ÝSTANBUL (ÝHA) - Memorial Hastanesi Ýç Hastalýklarý Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal, masum sanýlan karýn aðrýsý ve þiþkinlik gibi þikayetlerin "yaþam boyu devam eden tek gýda alerjisi" olan "çölyak" hastalýðýnýn belirtisi olabileceðini söyledi.

Memorial Hastanesi Ýç Hastalýklarý Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal, "yaþam boyu devam eden tek gýda alerjisi" olan, genellikle kalýtsal olarak ortaya çýkan ve tedavi edilmediði, özenli davranýlmadýðý takdirde de hayatý çekilmez hale getirebilen çölyak hastalýðý hakkýnda bilgi verdi. Çölyak hastalýðýnýn baðýrsaklarda besin maddelerinin sindiriminin ve emiliminin bozulmasýna yol açan bir hastalýk olduðunu belirten Prof. Dr. Yavuz Baykal, "Çölyak hastalýðý olan insanlar, buðday, arpa, çavdar ve bir dereceye kadar da yulafta da bulunan bir protein olan ’gluten’e karþý hassasiyet gösterir. Bu kiþiler gluten içeren gýdalarla beslendiklerinde ince baðýrsaklarýnda oluþan immunolojik reaksiyonlar sonucu hücrelerde iltihap ve hasar oluþturur. Oluþan bu hasar sonrasýnda besin maddelerinin sindirimi ve emilimi bozulacaðýndan, ishal ve zamanla vücutta bazý maddelerin eksikliði ortaya çýkar" dedi.

 

Prof. Dr. Baykal, çölyak hastalýðýnýn genetik bir hastalýk olduðunu ve hastalarýn yüzde 10 kadarýnda ailede çölyak hastalýðý olan baþka bireylerin de bulunduðunu söyledi. Çift yumurta ikizlerinde yüzde 30 oranýnda görülen bu hastalýðýn tek yumurta ikizlerinde görülme oranýnýn yüzde 70 olduðunu ifade eden Baykal, stresin de çölyaka zemin hazýrladýðýna dikkat çekti. Hastalýðýn her yaþta ortaya çýksa da 8-12 aylýk çocuklarda ve 30-40 yaþ aralýðýnda daha sýk görüldüðünü kaydeden Baykal, "Hastalýk ileri yaþlarda da ortaya çýkabilmektedir. ’Latent’ veya ’sessiz çölyak’ hastalýðý ise, bu hastalýða ait tipik bulgularýn olmadýðý fakat kalýtsal yatkýnlýðý olan hastalar için kullanýlan bir terimdir. Bu hastalarda zamanla çölyak hastalýðý yerleþir. Çölyak hastalýðýnýn gerçek sýklýðý bilinmemektedir. Kan bankasýndaki kanlar üzerinde yapýlan serolojik çalýþmalar her 300 kiþiden birinde bu hastalýðýn bulunabileceðini düþündürmektedir" diye konuþtu.

 

Çölyak hastalýðýnýn ishal, þiþkinlik ve karýn aðrýsýyla kendini gösterdiðini söyleyen Baykal, hastalýðýn belirtilerini ise þöyle sýraladý:

"Emilim ve sindirim bozukluðunun derecesine baðlý olarak Çölyak hastalýðý çocuklarda ve eriþkinlerde farklý belirtilerle kendini gösterir. Çocuklarda geliþme ve büyüme geriliði çölyak hastalýðýnýn erken bulgusu olabilir. Karýn aðrýsý, bulantý, kusma, ishal, huysuzluk, uyuklama, davranýþ bozukluklarý ve okulda baþarýsýzlýk görülebilecek diðer belirtilerdir. Bulgularýn ortaya çýkmasý ve þiddetlenmesi yýllar sürebilir. Çölyak hastalýðý eriþkinlerde genellikle 30-40 yaþ civarýnda ortaya çýkarsa da daha ileri
yaþlarda da görülebilir. Hastalýklý kiþilerde belirtiler iki þekilde kendini gösterir; emilim bozukluðuna baðlý olanlar ve besin, mineral ve vitamin eksikliðine baðlý olanlar. Hastalarda temel besin kaynaklarý olan; protein, karbonhidrat ve yað emilimi bozulmuþtur ve en ciddi emilimi bozulan ise yaðlardýr. Yað emiliminin bozulmasý sonucu hastalarda ishal ve þiþkinlik þikayetleri ortaya çýkabilir. Karbonhidrat emilim bozukluðu sonucu ise hastalarda laktoz intoleransý ortaya çýkar, bu durum sütlü yiyecekler
sonrasý hastalarda karýn aðrýsý ve þiþkinlik gibi þikayetlere neden olabilir."

