Balýk yapmanýn püf noktalarý

Gökçen Adar, makine mühendisi. Uzun bir mühendislik kariyerinin ardýndan 1992 yýlýnda Alarko’dan emekli oldu. Sonra sergiler düzenledi, mutfak ve yemek kültürü konusundaki birikimlerini kitaplara yansýtmaya baþladý. Ýzmir ve Ege mutfaðý üzerine yaptýðý araþtýrmalarla unutulmaya baþlanan geleneksel yemeklerin tariflerini topladý. Bugüne kadar Ege Lezzetleri, Toroslar’dan Akdeniz’e Antalya Lezzetleri, Mutfakta Dört Mevsim, Mavi Turkuaz ve Türkiye Lezzetleri adlý kitaplarý bulunan Gökçen Adar, þimdi de balýklarý yazdý.
Ýzmir’de doðup yaþamý boyunca Anadolu el sanatlarýyla, folkloruyla, yemek kültürüyle ilgilenen Gökçen Adar’ýn, Deniz kokan 80 unutulmaz tarif Balýk adýný verdiði kitabý geçtiðimiz günlerde Hayykitap tarafýndan piyasaya çýkartýldý. Ayný zamanda resimle de uðraþan Adar, kitabýnda yer verdiði balýklarýn bazýlarýný da kendine has çizgisiyle resimledi.
Sohbet edermiþçesine verdiðim tarifleri, mutfakta acemilik çekenler de, ustalaþmýþ olanlar da kolaylýkla uygulayabilir diyor Gökçen Adar.
Buðulamalardan hamur iþlerine, çorbalardan mezelere, unutulmuþ yöresel 80 balýk tarifinden bazýlarýnýn adlarý þöyle: Tuzda çipura, ada beyi yahnisi, terbiyeli balýk çorbasý, bamyalý levrek, gelin turþusu, saray usulü palamut köftesi, uskumru külbastý, hamsi dibilesi, domatesli balýk buðulama, kefal pilaki, narlý palamut, ýspanaklý hamsi dolama.
Gökçen Adar kitabýnda tariflerin yaný sýra, balýk alýrken, saklarken, lokantada sipariþ verirken nelere dikkat etmek gerektiðinden hangi balýk nasýl piþirilir sorusunun cevabýna kadar pek çok ipucu veriyor. Hangi balýðý hangi mevsimde yiyeceðinize, nasýl piþireceðinize ve hangisinin daha lezzetli olduðuna dair yol gösteriyor.
BALIK ALIRKEN BUNLARI BÝLMEKTE FAYDA VAR
Sürekli ayný balýkçýdan alýþveriþ yapýn.
Bayat balýk olduðundan þüphe duyarsanýz deðiþtirin.
Balýklarýn gözleri cam gibi saydam olmalý.
Mat, donuk gözlü balýklarý almayýn.
Pullarý parlamalý. Iþýltýlý olmalý.
Solungaçlarý diri ve kýrmýzý olmalý. Gövdesi sert olmalý.
Kuyruðu dik olmalý. Aðýr kokmamalý.
Ayýklanmýþ balýk almayýn. Dilimler kesilirken görün.
Kýlýçbalýðý yerine köpekbalýðý almayýn.
Restoranlarda balýk sipariþi verirken dikkatli olun.
Taze gösterip bayatý piþirebilirler.
Kalamar tava sipariþi verdiyseniz bazý yerlerde size mürekkepbalýðý getirebilirler.
NARLI PALAMUT NASIL PÝÞÝRÝLÝR
Malzeme (2 kiþilik): 1 adet irice palamut (bütün), 1 adet yeþil domates veya elma, 2 adet defne yapraðý, 1 mini dal taze biberiye, 1 sap taze nane, 2 yaprak adaçayý (taze varsa), 1 mini sap mercanköþk veya kekik, 1 adet limon, 1 kahve fincaný zeytinyaðý, 5-6 tane karabiber, 2 kahve fincaný nar tanesi, 1 tatlý kaþýðý tuz.
Hazýrlanýþý: Palamutun iç organlarýný çýkarýn. Ýçini dýþýný tuzlayýp biberleyin. Yaklaþýk 20 dakika dinlendirin. Bir fýrýn kabýnýn dibini yanlardan taþacak þekilde fýrýn kaðýdý ile döþeyin. Yeþil domates veya elmayý cips gibi ince dilimleyin ve yarýsýný fýrýn kabýna koyun, üzerine palamutu oturtun. Balýðýn karnýna defne yapraðý, biberiye, nane, adaçayý, mercanköþk misali yeþillikleri doldurun. Limonu ince ince dilimleyin. Balýðýn karnýna ve üstüne yerleþtirin. Zeytinyaðýný gezdirin. Tane karabiberleri, nar tanelerini serpiþtirin. En son kalan yeþil domates veya elma dilimlerini dizin. Balýðýn üzerini fýrýn kaðýdýyla kapatýn. Kabýn dibine koyduðunuz, yanlardan taþan fýrýn kaðýdýný üstteki kaðýdýn üzerine kapatýn. Kabý 250 derecede kýzdýrýlmýþ fýrýna verin. Yaklaþýk 20 dakika piþirin, sýcak servis yapýn.
HANGÝ BALIK HANGÝ MEVSÝMDE NASIL YENÝR
Akya (4 mevsim) tava ýzgara yahni, kavurma.
Barbunya (yaz sonbahar) tava, buðulama, fýrýn.
Çipura (yaz sonbahar) ýzgara, fýrýn
Dil (yaz) tava, þiþ
Gümüþ (bahar) tava
Hamsi (sonbahar, kýþ) tava, ýzgara, buðulama, pilav, köfte
Ýstavrit (sonbahar, kýþ) tava
Ýzmarit (sonbahar, kýþ) yahni tava
Kalkan (ilkbahar) tava ýzgara, buðulama
Karagöz (yaz sonbahar) tava ýzgara
Kefal (4 mevsim) pilaki tava, fýrýn külleme
Kýlýç (yaz) þiþ, buðulama, fýrýn
Kýrlangýç (4 mevsim) çorba, salata, buðulama, fýrýn
Lagos (yaz) ýzgara, yahni, buðulama, fýrýn
Levrek (yaz, kýþ) tava, ýzgara, fýrýn, buðulama, pilav
Lüfer (sonbahar) ýzgara, fýrýn, buðulama
Mercan (4 mevsim) ýzgara, tava, buðulama, fýrýn
Mezgit (kýþ) buðulama, tava, kavurma
Palamut (sonbahar) tava ýzgara, köfte, fýrýn, yahni.
Sardalya (sonbahar) tava, ýzgara, buðulama
Tekir (yaz) tava, yahni, buðulama
Uskumru (sonbahar) ýzgara, yahni, dolma, köfte
