Güneþ çarpmasýna dikkat edin!

Güneþ çarpmasý, aþýrý sýcak sonucu beden ýsýsýný ayarlayan mekanizmanýn bozulmasýna baðlý geliþen sýcak çarpmasý tedavi edilse bile öldürücü olabilir ya da kalýcý zararlar verebilir. Bu nedenle de önlem alýnmasý büyük önem taþýr.

Güneþ çarpmasý kýzgýn güneþ altýnda uzun süre kalanlarda ve daha çok çocuklarda görülen bir yaz hastalýðýdýr. Þiddetli baþ aðrýsý, bulantý, kusma ve yüksek ateþle kendini gösterir. Böyle bir durumda hastanýn serin bir yere götürülmesi, vücudu sýkan giysilerin çýkarýlmasý, baþýma soðuk kompres veya buz torbasý konulmasý önerilir. Ateþ çok yüksekse vücudun ýslak bir çarþafla sarýlmasý, hastanýn havadar bir yerde tutulmasý ve serin bir cankurtaranla hastaneye taþýnmasý gerekir. Baþa ve kasýklara uygulanan soðuk kompres de vücut sýcaklýðýný düþürür.

NEDENLERÝ

Bedenin, ýsý yitirmeye yarayan iki mekanizmasý vardýr. Birincisi, damarlarýn geniþleyerek deriye daha fazla kan taþýmasýdýr, böylece deri yüzeyinden yitirilen ýsý miktarý artar. Ýkincisi de ter bezlerinin salgýsýyla derinin soðutulmasýdýr. Ter bezleri deri yüzeyine tuzlu bir salgý (ter) gönderirler ve bu hemen buharlaþarak derinin ýsý yitirmesini saðlar. Sýcak çarpmasýnda önemli olan, yalnýzca termometrede okunan sýcaklýk deðildir. Isýnýn beden üstündeki etkisini artýran çeþitli koþullar vardýr. Sözgelimi hava çok nemliyse, ter kolayca buharlaþamaz ve bu yüzden ýsý kaybý zorlaþýr. Hava çok durgunsa, hava akýmýyla beden yüzeyinden ýsý atýlmasý zorlaþýr.

HAYATÝ ÖNLEMLER HABERÝN
DEVAMINDA...

Terle birlikte tuz ve su yitirilmesi, “sýcak yorgunluðu” denen duruma yol açabilir. Bu da, denetim altýna alýnmazsa, bedenin ýsý ayarlayýcý mekanizmalarýný iflasa kadar götürür. Ama beden zamanla sýcaða uyum saðlayýp, tuz yitimini düþürür ve böylece sýcaklýk deðiþikliklerinden daha az etkilenir. Çocuklar ve yaþlý insanlar, bedenlerindeki ýsý düzenleyici mekanizmalar yetersiz olduðundan, sýcaklýk deðiþikliklerinden fazla etkilenir. Ayrýca yaþlýlar, genellikle sýcakta gereðinden fazla giyinirler. Sýcaða alýþkýn olmayanlar, þiþman kiþiler, çok içki içenler ve ateþli hastalýk geçirmekte olanlar için de sýcak çarpmasý tehlikesi daha yüksektir.

Alkollü içecekleri içmeyiniz.

ÇOCUKLAR ÝÇÝN ÖNLEMLER:

-Güneþ ýþýnlarýnýn en kuvvetli olduðu saatlerde, sabah 10:00 ile öðleden sonra 15:00 arasýnda çocuðunuzu direkt güneþte býrakmayýn.

-Gölge kuralýný öðretin. Gölgeniz kendinizden ufaksa çocuðunuzu güneþe çýkarmayýn.

- Þapka, uzun kollu tiþört gibi koruyucu elbiseler giydirin.

AYRINTILAR HABERÝN
DEVAMINDA...

- Bebek 6 aydan küçükse koruyucu krem sürmektense koruyucu elbise ve gölgelikli bebek arabasý kullanýn ve bebeði gölgede býrakýn.

- Güneþten koruyucu kremler kullanýn.

- Her iki ultraviyole dalgasýna yani UVA ve UVB’ye karþý koruyucu ürünler kullanýn. Koruma faktörü en az 15 olsun. Güneþe çýkmadan yarým saat önce uygulayýn. Eðer suda fazla kalýyorsa veya havluyla kurulanýyorsa tekrar tekrar sürün.

