Kilo vermek ve daha saðlýklý olmak adýna diyete baþlamýþ olmanýzý takdirle karþýlýyoruz. Fakat farkýnda olmadan ’böbrek taþý’ problemiyle de karþýlaþabilirsiniz. Peki, bunun önüne nasýl geçebilirsiniz? 

Genetik etkenler, kullanýlan ilaçlar, yetersiz su içmek böbrek taþlarýnýn oluþumuna pek çok etken yol açsa da, tüketilen besinlerin türü de ayrý bir önem taþýyor. 

Örneðin kilo vermek için uygulanan hayvansal proteinden zengin, karbonhidratdan düþük diyetler böbreklerde taþ oluþumunu kolaylaþtýrýyor! Toplumlar arasýnda farklýlýk göstermekle birlikte genellikle her 10 kiþiden biri, yaþamý boyunca en az 1 kez böbrek taþýyla ilgili bir sorun yaþýyor. çok deðiþik sayýda, büyüklükte ve yapýda olan böbrek taþlarý idrar akýþýna engel olmuyorlarsa aðrýya yol açmýyor. Ancak özellikle aniden oluþmuþ ve idrar yollarýný tümüyle týkayan böbrek taþlarý ’doðum sancýsýndan’ bile kötü olarak tarif edilen þiddetli aðrýlara neden olabiliyor. 

Acýbadem Fulya Hastanesi’nden üroloji Uzmaný Prof. Dr. Sinan Zeren, böbrek taþlarýnýn oluþumunda genetik etkenler, yetersiz sývý tüketimi ve kullanýlan bazý ilaçlar gibi pek çok etkenler rol oynasa da, bazý besinlerin aþýrý tüketilmesinin de ayrý bir önem taþýdýðýna dikkat çekerek, "örneðin kilo vermek için uygulanan yüksek proteinli, düþük karbonhidratlý diyetlerde alýnan yüksek hayvansal proteinler taþ oluþumunu kolaylaþtýrýyor. çünkü idrarda kalsiyum, oksalat ve ürat atýlýmý artýyor ve idrardaki koruyucu madde sitrat azalýyor. Dolayýsýyla özellikle bünyesi böbrek taþý oluþumuna yatkýn olan kiþilerin beslenme tarzlarýna ayrý bir önem vermeleri gerekiyor" diyor! 

Beslenme alýþkanlýklarýna dikkat edildiði takdirde böbrek taþlarýnýn oluþma veya mevcut taþlarýn büyüme riskleri azaltýlabiliyor. Böbrek taþlarýnýn yapýsýnda bulunan kalsiyum, oksalat, ürat ve sistin gibi maddelerin bir kýsmý vücut içinde üretilirken, bir kýsmý da beslenme yoluyla alýnýyor. Bu maddeler fazla miktarlarda alýndýklarýnda idrarla atýlýrken idrar yollarýnda kristaller halinde çökebiliyor. Alýnan sývýnýn yetersiz olmasý ve bunun sonucunda idrarýn daha yoðun hale gelmesi de bu çökme olayýný kolaylaþtýrýyor. Dolayýsýyla bünyesi böbreklerde taþ oluþumuna uygun olan kiþilerin bu maddeleri içeren besinleri tüketirken dikkatli olmalarý gerekiyor. Ayrýca idrar yollarýnda taþlarýn çökmesine engel olan sitrat gibi maddelerden zengin besinlerin ise tam aksine tüketiminin arttýrýlmasý da böbrek taþlarýnýn oluþum riskini büyük oranda azaltýyor.