 

Hastalarda beslenme bozukluðu, vitamin ve mineral yetersizliðine baðlý olarak, zayýflama ve ödem, kansýzlýk (demir ve B12 vitamin eksikliði), kemik erimesi (osteoporoz), kolay çürüme (K vitamin eksikliði), sinir hasarý, periferik nöropati (B12 ve B1 vitamin eksikliði), kýsýrlýk (adet bozukluðu, düþükler), kas güçsüzlüðü (potasyum, magnezyum yetersizliði), saç dökülmesi ve iþtahsýzlýk meydana geldiðini belirten Prof. Dr. Yavuz Baykal, hastalýðýn nasýl teþhis edildiðini ise þöyle anlattý:
"Çölyak hastalýðýndan þüphelenildiðinde, ayrýntýlý bir muayeneden sonra bazý kan ve dýþký testleri istenir. Kalsiyum, magnezyum, potasyum, protein, kolesterol, B12 vitamini, A vitamini, folik asit ve demir gibi bu hastalýkta vücutta eksilebilecek bazý maddelerin kandaki seviyelerinin ölçülmesi, tam kan sayýmýnýn yapýlmasý ve iltihap belirteçlerinin kontrol edilmesi yanýnda; çölyak hastalýðýnýn teþhisinde kullanýlan bazý testlerin de yapýlmasý gerekir. Çölyak hastalýðýnýn tanýsýnda mutlaka yapýlmasý
gereken bir diðer inceleme, ince baðýrsak mukoza biyopsisidir. Özellikle belirgin kilo kaybý, karýn aðrýsý, kansýzlýk, gece terlemeleri ve kanama gibi bulgularý olan hastalarda bu incelemelerin yapýlmasý ve gerektiðinde bilgisayarlý batýn tomografisi gibi baþka görüntüleme yöntemlerine baþvurulmasý gerekebilir."

"ÇÖLYAK HASTALIÐININ ÝLAÇ TEDAVÝSÝ YOK"

Hastalýðýn tedavisi konusunda da bilgi veren Prof. Dr. Yavuz Baykal, hastalýðýn erken teþhis edilmemesi halinde ciddi problemlerin ortaya çýkabileceðini söyledi. Hastalýðý iþaret eden bulgulara benzer þikayetleri veya ailesinde çölyak hastalýðý öyküsü olanlarýn bir iç hastalýklarý uzmaný veya gastroenteroloji uzmanýna baþvurmalarý gerektiðine dikkat çekerek, "Çölyak hastalýðý olanlarýn yüzde 10 kadarýnda; anne, baba, kardeþ veya çocuklarýnda da ayný hastalýk görülebilir. Gebelik döneminde kansýzlýðý belirgin ölçüde þiddetlenen kadýnlarýn çölyak hastalýðý yönünden araþtýrýlmasý gerekir. Çölyak hastalýðýnda tedavinin temelini sýký bir glutensiz diyet uygulanmasý oluþturur. Bu amaçla gluten içeren tahýl ürünleri (buðday, arpa ve çavdar) kullanýlarak yapýlan gýda maddelerinin kesinlikle yenmemesi gerekir. Pirinç, mýsýr, patates ve soya unundan yapýlmýþ ürünler yenilebilir. Meyve, sebze, yumurta ve et ürünlerinin yenmesinde sakýnca yoktur.

 

Gluten içermeyen bir diyetin uygulanmasý normal beslenmeye göre daha pahalý, güç ve sýkýcý olabilir. Bu nedenle kesin taný konulmadan bu tür bir diyetin uygulanmasý tavsiye edilmez. Bu hastalarda laktoz eksikliði (laktoz intoleransý) de olabildiðinden baþlangýçta süt ve sütlü gýdalarýn alýnmamasý önerilir" diye konuþtu.
Memorial Hastanesi Ýç Hastalýklarý Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal, çölyak hastalýðýnda ilaç tedavisi olmadýðýný hatýrlatarak, sýký bir glutensiz diyet uygulayan hastalarda hastalýðýn genelde iyi bir gidiþ gösterdiðini, hastalýðýn sýký diyet ile kansere dönüþüm engellenebileceðini dile getirdi.