- UVA ve UVB’ye karþý yüzde 100 koruyuculuðu olan güneþ gözlüðü taktýrýn. Kenarlarý kapalý gözlükleri tercih edin.

- Güneþ ýþýnlarýnýn yansýmalarýna dikkat edin, beyaz kum ve su ýþýnlarý yansýtýr, bu gibi alanlarda korunmayý artýrýn. Daðlar da yüksekliði nedeniyle yüksek koruma gerektirir.

- Çocuðunuzun cildini arada muayene ederek benlerinde büyüme olup olmadýðýna dikkat edin.

GÜNEÞ ÇARPMASININ
BELÝRTÝLERÝ HABERÝN DEVAMINDA

BELÝRTÝLER

Sýcak çarpmasýnýn üç ana belirtisi, çok yüksek ateþ (41º C’tan fazla), terleyememe ve komaya kadar giden sinir sistemi bozukluklarýdýr. Ruhsal durum bozukluklarý, uyumsuzluk ve baþ aðrýsý, sersemlik ve yürümede zorlukla birlikte görülebilecek ilk belirtilerdir. Ýleri evrelerde bilinç yitimi de olabilir.

Ýlerlemiþ sýcak çarpmasý çok tehlikelidir, tedavi edilse bile hastalarýn yüzde 20’si ölür. Ýyileþenlerin sinir sistemlerinde kalýcý hasarlar oluþabilir; denge ve koordinasyonlarýnýn normale dönmesi ise aylar alýr. Ama ilk belirtide taný konur ve tedaviye bilinç yitiminden önce giriþilirse, iyileþme þansý yüksektir.

YAPILMASI GEREKENLER

- Hasta gölge bir yere götürülmeli.

- Nasýl yapabiliyorsa, hasta çok hýzlý bir þekilde soðutulmalý.

- Vücut sýcaklýðýný takip edilmeli, sýcaklýk 38 - 39º C’ye düþünceye kadar soðutmaya devam edilmeli.

- Alkollü içecekler kesinlikle verilmemeli.

- Bilinci ve davranýþlarý normalse içecek bir þey verilmeli.

AYRINTILAR HABERÝN
DEVAMINDA...

  - Eðer bilinci yerinde deðilse içecek bir þey verilmemeli, boðulmasýna neden olabilirsiniz.

- Kusuyorsa yan yüzükoyun yatýrýlmalý.

- Çok acele týbbi yardým çaðýrýlmalý.

- Belirtiler ortaya çýkar çýkmaz doktor çaðrýlmalý. Bu arada hastanýn ateþi düþürülmeye çalýþýlmalý. Ateþ 38º C’a kadar düþürülebilir ama daha aþaðý inerse hastanýn dolaþým þokuna girebileceði unutulmamalý.

- Hastayý serinletmenin en iyi yolu soðuk su banyosudur. Güneþ çarpmasýna karþý en etkili yol güneþten ve sýcaktan korunmaktýr. Bu amaçla bedenin aþýrý ýsýnmamasýna, güneþ altýnda fazla kalmamaya, sýcakta bol ve serin tutan giysiler giymeye, sýcak iklimde çalýþýrken fazla su içip tuz almaya dikkat etmek gerekir.

- Güneþ çarpmasý çoðunlukla dikkatsiz davranma sonucu oluþur. Özellikle yaz aylarýnda insanlarýn bronzlaþma hevesleri aðýr sonuçlara yol açabilir. Kýsa sürede yanýk bir tene kavuþmak isteyen çoðu kiþi güneþe çýktýklarý ilk gün çok uzun süre güneþ altýnda kalýr. Oysa bunun sýcak çarpmasýnýn yaný sýra yanýklara da yol açmasý gibi ciddi sonuçlarý bulunur. En iyisi güneþe yavaþ yavaþ alýþmak ve bu konuda aþýrýya kaçmamaktýr.

- Bu arada güneþe çýkarken güneþ ýþýnlarýnýn açýsýný da göz önüne almak gerekir. Güneþin en tehlikeli olduðu saatler öðle saatleridir. Güneþ çarpmasý ya da ciltte oluþan lekeler, alerjik reaksiyonlar ve yanýklar için uzman bir doktora görünmeyi, en önemlisi tüm bunlarýn küçük tedbirlerle önlenebileceðini unutmayýn!