük olanlarda ise metabolik sendrom ve Tip 2 diyabet sýklýðýnýn arttýðý gözlenmiþtir. Tip 1 ve 2 diyabet hastalarýnda da D vitamini eksikliðine çok sýk rastlanmaktadýr. Obezite ve diyabet hastalarýnýn D vitamini düzeyleri ölçülmelidir. D vitamininin yüksek tansiyona da yararý olduðu,  kalp damar sistemi hastalýklarýna karþý riski de azalttýðý bilinmektedir.  Ayrýca D vitamini baðýþýklýk sistemini güçlendiren bir vitamindir.  D vitamininin prostat, kalýn baðýrsak meme kanserine karþý koruyucu etkileri olduðu bilinmektedir. Multipl skleroz (MS) hastalýðý, ülseratif kolit, Crohn hastalýðý gibi baðýþýklýk sisteminin neden olduðu hastalýklarda D vitamini seviyesinin düþük olduðu, D vitaminin yeterli düzeylerde olmasýnýn bu hastalýklarý önleyebildiði gösterilmiþtir.  

Özellikle yaz aylarýnda güneþin dik ve etkili olduðu 11:00-15:00 saatleri dýþýnda, sabah ve akþam saatlerinde her gün 20-30 dakika kollar ve bacaklarýn güneþ koruyucu krem olmaksýzýn güneþ görmesi kiþinin ihtiyacýný karþýlamaya yeterlidir. D vitamini diðer pek çok vitaminin aksine yararý, etkinliði bilimsel olarak kanýtlanmýþ bir vitamindir.

D vitamini eksikliði tanýsý, kanda seviyesi ölçülerek konur. D vitamini ihtiyacý günlük, eriþkinlerde 400 ünite /gün ve 50 yaþ üzerinde gebelik ve emzirme dönemlerinde ortalama 600 ünite kadardýr. Günlük gereksinimi karþýlanamayanlara bu ihtiyacý karþýlayacak aðýzdan tedavi önerilmektedir. D vitamini eksiklik tedavisi ise aðýzdan ya da kalçadan enjeksiyonla uygulanan daha yüksek dozlu ilaçlarla yapýlýr. D vitamini mutlaka hekim kontrolünde kullanýlmalýdýr, aþýrý kullanýmý zehirlenme ve ciddi yan etkilere yol açabilmektedir.