Kalsiyum, oksalat, ürat, sistin Böbrek taþlarý birçok farklý maddeden oluþabiliyor. Dolayýsýyla böbrek taþlarýnýn oluþumunun önlenmesinde etkili olabilecek besinleri tüketmek için öncelikle vücutta oluþan taþýn türünü bilmek gerekiyor. üroloji uzmaný Prof. Dr. Sinan Zeren, taþlarýn özelliklerine göre beslenme alýþkanlýðýnda dikkat edilmesi gereken noktalarý þöyle sýralýyor; 

Protein tüketiminde aþýrýya kaçmayýn: Kýrmýzý et, sakatat, tavuk ve deniz ürünleri gibi hayvansal proteinlerin fazla tüketilmesi böbrek taþý oluþumunu tetikliyor. Bu tür hayvansal proteinleri fazla tüketenlerin idrarlarýnda kalsiyum, oksalat ve ürat gibi maddelerin miktarý artarken taþ oluþumu için koruyucu bir madde olan sitratýn miktarý azalýyor. Bu nedenle kilo vermek için yapýlan yüksek proteinli, düþük karbonhidratlý diyetler taþ oluþumunu kolaylaþtýrýyor. 

Kalsiyumu kýsýtlamanýza gerek yok: Taþlarýn büyük kýsmý kalsiyum içeriyor olsa da diyetteki kalsiyum alýmýnýn kýsýtlanmasý oksalatýn baðýrsaklardan daha fazla emilimine yol açarak taþ oluþum riskini artýyor. Bu nedenle yemekler sýrasýnda süt, peynir ve yoðurt gibi kalsiyumdan zengin besinlerin makul miktarlarda tüketimi riski arttýrmadýðý gibi beraberinde oksalattan zengin besinler de yeniyorsa riski azaltýyor. 

Oksalattan zengin besinleri ölçülü tüketin: Taþlarýn büyük bir çoðunluðu ayný zamanda oksalat içeriyor. Ispanak gibi koyu yeþil Yapraklý sebzeler, bamya, çilek, domates, armut, kuruyemiþ, çay, kahve ve çikolata gibi birçok yiyeceðin içinde bol miktarda bulunan oksalat maddesi ayrýca vücut içinde de üretiliyor. Ýdrarla atýlan oksalatýn yüzde 10-15’den daha azý diyetle alýnan oksalat olduðu için bu konuda katý bir diyet yapmaya gerek yok. Ancak bu tür yiyeceklerin makul miktarlarda tüketilmesinde fayda var. 

Fazla tuzlu beslenenlerde de idrarla kalsiyum atýlýmý artýyor. Kalsiyum idrarla atýlýrken idrar yollarýnda çöküp böbrek taþlarýna neden olabiliyor. Bu nedenle vücudunuz taþ oluþumuna yatkýnsa tuz tüketimini mutlaka azaltmanýz, aþýrý tuzlu besinlerden kaçýnmanýz, yemeklerin içinde bulunan makul orandaki tuzla yetinmeniz gerekiyor. özet olarak, günlük tuz alýmýnýz 2.5 gramý, yani yaklaþýk yarým çay kaþýðýný geçmesin.

Özellikle idrardaki sitrat maddesi taþ oluþumuna karþý koruyucu etkiye sahip bir madde. Limon ve portakal sularý sitrattan zengin içecekler olduklarý için bu içecekleri düzenli olarak tüketmenizde yarar var. 

Alýnan sývýnýn yetersiz olmasý idrarýn daha yoðun hale gelmesine, bunun sonucunda da kristallerin idrar yollarýnda çökmesine yol açabiliyor. Bu nedenle böbrek taþlarýnýn oluþumuna engel olabilmek için öncelikle bol su içme alýþkanlýðý edinmelisiniz. Bunun için de idrar miktarýnýn 1,5-2 litreyi bulmasýna ve idrar renginizin su gibi olmasýna yetecek kadar su tüketin. Bol su içmek ayný zamanda taþlarýn düþürülmeye çalýþýldýðý süreçte büyük önem taþýyor. Ne kadar çok su içer ve idrar üretirseniz taþýn düþürülmesine o kadar çok katký saðlarsýnýz. 

Acýbadem Fulya Hastanesi 

Üroloji Uzmaný