Ancak beklenen yararý saðlayabilmesi için bitkisel çaylarýn bilinçli olarak hazýrlanmasý ve tüketilmesi gerekiyor. Yeditepe Üniversitesi Eczacýlýk Fakültesi Farmakognozi ve Fitoterapi Anabilim Dalý Baþkaný Prof. Dr. Erdem Yeþilada, 7 yýldýr geçirdiði hastalýklardan sadece tek bir seferinde antibiyotik kullanmak zorunda kaldýðýný söyledi. 

Bitki çayý denilince ilk akla gelenin adaçayý, ýhlamur, yeþilçay olduðunu belirten Prof. Dr. Yeþilada, þunlarý söyledi: ’Bitkisel çaylar birçok sorun için mükemmel bir seçimdir. Özellikle yatýþtýrýcý olmalarý nedeni ile stresi gidermekte oldukça faydalýdýr. Yaz aylarýnda sýcakta yoðun bir trafikte seyreden sürücüler çok stresli olur. Bu gibi durumlarda yapýlabilecek en güzel þey papatya çayý içmektir. Bu çay sýcak içilebileceði gibi soðuk olarak da tüketilebilir.  

Lavanta ile birlikte karýþtýrýlan papatyadan demlenen bir bardak çayýn temizlik hissi vereceðini, kaslarý gevþeterek mideyi rahatlatacaðýný aktaran Yeþilada, ’Yine uzun yolculuklara çýkan kiþilere önerebileceðimiz bitki çaylarýndan bir diðeri biberiye çayýdýr. Konsantrasyonu artýrýcý özelliði olan biberiye çayý ayrýca hafýzayý güçlendirir ve hazýmsýzlýðý giderir ’ dedi. 

Prof. Dr. Erdem Yeþilada, bitkilerin etki ve cinslerine göre kullanýlmasý gerektiðine dikkat çekerek þu uyarýlarda bulundu: ’Ýçinde kuvvetli biyolojik etkiye sahip bileþenler bulunan bitkilerin çay olarak kullanýlmasý tehlikelidir. Yüksükotu gibi bitkilerin yer aldýðý bu grup, aþýrý dozda alýndýðýnda zehirlenmelere neden olabilir. Orta etkili bitkiler ki uygun miktarlarda kullanýldýðýnda zararlý olmazlar. Zayýf etkili bitkiler; önerilen miktarlarda kullanýldýklarýnda sakýncalý olmayan bitkilerdir. Papatya, týbbi nane ve ýhlamur gibi bitkiler bu grupta yer alýr. ’ 

Halk arasýnda ilaç olarak adlandýrýlmasýnýn yanlýþ olduðunu vurgulayan Erdem Yeþilada, ’Bitki çayýyla tedavi olmaz, bazý þeylere yardýmcý olur ’ diyerek bazý bitkilerin özelliklerini þöyle sýralýyor; 

Ihlamur: Soðuk algýnlýðýný geçiremezsin ama iltihap giderici özelliði var ve þikâyetleri azaltýr. 

Ekinezya: Etkili bileþenleri suda çözülmez. Çay olarak kullanýlmaz. 

Papatya: Sakinleþtiriyor. 

Yasemin: Keyif çayý. 

Zencefil: Ýltihap giderici. Safra söktürür, hazmý kolaylaþtýrýr. Safra taþý olanlarda ve safra kesesi olmayanlarda aðrý yapar. Hamileler günde en fazla bir bardak içebilir. 

Tarçýn çayý: Þeker düþürücü etkiye sahip. 

Meyve çaylarý: Aromalý keyif çayý. 

Nane çayý: Sindirimi kolaylaþtýrýr. 

Rezene: Sindirimi kolaylaþtýrýr, gazý giderir. 

Öte yandan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Öðretim Görevlisi Yrd. Doç. Dr. Ersin Karabacak, özellikle adaçayýnýn limon sýkýlarak içilmesinin çok yanlýþ olduðunu söyledi. Adaçayýnýn birçok faydasý bulunduðunu ve 1920 yýlýnda Amerika’da boðaz aðrýsý ve diþ eti hastalýklarýnda kullanýlmasý için týbbi onay alýndýðýný kaydeden Karabacak, daha baþka olarak baðýrsak gazlarýný giderip bulantýyý kestiðini, gargara yapýlmasý halinde aðýz, diþeti ile dildeki þikâyetlerle boðaz, bademcik enfeksiyonlarýna karþý faydalý olduðunu dile getirdi. Karabacak, ’Limonun, adaçayý ve diðer bitki çaylarýnda þifa kaynaðý olan yaðlarý öldürdüðünü tespit ettik. Halk arasýnda doðru bilinen yanlýþlardan biri de bütün bitki çaylarýna limon sýkýlmasýnýn iyi olduðudur. Oysa bu bilimsel deðildir, sadece bir alýþkanlýktýr ’ diye konuþtu. 

Yaklaþýk 35 yýlýný bitkilere ve onlarý araþtýrmaya adayan Prof. Dr. Yeþilada, bitki çayý hazýrlarken özellikle taze kaynamýþ klorsuz su kullanýlmasý gerektiðini ifade etti. 

Bitki çaylarýnýn siyah çay gibi kaynatýlmamasýný tavsiye eden Yeþilada, bu çaylarýn hazýrlanmasý hakkýnda þu bilgileri verdi: 

Bitki çayýnýn hazýrlanacaðý demlik ya da fincanlarýn kaliteli porselen olmasý tercih edilmelidir. Özellikle uçucu bileþenlere sahip bitki çaylarýn hazýrlanmasýnda kapaklý fincan kullanýlmasý önerilir. Suyun birkaç kez kaynatýlmasý, içindeki mineralleri deðiþtirdiði için çayýn kalitesini olumsuz etkiler. 

Bitki çaylarýnýn hazýrlanmasýnda uygulanan en klasik yöntem; enfüzyondur. 100 derecelik bir ýsýya sahip olan suyun, çayýn üzerine dökülmeden önce 80 dereceye kadar soðumasý beklenmelidir. Porselen bir demliðe önce çayýný yapacaðýnýz bitkiyi koyun ve üzerine gerekli miktarda su ekleyin. Genellikle 1 tatlý kaþýðý kuru veya bir avuç taze ot için dörtte bir litre su kullanmak gerekir. 

Çayýn demlenmesi için 2-5 dakika yeterlidir. Kök bitkilerden çay yapacaðýnýzda (zencefil, havlýcan gibi) ayný miktarda su ve bitkiyi birlikte cezveye koyup kaynatma yoluyla çayýnýzý yapabilirsiniz. Bitki çaylarýnýn fazla içilmesi zararlý. Kýþýn yoðun þekilde tüketilen bitki çaylarýnýn týpký ilaç gibi düþünülmesi, günde 3 fincandan fazla içilmemesi gerekir.